Παρά τη μετατόπιση της διεθνούς προσοχής στη σύγκρουση με το Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν παρασκηνιακά τις πιέσεις προς τη Γροιλανδία, με στόχο τη διεύρυνση της αμερικανικής στρατιωτικής και οικονομικής παρουσίας στο νησί της Αρκτικής.
Σύμφωνα με αποκαλύψεις των New York Times, εδώ και τέσσερις μήνες διεξάγονται εμπιστευτικές διαπραγματεύσεις στην Ουάσινγκτον μεταξύ εκπροσώπων των ΗΠΑ, της Γροιλανδίας και της Δανίας, η οποία εξακολουθεί να ελέγχει την εξωτερική πολιτική και την άμυνα του αυτόνομου νησιού.
Οι συνομιλίες ξεκίνησαν μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για ενδεχόμενη κατάληψη της Γροιλανδίας, σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης της κρίσης που είχε προκαλέσει έντονη ανησυχία στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, Γροιλανδοί αξιωματούχοι εκφράζουν πλέον φόβους ότι οι αμερικανικές απαιτήσεις υπερβαίνουν κατά πολύ τη στρατιωτική συνεργασία και ενδέχεται να περιορίσουν την κυριαρχία του νησιού για δεκαετίες.
Γροιλανδία: Οι απαιτήσεις των ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν την τροποποίηση της υφιστάμενης στρατιωτικής συμφωνίας ώστε να διασφαλιστεί η παραμονή αμερικανικών στρατευμάτων στη Γροιλανδία επ’ αόριστον, ακόμη και αν το νησί αποκτήσει πλήρη ανεξαρτησία στο μέλλον. Γροιλανδοί πολιτικοί εκτιμούν ότι μια τέτοια ρύθμιση θα περιόριζε ουσιαστικά την αυτονομία της χώρας και θα δημιουργούσε μια μόνιμη εξάρτηση από την Ουάσινγκτον.
Η Ουάσινγκτον πιέζει ώστε οι συνομιλίες να επεκταθούν πέρα από τα στρατιωτικά ζητήματα και ζητά ουσιαστικά δικαίωμα παρέμβασης σε μεγάλες επενδυτικές συμφωνίες στη Γροιλανδία, προκειμένου να αποκλειστεί η επιρροή της Κίνας και της Ρωσίας. Η Κοπεγχάγη και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας θεωρούν ότι μια τέτοια πρόβλεψη θα έδινε στις ΗΠΑ υπερβολική επιρροή στις οικονομικές αποφάσεις του νησιού και θα συνιστούσε άμεση παρέμβαση στην κυριαρχία του.
Οι δύο πλευρές συζητούν επίσης συνεργασία για την αξιοποίηση φυσικών πόρων. Η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά αποθέματα πετρελαίου, ουρανίου, σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων ορυκτών, μεγάλο μέρος των οποίων βρίσκεται κάτω από τους πάγους της Αρκτικής.
Το Πεντάγωνο προωθεί παράλληλα σχέδια στρατιωτικής επέκτασης στην περιοχή. Πρόσφατα στάλθηκε αξιωματικός του Σώματος Πεζοναυτών στην πόλη Ναρσάρσουακ, στη νότια Γροιλανδία, για επιθεώρηση του αεροδρομίου της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, του λιμανιού και πιθανών εγκαταστάσεων για τη φιλοξενία αμερικανικών δυνάμεων.
Αμερικανοί και Δανοί αξιωματούχοι αποφεύγουν μέχρι στιγμής να δώσουν λεπτομέρειες για τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες διεξάγονται υπό τον συντονισμό του Μάικλ Νίνταμ, στενού συμβούλου του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο.
Ο επικεφαλής της Βόρειας Διοίκησης του αμερικανικού στρατού, στρατηγός Γκρέγκορι Γκιγιό, περιέγραψε πρόσφατα στους New York Times τη στρατηγική σημασία που αποδίδουν οι ΗΠΑ στην Αρκτική, καθώς η κλιματική αλλαγή και η τήξη των πάγων ανοίγουν νέες θαλάσσιες οδούς και ενισχύουν τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό στην περιοχή.
Ο ρόλος της Γροιλανδίας στο νέο γεωπολιτικό σκηνικό
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Γροιλανδία θα αποτελέσει μέρος ενός ευρύτερου δικτύου στρατιωτικών εγκαταστάσεων και σταθμών ραντάρ που θα εκτείνεται από την Αλάσκα έως τον Καναδά. Ο αμερικανικός στρατός εξετάζει επίσης τη δημιουργία λιμανιού βαθέων υδάτων, καθώς και βάσης ειδικών δυνάμεων που θα χρησιμοποιείται για ασκήσεις και εκπαίδευση προσωπικού στην Αρκτική.
