ΜΙΑ ΧΡΥΣΗ ΜΠΑΓΚΕΤΑ σίγησε και ο κόσμος της μουσικής κλίνει το γόνυ και αποτίνει φόρο τιμής σε έναν από τους μεγαλύτερους μαέστρους του κόσμου, τον Σέιζι Οζάουα, που πέθανε σε ηλικία 88 ετών, έναν αρχιμουσικό που άλλαξε το μουσικό τοπίο της Βοστώνης, της Αμερικής και του κόσμου, συμπεριλαμβάνοντας στο ρεπερτόριο και υπερασπιζόμενος έργα σύγχρονων συνθετών, έναν μαέστρο που υπηρέτησε την Συμφωνική Ορχήστρα της Βοστώνης, ως μουσικός διευθυντής για 29 χρόνια.
Στον παλμαρέ του ο Οζάουα έχει εκατοντάδες διακρίσεις, η πιο συγκινητική ήταν η κήρυξη της 1ης Σεπτεμβρίου του 2020 ως «Ημέρα Σέιζι Οζάουα», από την πόλη της Βοστώνης που θεωρούσε δεύτερο σπίτι του. Ήταν ο πρώτος Ιάπωνας που διηύθυνε την Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία της Βιέννης το 2002 και αυτή η επιλογή είχε και ένα συμβολισμό, αφού ήταν αυτός που γεφύρωσε τους μεγάλους συνθέτες της Δύσης με τους εξαιρετικούς μουσικούς της Ανατολικής Ασίας. Αγαπήθηκε από γενιές μουσικών, οι νεότεροι έβλεπαν στο πρόσωπό του έναν σημαντικό και επικοινωνιακό καθοδηγητή και οι δεξιοτέχνες της κλασικής μουσικής έναν πνευματώδη οραματικό μαέστρο που συνδύαζε την λιτή έκφραση της Ιαπωνίας με τον δυναμισμό του Νέου Κόσμου, κάτι που απέφερε καρπούς κάνοντας τη Συμφωνική Ορχήστρα της Βοστώνης της οποίας ήταν μουσικός διευθυντής της από το 1973 έως το 2002 - η μεγαλύτερη θητεία στην ιστορία της ορχήστρας- διάσημη παγκοσμίως. Ήταν ασταμάτητος, ο καρκίνος και η κλονισμένη υγεία του από το 2010 τον έκαναν να ρίξει τους ρυθμούς του. Ζούσε μέσα στην μουσική, τη λάτρευε και αυτό το αποδεικνύουν οι ηχογραφήσεις του. Ηχογράφησε σχεδόν τα πάντα.
«Είμαι Ιάπωνας», λέει σε μια συνέντευξή του στο «Ozawa», ένα ντοκιμαντέρ που έκαναν οι αδελφοί Maysles το 1985 για τη ζωή του. «Είμαι Ανατολίτης. Και μερικές φορές λέω, γιατί γίνομαι δυτικός μουσικός; Αλλά νομίζω ότι αυτό έκανε τη ζωή μου πολύ πιο ενδιαφέρουσα, πολύ πιο συναρπαστική. Αλλά έπρεπε να πληρώσω ένα τίμημα»
Η τεχνική του ήταν λαμπρή, η διδασκαλία του αξεπέραστη, ήταν ένας Αμερικανός μαέστρος, ωστόσο, η καταγωγή του τον χαρακτήριζε διαρκώς. Είχε την ιαπωνική αυτοσυγκράτηση, αλλά και μια σχεδόν ποπ χαίτη, φορούσε ζιβάγκο, διηύθυνε με ένα τρόπο συγκινητικό, με πλατιές χειρονομίες, που δεν καθήλωναν αλλά παρέσυραν το κοινό σε μια διαρκή ενεργητική διαδικασία. Για δεκαετίες ήταν ένα από τα πιο οικεία πρόσωπα στην αμερικανική κλασική μουσική, εκτός από τη Βοστώνη, στη Συμφωνική του Σαν Φρανσίσκο και τη Συμφωνική Ορχήστρα του Τορόντο, όπως και στην Κρατική Όπερα της Βιέννης, την οποία άφησε με κλονισμένη υγεία.
