Από τον τοκετό μέχρι το θάνατο, η ζωή ενός μονάρχη στις Βερσαλλίες ήταν σε δημόσια θέα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η Μαρία Αντουανέτα δημιούργησε μια ξεχωριστή ζωή, με διακριτικότητα -όπως η ίδια νόμιζε-, στο Μικρό Τριανόν, το καταφύγιό της.
Με τους κήπους και την τεχνητή λίμνη, με την αχυρένια σκεπή του, το Τριανόν σχεδιάστηκε για να επιτρέψει στη νεαρή βασίλισσα να «επιστρέψει στη φύση», στο αγρόκτημα και τα γαλακτοκομικά της παρέχοντάς της καλές ευκαιρίες να εκπαιδεύσει τα παιδιά της, στο πνεύμα της φιλοσοφίας του Ζαν Ζακ Ρουσό.
Φυσικά, αν και πολύ λιγότερο επίσημο από τις Βερσαλλίες, στο Τριανόν ήταν όλο σχεδιασμένα με τέχνη, κομψότητα και πολυτέλεια. Οι ρουστίκ εξωτερικοί χώροι του εξοχικού σπιτιού έκρυβαν τους πλούσια διακοσμημένους εσωτερικούς χώρους στους οποίους η βασίλισσα μπορούσε να διασκεδάσει τους φίλους της. Και περιείχε επίσης το δικό της ιδιωτικό θέατρο.
Η Μαρία Αντουανέττα έζησε σε μια εποχή στην οποία η «θέατρο-μανία» είχε καταλάβει το παρισινό κοινό που γέμιζε με μικρά θέατρα τους μοντέρνους πύργους της εποχής και τα αρχοντικά σπίτια. Τα θέατρα φύτρωναν κυριολεκτικά παντού και η παρουσία τους προκαλούσε την αποδοκιμασία της Εκκλησίας που τα θεωρούσε ανήθικα.
Οι Βερσαλλίες κάποτε δεν ήταν παρά ένα μικρό χωριό με μια εκκλησία. Το 1589, ο Βασιλιάς Ερρίκος Δ’ της Γαλλίας επισκέφτηκε για πρώτη φορά την περιοχή, ενώ συνέχισε να έρχεται για κυνήγι στον πλούσιο αυτό κυνηγότοπο. Ο γιος του λάτρεψε τόσο πολύ το μέρος που, όταν έγινε ο ίδιος βασιλιάς, έχτισε εκεί ένα κυνηγετικό καταφύγιο. Για πολιτικούς αλλά και προσωπικούς λόγους, ο βασιλιάς αποφάσισε να μετατρέψει το καταφύγιό του σε κάστρο, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1634.
Το 1661, όταν ο Βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΔ’ θέλησε να μεγαλώσει σημαντικά το κάστρο και το κτήμα του, για να μπορεί να διοργανώνει τις εντυπωσιακές δεξιώσεις του και να χαλαρώνει μακριά από την πολύβουη πόλη του Παρισιού, προτού τελικά μεταφέρει όλη την κυβέρνηση και το δικαστήριο της Γαλλίας στις Βερσαλλίες. Ο Λουδοβίκος ΙΔ’ ήταν εκείνος που πρόσθεσε την Αίθουσα των Κατόπτρων στο κάστρο, ενώ αργότερα ο Λουδοβίκος ΙΕ’ διέταξε την κατασκευή της Βασιλικής Όπερας.
Τελευταίοι γαλαζοαίματοι ένοικοι των Βερσαλλιών ήταν ο Λουδοβίκος ΙΣΤ’ και η Μαρία Αντουανέτα. Ο βασιλιάς παραχώρησε το Μικρό Τριανόν στη γυναίκα του, η οποία έκανε αρκετές τροποποιήσεις στις εγκαταστάσεις, ιδιαίτερα στο δενδροκομείο που είναι πλέον γνωστό ως Hameau de la Reine.
Μέχρι τώρα, το Μικρό Τριανόν ήταν το πιο υποτιμημένο μέρος των πολύ εντυπωσιακών Βερσαλλιών. Το εσωτερικό του θεάτρου της βασίλισσας, από γαλαζοπράσινο βελούδο και επιχρυσωμένες γιρλάντες και γύψινα με μικρά χερουβείμ, είναι ένα θέατρο που μοιάζει με παραμυθένιο, με σκηνικό και έχει τη δική του ιστορία.
Το θέατρο χτίστηκε γρήγορα από τον Richard Mique που ήταν αρχιτέκτονας ολόκληρου του χωριού το 1778–79, και είναι ενδιαφέρον ότι το εσωτερικό του δεν ήταν εξοπλισμένο με μάρμαρο και μπρούτζο που αργότερα έγινε κανόνας στα πολυτελή θέατρα του 19ου αιώνα, αλλά κατασκευάστηκε από τα ίδια ταπεινά υλικά που χρησιμοποιήθηκαν επίσης για τη διαμόρφωση των σκηνικών αντικειμένων όπως δράκοι, σύννεφα και βουνά. Έτσι, οι γιρλάντες που μοιάζουν να έχουν γίνει με επιχρυσωμένο ξύλο είναι στην πραγματικότητα παπιέ μασέ και σύρμα, ενώ τα χρυσά αγάλματα που μοιάζουν με μπρούτζινα είναι στην πραγματικότητα κατασκευασμένα από ξύλο. Όλα είναι θέατρο, όλα είναι σκηνικό.
