Η επιμονή του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποκτήσουν τη Γροιλανδία επαναφέρει το ερώτημα τι σημαίνει στην πράξη αμερικανικός έλεγχος σε ένα έδαφος που ανήκει στη Δανία και βρίσκεται εντός του ΝΑΤΟ.
Το Associated Press επιχειρεί να βάλει τάξη στη συζήτηση και να χαρτογραφήσει τα ρεαλιστικά μονοπάτια, από μια αναθεώρηση των αμυντικών ρυθμίσεων μέχρι μια κίνηση που θα άνοιγε κρίση στο ΝΑΤΟ, εξηγώντας τι στέκεται νομικά, πολιτικά και πρακτικά.
Στο πλαίσιο αυτής της πίεσης, αξιωματούχοι από Δανία, Γροιλανδία και ΗΠΑ συναντήθηκαν την Πέμπτη στην Ουάσιγκτον και έχει προγραμματιστεί νέο ραντεβού την επόμενη εβδομάδα. Το ανανεωμένο ενδιαφέρον του Λευκού Οίκου συνοδεύεται, σύμφωνα με τις πληροφορίες, από σενάρια που φτάνουν μέχρι και τη χρήση στρατιωτικής ισχύος.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή ότι σκοπεύει να κάνει «κάτι για τη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι». Πρόσθεσε πως, αν δεν γίνει «με τον εύκολο τρόπο», θα γίνει «με τον δύσκολο», χωρίς να εξηγήσει τι ακριβώς εννοεί. Σε συνέντευξή του την Πέμπτη στους New York Times, είπε ότι θέλει «να την κατέχει», επειδή η ιδιοκτησία, όπως υποστήριξε, δίνει πράγματα που «δεν τα εξασφαλίζεις απλώς υπογράφοντας ένα έγγραφο».
Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, έχει προειδοποιήσει ότι μια αμερικανική κατάληψη της Γροιλανδίας θα ισοδυναμούσε με τέλος του ΝΑΤΟ. Από την πλευρά τους, Γροιλανδοί αξιωματούχοι λένε ότι δεν θέλουν να γίνουν μέρος των ΗΠΑ. Στο τραπέζι είναι, έτσι, διαφορετικά σενάρια, αλλά και τα εμπόδια που θα συναντούσε μια τέτοια κίνηση.
Το στρατιωτικό σενάριο και το ΝΑΤΟ
Το πιο ακραίο σενάριο, η στρατιωτική επιβολή ελέγχου, θα άνοιγε κρίση με συνέπειες πολύ πέρα από την Αρκτική. Αναλυτές που μίλησαν στο ρεπορτάζ σημειώνουν ότι η Γροιλανδία μπαίνει στην ατζέντα της Ουάσιγκτον με βασικά επιχειρήματα την ασφάλεια και την πρόσβαση σε επιχειρηματικές δραστηριότητες, από εξορύξεις μέχρι υποδομές. Ο Ιμράν Μπαγιούμι από το Atlantic Council λέει ότι η νέα επιμονή για το νησί συνδέεται και με το ότι οι ΗΠΑ άφησαν επί χρόνια πίσω την παρουσία τους στην Αρκτική. Το ενδιαφέρον, όπως το θέτει, αντανακλά μια συνειδητοποίηση ότι η Ουάσιγκτον πρέπει να ενισχύσει το αποτύπωμά της, χωρίς να έχει ακόμη συγκροτήσει καθαρή στρατηγική.
Αν, πάντως, οι ΗΠΑ επιχειρούσαν να πάρουν τη Γροιλανδία με τη βία, η συμμαχία του ΝΑΤΟ θα έμπαινε σε υπαρξιακή δοκιμασία, αφού η Δανία είναι κράτος-μέλος. Η Γροιλανδία δεν διαθέτει δικό της στρατό και η άμυνά της καλύπτεται από τη Δανία, η οποία όμως δεν συγκρίνεται στρατιωτικά με τις ΗΠΑ. Το κρίσιμο ερώτημα θα ήταν πώς θα αντιδρούσαν οι υπόλοιποι σύμμαχοι, αν θα στήριζαν τη Δανία ή αν θα προσπαθούσαν να «παγώσουν» την κρίση.