Γεννημένος στην κατεχόμενη από τους Ιάπωνες πόλη Μούκντεν της Κίνας το 1935, επέστρεψε με την οικογένειά του στην Ιαπωνία μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και άρχισε να σπουδάζει πιάνο. Η πρώτη του αγάπη ήταν τα έργα του Μπαχ. Ήταν λάτρης του μπέιζμπολ σε όλη του τη ζωή αλλά χρωστά με ένα τρόπο την καριέρα του στο ράγκμπι. Έσπασε δυο δάχτυλα παίζοντας ράγκμπι, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις σπουδές πιάνου και το Κοντσέρτο για πιάνο Νο. 5 του Μπετόβεν που άκουσε σε μια συναυλία τον έκανε να εστιάσει στη διεύθυνση ορχήστρας. Ένας μακρινός συγγενής του ήταν δάσκαλος ορχήστρας και έγραψε γιαυτόν μια συστατική επιστολή στον Hideo Saito, έναν από τους κορυφαίους μουσικοπαιδαγωγούς στην Ιαπωνία, ο οποίος επρόκειτο να γίνει ο κύριος μέντορας και η επιρροή του Οζάουα για το υπόλοιπο της ζωής του.
Αποφοίτησε από το Toho Gakuen School of Music το 1957. Κέρδισε το πρώτο βραβείο στον Διεθνή Διαγωνισμό Διευθυντών Ορχήστρας στη Μπεζανσόν της Γαλλίας και από τότε άρχισε μια πορεία γεμάτη διακρίσεις και υποτροφίες με αποκορύφωμα αυτή της μαθητείας του με τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν στο Δυτικό Βερολίνο. Ένας άλλος θρύλος της μουσικής ο Λέοναρντ Μπερνστάιν τον διόρισε ως βοηθό μαέστρου της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης. Ο Οζάουα ήταν ο μόνος μαέστρος που είχε μαθητεύσει τόσο στον Κάραγιαν όσο και στον Μπερνστάιν.
Ο Οζάουα υπήρξε μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας του Τορόντο από το 1965 έως το 1969 και της Συμφωνικής του Σαν Φρανσίσκο από το 1970 έως το 1977. Την διηύθυνε στις πρώτες εμπορικές ηχογραφήσεις της. Στο Σαν Φρανσίσκο επέστρεψε ως προσκεκλημένος μαέστρος, διευθύνοντας μια συναυλία το 1978 με μουσική από τη Λίμνη των Κύκνων του Τσαϊκόφσκι. Στη διάρκεια της θητείας του ως διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας της Βοστώνης κέρδισε το πρώτο του βραβείο Emmy το 1976, για την τηλεοπτική σειρά, Evening at Symphony και το δεύτερο για το επίτευγμα στον πολιτιστικό προγραμματισμό για το «Dvořák in Prague: A Celebration».
Τον Δεκέμβριο του 1979, ο Οζάουα διηύθυνε την Ένατη Συμφωνία του Μπετόβεν με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Πεκίνου. Αυτή ήταν η πρώτη φορά από το 1961 που η συμφωνία παίχτηκε ζωντανά στην Κίνα που μέχρι τότε απαγορευόταν η δυτική μουσική.
Τον Δεκέμβριο του 1979, ο Οζάουα διηύθυνε την Ένατη Συμφωνία του Μπετόβεν με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Πεκίνου. Αυτή ήταν η πρώτη φορά από το 1961 που η συμφωνία παίχτηκε ζωντανά στην Κίνα που μέχρι τότε απαγορευόταν η δυτική μουσική.
