Σοβαρό σκάνδαλο με σπέρμα δότη που φέρει καρκινογόνο γονίδιο συγκλονίζει το Βέλγιο και την Ευρώπη
Το πρωτοφανές σκάνδαλο με επίκεντρο τη βιομηχανία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ξέσπασε στο Βέλγιο, μετά την αποκάλυψη ότι 52 παιδιά συνελήφθησαν μεταξύ 2008 και 2017 με σπέρμα του ίδιου δότη, ο οποίος έφερε σπάνια γενετική μετάλλαξη που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Το θέμα ήρθε στο φως από δημοσίευμα της γαλλόφωνης εφημερίδας Le Soir, ενώ σχετική έρευνα της βρετανικής εφημερίδας The Guardian αποκάλυψε ότι συνολικά 67 παιδιά στην Ευρώπη έχουν γεννηθεί από τον ίδιο δότη.
Η υπόθεση αφορά τριάντα επτά οικογένειες που ζουν στο Βέλγιο και αλλού, οι οποίες ενημερώθηκαν ότι ένα ή περισσότερα από τα παιδιά τους συνελήφθησαν χρησιμοποιώντας το σπέρμα του άνδρα που φέρει αυτή τη σπάνια γενετική μετάλλαξη. Κάθε παιδί έχει 50% κίνδυνο να κληρονομήσει το γονίδιο του δότη και επομένως την ασθένεια. Δέκα παιδιά έχουν εμφανίσει καρκίνο, όπως λευχαιμία ή λέμφωμα, σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα.
Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, ο υπουργός υγείας του Βελγίου αποκάλυψε ότι 52 παιδιά συνελήφθησαν από το σπέρμα του ίδιου δότη από τη Δανία, μεταξύ 2008 και 2017 από 37 γυναίκες (κάποιες εξ αυτών είχαν πάνω από ένα παιδί από τον ίδιο δότη) και παρακολουθούνταν σε δώδεκα κέντρα γονιμότητας στο Βέλγιο. «Είναι ένα διπλό τραύμα: αφενός, η ανησυχία για έναν πραγματικό γενετικό κίνδυνο, αφετέρου, η ανακάλυψη ότι το παιδί τους προήλθε από έναν ευρέως χρησιμοποιούμενο δότη», δήλωσε ο υπουργός Υγείας.
Όπως αναφέρει και το Γαλλικό Πρακτορείο, το βελγικό υπουργείο Υγείας ανέφερε πως η υπόθεση αφορά ενδεχομένως και άλλες ευρωπαϊκές χώρες: Βουλγαρία, Κύπρο, Γερμανία, Ισπανία, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ολλανδία και Πολωνία.
Το πρώτο παιδί που διαγνώστηκε με καρκίνο
Ο πρώτος συναγερμός σήμανε τον Απρίλιο του 2020, όταν ο δότης «Χ», αποκλείστηκε προσωρινά για πρώτη φορά από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος (ESB) αφού ένα παιδί που γεννήθηκε από αυτόν, διαγνώστηκε με καρκίνο. Το ESB ενημέρωσε τα κέντρα γονιμότητας, ωστόσο, αφού ανέλυσε ένα δείγμα του εν λόγω σπέρματος για την ανίχνευση της μετάλλαξης, ενημέρωσε ότι το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό και ο δότης εγκρίθηκε εκ νέου.
Τον Οκτώβριο του 2023, το ESB έστειλε επιστολή σε όλα τα κέντρα γονιμότητας για να τα ενημερώσει ότι βρισκόταν σε εξέλιξη μια νέα ανάλυση και ότι ο δότης είχε αποκλειστεί οριστικά. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή τράπεζα σπέρματος, ο δότης ήταν σε καλή υγεία, δεν είχε οικογενειακό ιστορικό καρκίνου και υποβλήθηκε σε εξετάσεις σύμφωνα με τις ισχύουσες ιατρικές και νομικές οδηγίες. Ωστόσο, εκείνη την εποχή, ο στοχευμένος έλεγχος για αυτή τη συγκεκριμένη γενετική μετάλλαξη δεν είχε καν εξεταστεί, καθώς ήταν άγνωστο αν συνδεόταν με το σύνδρομο που εξετάζεται σήμερα. Η μετάλλαξη του γονιδίου TP53, προκαλεί το σύνδρομο Li-Fraumeni (LFS), μια κληρονομική ασθένεια που προδιαθέτει έντονα στην ανάπτυξη καρκίνων πρώιμης έναρξης.
Στο Βέλγιο, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας ειδοποιήθηκε ήδη από τον Απρίλιο του 2024 και στα τέλη του 2024 στάλθηκε ειδοποίηση μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος επαγρύπνησης, προκειμένου να εντοπιστούν όλα τα παιδιά που έχουν προσβληθεί.
Σύμφωνα με τη «Soir», η υπόθεση αναδεικνύει τα ελαττώματα στο σύστημα παρακολούθησης στο Βέλγιο. Από το 2007, ο νόμος ορίζει ότι μέχρι έξι γυναίκες (ανεξάρτητα από την υπηκοότητα και τον τόπο διαμονής τους) μπορούν να λάβουν σπέρμα από τον ίδιο δότη. Ο νόμος απαιτεί από τα βελγικά κέντρα να επαληθεύουν ότι οι τράπεζες σπέρματος δεν υπερβαίνουν το όριο αυτό. Ωστόσο το όριο αυτό αγνοείται εδώ και καιρό λόγω έλλειψης εργαλείων παρακολούθησης. Σημειώνεται ότι στη Γαλλία, το όριο ορίζεται στις δέκα γεννήσεις ανά δότη, στο Ηνωμένο Βασίλειο στις δώδεκα και στη Γερμανία και τη Δανία στις δεκαπέντε. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή τράπεζα σπέρματος εφάρμοσε ένα πολύ υψηλότερο όριο: 75 παιδιά ανά δότη.
