Πέρυσι σκοτώθηκε από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στον Λίβανο. Παρ’ όλα αυτά, το πρόσωπο του Χασάν Νασράλα, πρώην ηγέτη της Χεζμπολάχ, κοσμεί ακόμα αφίσες σε δρόμους της Βαγδάτης. Δίπλα του, φιγουράρουν άλλοι ηγέτες φιλοϊρανικών σιιτικών πολιτοφυλακών από Ιράκ, Ιράν και Λίβανο – όλοι συνδεδεμένοι με την Τεχεράνη.
Οι αφίσες συμβολίζουν την παραδοσιακή επιρροή του Ιράν στο Ιράκ, όμως κρύβουν μια βαθιά δυσφορία που μεγαλώνει, κυρίως ανάμεσα στους νέους. Πολλοί Ιρακινοί φοβήθηκαν πως η χώρα τους θα παρασυρόταν σε πόλεμο λόγω της σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ–ΗΠΑ, και ένιωσαν ανακούφιση όταν η κυβέρνησή τους επέλεξε ουδετερότητα.
Η σχέση Ιράν–Ιράκ έχει περάσει από πολλές φάσεις: από τον αιματηρό πόλεμο της δεκαετίας του ’80, μέχρι την μεταπολεμική “κατάληψη” της Βαγδάτης από την Τεχεράνη μετά το 2003. Μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν από τους Αμερικανούς, το Ιράκ έγινε κεντρικό σημείο για την προβολή ισχύος του Ιράν στη Μέση Ανατολή.
Για χρόνια, το Ιράν χρησιμοποιούσε το ιρακινό τραπεζικό σύστημα για να εξασφαλίζει δολάρια και να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις, μέσω των καθημερινών δημοπρασιών της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράκ. Αυτό φρέναρε μόνο όταν οι ΗΠΑ έθεσαν ιρακινές τράπεζες στη μαύρη λίστα το 2023. Το Ιράκ εξακολουθεί να είναι σημαντική αγορά για τα ιρανικά προϊόντα, με τις ιρανικές πιέσεις να φτάνουν ακόμα και μέσα στα υπουργεία για προώθηση των δικών τους προϊόντων.
«Αν οι Αμερικανοί κατέλαβαν στρατιωτικά το Ιράκ, το Ιράν το έκανε οικονομικά», λέει Ιρακινός τραπεζίτης.
Η εμφάνιση του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) το 2014 οδήγησε σε έκρηξη σιιτικών πολιτοφυλακών, υποστηριζόμενων από το Ιράν. Αυτές πολέμησαν και νίκησαν το ISIS, αλλά παράλληλα κατέλαβαν θέσεις εξουσίας και οικονομίας: ελέγχουν υπουργεία, εξαγωγές πετρελαίου και μετάλλων, αλλά και κομμάτια του δικαστικού συστήματος.
Η μεγάλη μορφή πίσω από αυτές τις εξελίξεις ήταν ο Κασέμ Σουλεϊμανί, διοικητής των Δυνάμεων Quds του IRGC, που δολοφονήθηκε από τις ΗΠΑ το 2020. Μετά τον θάνατό του, η συνοχή των φιλοϊρανικών ομάδων κλονίστηκε. Ο διάδοχός του, Εσμαΐλ Καανί, δεν διαθέτει το χάρισμα διαχείρισης των αντιπαραθέσεων εντός των φατριών.
«Οι παλιές “εκκλήσεις” έγιναν “απαιτήσεις”», σχολιάζει έμπειρος Ιρακινός βουλευτής.
Πολλές πολιτοφυλακές έχουν γίνει πλουσιότερες και πιο ανεξάρτητες. Παρότι κάποιες πιστεύουν ακόμα στην Ισλαμική Επανάσταση και την “αντίσταση κατά του Ισραήλ”, άλλες δεν θέλουν να ρίξουν τη χώρα τους σε πόλεμο που δεν τους αφορά – ειδικά όταν απειλείται η οικονομική τους αυτοκρατορία.
Η νεότερη πολιτική γενιά, που γεννήθηκε μέσα από τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του 2020, απορρίπτει τις πολιτοφυλακές και την ιρανική επιρροή.
«Οι ένοπλες ομάδες είναι διεφθαρμένες και έχουν χτίσει οικονομικές αυτοκρατορίες», λέει ο Μούχι Ανσαρί, επικεφαλής της οργάνωσης Iraqi House.
«Η έννοια της “αντίστασης” [κατά του Ισραήλ] είναι κενή στο Ιράκ».
Κατά τη σύντομη στρατιωτική σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ–ΗΠΑ τον Ιούνιο, ακόμα και οι πιο πιστές φιλοϊρανικές φατρίες στο Ιράκ κράτησαν αποστάσεις, φοβούμενες αντίποινα. «Οι σύντροφοι στις φατρίες επιδεικνύουν υψηλό βαθμό αυτοσυγκράτησης και λογικής», δήλωσε ο αναλυτής Αμπού Μιθακ αλ-Αμσάρι στην κρατική τηλεόραση.
Οι στοχευμένες επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ εναντίον της ηγεσίας του IRGC και των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν αναπτέρωσαν τις ελπίδες πολλών Ιρακινών για μείωση της εξάρτησης από την Τεχεράνη. Με τις πολιτοφυλακές να αποδυναμώνονται, ανοίγει ο δρόμος για ανεξάρτητες, εγχώριες πολιτικές δυνάμεις.
«Ό,τι κι αν λένε δημόσια», λέει Ιρακινός δημόσιος υπάλληλος, δεν στεναχωρηθήκαμε που το Ιράν αποδυναμώνεται».
Με πληροφορίες από Economist