Με τον διευθυντή ορχήστρας Καζουγιόσι Ακιγιάμα ίδρυσαν την ορχήστρα Saito Kinen το 1992 που πήρε το όνομά της από τον δάσκαλό του, σε μια προσπάθεια να συγχωνεύσουν Ιαπωνικές ορχήστρες και Ιάπωνες με διεθνείς καλλιτέχνες. Η ορχήστρα σήμερα κατέχει μια εξέχουσα θέση στη μουσική κοινότητα. Ο Οζάουα ήταν αυτός που σε μια διεθνή εκτέλεση της Ωδής στη Χαρά του Μπετόβεν στην τελετή έναρξης των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 1998 στο Ναγκάνο της Ιαπωνίας, προσκάλεσε χορωδίες από το Πεκίνο, το Βερολίνο, το Κέιπ Τάουν, τη Νέα Υόρκη και το Σίδνεϊ, πετυχαίνοντας για πρώτη φορά μια διεθνή οπτικοακουστική παράσταση.
«Είμαι Ιάπωνας», λέει σε μια συνέντευξή του στο «Ozawa», ένα ντοκιμαντέρ που έκαναν οι αδελφοί Maysles το 1985 για τη ζωή του. «Είμαι Ανατολίτης. Και μερικές φορές λέω, γιατί γίνομαι δυτικός μουσικός; Αλλά νομίζω ότι αυτό έκανε τη ζωή μου πολύ πιο ενδιαφέρουσα, πολύ πιο συναρπαστική. Αλλά έπρεπε να πληρώσω ένα τίμημα».
Υπέρμαχος της κλασικής μουσικής του 20ου αιώνα, διηύθυνε πολλά έργα δίνοντας βήμα για πρώτη φορά σε συνθέτες άγνωστους σε πολλούς μέσα από μεγάλες ορχήστρες. Το 2005, ίδρυσε την Όπερα Nomori του Τόκιο.
Από το 2010, ανακοίνωσε ότι ακύρωσε όλες τις συναυλίες προκειμένου να υποβληθεί σε θεραπείες για τον καρκίνο του οισοφάγου. Η τελευταία του συναυλία πραγματοποιήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2022 με την ορχήστρα Saito Kinen.
Σε μια από τις συνομιλίες του με τον συγγραφέα Χαρούκι Μουρακάμι για την κλασική μουσική που πραγματοποιήθηκαν μετά τη διάγνωση της ασθένειας του, μιλά για την επιρροή της ζωγραφικής στη δουλειά του λέγοντας:
«…όταν ξεκίνησα να δουλεύω στη Βιέννη πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, έκανα φίλους και άρχισα να πηγαίνω στα μουσεία τέχνης εκεί. Και όταν είδα για πρώτη φορά το έργο του Κλιμτ και του Έγκον Σίλε, μου προκάλεσαν πραγματικό σοκ. Από τότε, έχω βάλει σκοπό να πηγαίνω σε μουσεία τέχνης. Όταν κοιτάς την τέχνη της εποχής, καταλαβαίνεις κάτι για τη μουσική. Πάρτε τη μουσική του Μάλερ: προέρχεται από την κατάρρευση της παραδοσιακής γερμανικής μουσικής. Αντιλαμβάνεσαι πραγματικά αυτή την κατάρρευση μέσα από την τέχνη και μπορείς να πεις ότι δεν ήταν ανεπαρκώς εκτελεσμένο».
Ο Οζάουα υπήρξε ένας πραγματικός πρεσβευτής των πολιτιστικών ανταλλαγών, και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση των συνδέσεων μεταξύ των εθνών μέσω της μουσικής. Με μια καριέρα που διήρκεσε δεκαετίες, η κληρονομιά του είναι βέβαιο ότι θα ζήσει μέσα από τους αμέτρητους μουσικούς που καθοδηγούσε, τις πολιτιστικές γέφυρες που έχτισε και τη διαρκή επίδραση που είχε στον κόσμο της κλασικής μουσικής.
BONUS
Beethoven: “Choral Fantasy” op. 80 - Seiji Ozawa, Martha Argerich