Ο στρατηγός Γκιγιό υποστήριξε ότι όλα αυτά μπορούν να υλοποιηθούν μέσω της αμυντικής συμφωνίας που υπέγραψαν ΗΠΑ και Δανία το 1951, όταν η Γροιλανδία αποτελούσε ακόμη αποικία της Κοπεγχάγης. Η συγκεκριμένη συμφωνία αποτελεί και τη βάση των σημερινών διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι κυβερνήσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας προσπάθησαν αρχικά να πείσουν την Ουάσινγκτον ότι η ισχύουσα συμφωνία ήδη παρέχει στις ΗΠΑ ευρύτατες στρατιωτικές δυνατότητες στο νησί και ότι δεν υπήρχε λόγος για περαιτέρω κλιμάκωση ή για τις απειλές περί κατάληψης της Γροιλανδίας.
Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τον Ιανουάριο, μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας για την αμερικανική εθνική ασφάλεια. Έκτοτε έχουν πραγματοποιηθεί περίπου πέντε συναντήσεις στην Ουάσινγκτον, με τις συνομιλίες να συνεχίζονται μακριά από τη δημοσιότητα.
Παρότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στρέψει το τελευταίο διάστημα την προσοχή του στη σύγκρουση με το Ιράν, αξιωματούχοι που συμμετέχουν στις επαφές εκτιμούν ότι εξακολουθεί να ενδιαφέρεται προσωπικά για τη Γροιλανδία και ότι το ζήτημα παραμένει ψηλά στην ατζέντα του Λευκού Οίκου.
Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι οι διαπραγματευτές από τις ΗΠΑ, τη Δανία και τη Γροιλανδία επιχειρούν να διαμορφώσουν μια συμφωνία που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από τον Αμερικανό πρόεδρο, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να έχει επιτευχθεί ουσιαστική σύγκλιση.
Ο βοηθός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για θέματα δημόσιας διπλωματίας, Ντίλαν Τζόνσον, δήλωσε ότι οι ανησυχίες που έχει εκφράσει η Ουάσινγκτον για την ασφάλεια και την οικονομία της περιοχής «αναγνωρίζονται από όλες τις πλευρές» και ότι οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται με στόχο μια μόνιμη λύση.
«Αυτός δεν είναι ένας πρόεδρος που αφήνει προβλήματα άλυτα για να τα διαχειριστούν οι επόμενοι πρόεδροι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το δίλημμα που αντιμετωπίζουν οι Γροιλανδοί
Παρά τις αμερικανικές πιέσεις, η πολιτική ηγεσία της Γροιλανδίας επαναλαμβάνει ότι δεν υπάρχει πρόθεση ένταξης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, αρκετοί Γροιλανδοί πολιτικοί εμφανίζονται ανοιχτοί σε μία ενδεχόμενη ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί.
Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ψυχρού Πολέμου, χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες είχαν αναπτυχθεί στη Γροιλανδία, αν και οι περισσότερες βάσεις έκλεισαν τα επόμενα χρόνια, με εξαίρεση μία εγκατάσταση που παραμένει ενεργή μέχρι σήμερα.
Παρά ταύτα, αρκετοί αξιωματούχοι στη Γροιλανδία θεωρούν ότι η Ουάσινγκτον επιχειρεί να αξιοποιήσει τη στρατηγική αδυναμία του νησιού ώστε να αποσπάσει ευρύτερες πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις.
«Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι δίκαιο», δήλωσε η πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του κοινοβουλίου της Γροιλανδίας, Πιπαλούκ Λίνγκε. «Η αίσθηση είναι πως είτε αποδέχεσαι τα πάντα είτε κινδυνεύεις να βρεθείς υπό έλεγχο».
Η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας, Βίβιαν Μότσφελντ, προειδοποίησε ότι μια πιθανή αποκλιμάκωση των πολέμων στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επαναφέρει τη Γροιλανδία στο επίκεντρο των γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
«Οι πιέσεις έρχονται και από τις δύο πλευρές»,
Όπως ανέφ
ερε, υπάρχει έντονη ανησυχία στην πολιτική ηγεσία του νησιού ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα επανέλθει πιο επιθετικά στο ζήτημα της Γροιλανδίας, ενώ παράλληλα και η Ρωσία ενδέχεται να ενισχύσει τη δραστηριότητά της στην Αρκτική, περιοχή που θεωρεί στρατηγικής σημασίας εδώ και δεκαετίες.
«Οι πιέσεις έρχονται και από τις δύο πλευρές», δήλωσε.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ορισμένοι πολιτικοί στη Γροιλανδία παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή συγκεκριμένες ημερομηνίες, όπως η 14η Ιουνίου, ημέρα των γενεθλίων του Αμερικανού προέδρου, αλλά και η 4η Ιουλίου, εθνική επέτειος των ΗΠΑ, φοβούμενοι ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει συμβολικές περιστάσεις για να επαναφέρει δημόσια το θέμα.
Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι ανησυχίες και για το ενδεχόμενο αμερικανικών πιέσεων σχετικά με την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του νησιού. Ορισμένοι αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι η Ουάσινγκτον θα επιχειρήσει να χαλαρώσουν οι περιβαλλοντικοί κανόνες που διέπουν τις εξορύξεις στη Γροιλανδία.
Ο πρωθυπουργός της χώρας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, ξεκαθάρισε πάντως ότι η κυβέρνησή του είναι ανοιχτή σε οικονομικές συνεργασίες, αλλά όχι σε βάρος των περιβαλλοντικών κανόνων.
«Μπορούμε απολύτως να κάνουμε επιχειρήσεις», δήλωσε σε συνέντευξή του στους New York Times. «Όμως διαθέτουμε πολύ αυστηρό περιβαλλοντικό πλαίσιο και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει».
Ο 33χρονος Νίλσεν, πρώην πρωταθλητής του μπάντμιντον πριν εισέλθει στην πολιτική, έχει ταχθεί ξεκάθαρα υπέρ της στενής συνεργασίας με τη Δανία, θεωρώντας ότι η Κοπεγχάγη αποτελεί σήμερα τη βασικότερη ασπίδα απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας υπογράμμισε ότι το ζήτημα της ανεξαρτησίας και των σχέσεων με τη Δανία αφορά αποκλειστικά τον λαό και τους θεσμούς του νησιού, απορρίπτοντας κάθε εξωτερική παρέμβαση.
«Το έχω πει τόσες φορές που έχω κουραστεί να το επαναλαμβάνω», τόνισε. «Το θέμα της ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας και της σχέσης μας με τη Δανία είναι κάτι που πρέπει να αποφασίσουμε εμείς οι ίδιοι. Δεν είναι ζήτημα στο οποίο πρέπει να παρεμβαίνουν οι Αμερικανοί ή οποιοσδήποτε άλλος».
Τα σχέδια της Κίνας για την Αρκτική
Σύμφωνα με αξιωματούχους που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ επιμένουν στη δημιουργία ενός αυστηρού μηχανισμού ελέγχου επενδύσεων, ο οποίος θα επιτρέπει τον αποκλεισμό κινεζικών ή ρωσικών συμφερόντων από μεγάλα έργα υποδομών και εξορύξεων στη Γροιλανδία. Παρότι η Κίνα βρίσκεται μακριά από τον Αρκτικό Κύκλο, τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει σημαντικά την παρουσία της στην περιοχή και έχει επιχειρήσει να αποκτήσει πρόσβαση και στη Γροιλανδία.
Το 2018, κινεζική κρατική εταιρεία ήταν μεταξύ των βασικών υποψηφίων για την κατασκευή νέων αεροδρομίων στο νησί, μεταξύ αυτών και στο Ιλούλισσατ, δημοφιλή τουριστικό προορισμό γνωστό για τα παγόβουνα της περιοχής. Τελικά, μετά από πιέσεις της Ουάσινγκτον προς τη Δανία, το έργο ανατέθηκε σε δανική εταιρεία.
Πηγές με γνώση των σημερινών συνομιλιών αναφέρουν ότι η Δανία και η Γροιλανδία απορρίπτουν το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να αποκτήσουν αποφασιστικό λόγο στις οικονομικές συμφωνίες του νησιού, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα παραβίαζε την κυριαρχία του.
Ωστόσο, η Γροιλανδία δεν διαθέτει τις υπηρεσίες πληροφοριών και τους μηχανισμούς ελέγχου που απαιτούνται για την αξιολόγηση πιθανών επενδυτών και των διασυνδέσεών τους με τη Μόσχα ή το Πεκίνο. Για τον λόγο αυτό εξετάζεται ένα σχήμα στο οποίο η Δανία θα αναλαμβάνει τον σχετικό έλεγχο, με αμερικανική συμμετοχή στη διαδικασία.
Αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ένα τέτοιο μοντέλο ενδέχεται τελικά να αυξήσει την επιρροή της Κοπεγχάγης στη Γροιλανδία, αντί να ενισχύσει την αυτονομία του νησιού.
Ο Νίλσεν απέφυγε να δώσει λεπτομέρειες για το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων, επαναλαμβάνοντας πάντως ότι η Γροιλανδία πρέπει να διατηρήσει τον τελικό έλεγχο στις οικονομικές και πολιτικές αποφάσεις που αφορούν το μέλλον της.
«Θέλουμε να έχουμε τον τελευταίο λόγο για το με ποιον συνεργαζόμαστε», ανέφερε.
Σύμφωνα με τους New York Times, ο πρωθυπουργός εμφανίστηκε εμφανώς πιεσμένος από τη συνεχιζόμενη γεωπολιτική αντιπαράθεση γύρω από τη χώρα του.
«Θα θέλαμε να τελειώσει όλο αυτό», είπε. «Είναι μια πολύ παράξενη κατάσταση».
Με πληροφορίες από New York Times