Ο Τραμπ συνδέει το θέμα με την «αμερικανική ασφάλεια», επικαλούμενος κινήσεις Ρωσίας και Κίνας στην περιοχή. Η Λιν Μόρτενσγκααρντ, ειδική στις διεθνείς σχέσεις της Αρκτικής στο Danish Institute for International Studies, αμφισβητεί αυτό το σκεπτικό. Λέει ότι, πέρα από την παρουσία ρωσικών υποβρυχίων που είναι δεδομένη σε όλη την Αρκτική, δεν παρατηρούνται ρωσικά πλοία, ενώ η κινεζική παρουσία περιορίζεται κυρίως σε ερευνητικά σκάφη. Ο Μπαγιούμι εκτιμά, πάντως, ότι μια στρατιωτική κίνηση θα ήταν πολιτικά δύσκολη ακόμη και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αφού θα προκαλούσε αντιδράσεις και από τους δύο μεγάλους κομματικούς χώρους και θα αναποδογύριζε τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με συμμάχους παγκοσμίως.
Συμφωνίες αντί κατάληψης
Ένα πιο «ήπιο» σενάριο θα ήταν η επέκταση της αμερικανικής παρουσίας μέσω συμφωνιών και όχι μέσω κατάληψης. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη πρόσβαση στη Γροιλανδία βάσει αμυντικής συμφωνίας του 1951 και, όπως επισημαίνουν αναλυτές, τόσο η Δανία όσο και οι αρχές της Γροιλανδίας θα ήταν διατεθειμένες να συζητήσουν ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Σε αυτή την ανάγνωση, η πλήρης ρήξη με το ΝΑΤΟ για κάτι που οι ΗΠΑ μπορούν σε μεγάλο βαθμό να κάνουν ήδη μοιάζει δυσανάλογη.
Στο ίδιο πλαίσιο, εξετάζεται και το ενδεχόμενο διμερών συμφωνιών που θα έδιναν στην Ουάσιγκτον μεγαλύτερο λόγο σε ζητήματα ασφάλειας, χωρίς τυπική αλλαγή κυριαρχίας. Ένα τέτοιο μοντέλο εφαρμόζεται σε κράτη του Ειρηνικού, όπου οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτικές βάσεις και καθοριστικό ρόλο στην άμυνα, με αντάλλαγμα οικονομική στήριξη και εγγυήσεις ασφαλείας. Ωστόσο, παραμένει ασαφές τι περισσότερο θα κέρδιζε η Ουάσιγκτον σε σχέση με το ισχύον καθεστώς.
Αγορά, επιρροή και το κόστος
Η επιλογή της «αγοράς» του νησιού έχει επίσης επανέλθει στη συζήτηση. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, φέρεται να είπε σε βουλευτές ότι στόχος της κυβέρνησης είναι τελικά η απόκτηση της Γροιλανδίας με οικονομικά μέσα και όχι με τη βία. Από την Κοπεγχάγη και το Νουούκ, ωστόσο, η απάντηση παραμένει σταθερή ότι η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση, ενώ δεν είναι καν σαφές ποιος θα είχε τον τελευταίο λόγο σε μια τέτοια συναλλαγή.
Παράλληλα, αναλυτές θεωρούν απίθανο να πετύχουν προσπάθειες άσκησης επιρροής στην κοινή γνώμη της Γροιλανδίας. Ο πληθυσμός είναι μικρός, η κοινωνία συνεκτική και η γλώσσα λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο απέναντι σε εξωτερικές παρεμβάσεις. Ακόμη και αν οι ΗΠΑ κατάφερναν να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο, το οικονομικό κόστος θα ήταν υψηλό, καθώς οι κάτοικοι απολαμβάνουν σήμερα πλήρη πρόσβαση στο δανικό κοινωνικό κράτος, με παροχές που δύσκολα θα μπορούσαν να καλυφθούν από τις ΗΠΑ.
Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό και δύσκολα επιλύσιμο. Για τη Δανία, η καλύτερη έκβαση θα ήταν η ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας με τρόπο που να ικανοποιεί τις αμερικανικές ανησυχίες. Για τον Ντόναλντ Τραμπ, όμως, η Γροιλανδία έχει εξελιχθεί και σε πολιτικό εργαλείο. Όπως σημειώνουν παρατηρητές, κάθε φορά που θέλει να αλλάξει την ατζέντα της συζήτησης στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αρκεί να επαναφέρει το θέμα και ο κύκλος να ξεκινήσει ξανά.