Η Μαρία Αντουανέτα ανέβηκε στη σκηνή του ιδιωτικού της θεάτρου το 1780. Με αυτόν τον τρόπο εξέφρασε μια ιδιαίτερη προσωπική σχέση που είχε με το θέατρο στην παιδική της ηλικία. Στην Αυστρία είχε διδαχθεί γαλλικά από καθηγητές που ήταν ηθοποιοί και τα γαλλικά τότε ήταν η γλώσσα του θεάτρου. Η Μαρία Αντουανέτα, απρόθυμη να παίξει το ρόλο της βασίλισσας βρήκε καταφυγή στην υποκριτική, σε ένα παιχνίδι ρόλων που έπαιζε με τους φίλους της, χορεύοντας και τραγουδώντας. Το θέατρό της ήταν το ακριβό της παιχνίδι και το ρεπερτόριο που ανέβασε δεν ήταν ευκαταφρόνητο. Ανέβαζε μοντέρνα έργα στην εποχή τους το Le Devin du Village του Ρουσό, έργα του Γκλούκ, του αγαπημένου της συνθέτη ή τον Κουρέα της Σεβίλλης του αμφιλεγόμενου Μπομαρσέ.
Η βασίλισσα απολάμβανε να υποδύεται τη σουμπρέτα ή τη γυναίκα του αγρότη και ζητούσε από τους υπηρέτες της να καθίσουν και να υποδύονται το κοινό σε μια αντιστροφή ρόλων αντάξια των κωμωδιών του Μαριβό. Η Μαρία Αντουανέτα χρησιμοποίησε το θέατρό της μεταξύ του 1780 και 1785. Τον Οκτώβριο του 1789 άφησε τις Βερσαλλίες για πάντα, για το Παρίσι και μετά αργότερα, για το ικρίωμα.
Προστατευμένο από τα ταπεινά υλικά που κατασκευάστηκε, το Τριανόν δεν καταστράφηκε από τους επαναστάτες, που τους φάνηκε εντελώς άχρηστο γιατί δε συμβόλιζε τον πλούτο. Ο χώρος ήταν άδειος έως ότου ο Ναπολέων το διάλεξε και έφτιαξε μερικά διαμερίσματα για τον εαυτό του το 1809 και ανακαίνισε και το θέατρο, προσθέτοντας στο εσωτερικό του ένα νεο-ρωμαϊκό αυτοκρατορικό κουτί σε σχήμα στρατιωτικής σκηνής και μια ταπετσαρία στολισμένη με μέλισσες. Στη συνέχεια, ο Λουδοβίκος Φίλιππος, έφτιαξε στο θέατρο ένα νέο εσωτερικό με κόκκινο βελούδο του 19ου αιώνα, με πολυελαίους και τη διακόσμηση της εποχής.
Ωστόσο, το θέατρο χρησιμοποιήθηκε πολύ λίγο συνολικά. «Με πολλούς τρόπους προστατεύθηκε», εξηγεί ο Raphaël Masson, επικεφαλής επιμελητής των Βερσαλλιών, αλλά μέχρι το τέλος του Μεγάλου Πολέμου, όπως και οι υπόλοιπες Βερσαλλίες, είχε εγκαταλειφθεί. Ήταν στη δεκαετία του 1930, χάρη στις δωρεές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που έγινε μια ιστορική προσέγγιση για την αποκατάστασή του σε κάτι που μοιάζει με το αρχικό σχέδιο της Μαρίας Αντουανέτας.
Όλες οι αλλαγές του 19ου αιώνα αφαιρέθηκαν και το θέατρο έγινε για άλλη μια φορά μπλε. Πιο πρόσφατα, το άλμπουμ των αρχιτεκτονικών σχεδίων του θεάτρου, του 18ου αιώνα, ανακαλύφθηκε ξανά στην Ιταλία και παρείχε ανεκτίμητες πληροφορίες σχετικά με την αρχική διάταξη.
«Έχει γίνει επίσης εμφανές», λέει ο Masson, «ποιος είναι ο κρυμμένος θησαυρός του θεάτρου: τα υπέροχα και ακέραια πρωτότυπα μηχανήματα που κρύβονται κάτω από τη σκηνή, τα οποία επιτρέπουν στη σκηνή να αλλάξει, ενώ το κοινό κοιτάζει, από ένα ξέφωτο του δάσους σε ένα ρουστίκ εσωτερικό ή ένα ναό της Αθηνάς μέσω της χρήσης τροχαλιών και όμορφα βαμμένων κυλίνδρων.
Όλα αυτά βρίσκονται ακόμη σε κατάσταση λειτουργίας και το θέατρο της Βασίλισσας, ένα από τα τελευταία θέατρα στον κόσμο αυτού του είδους, έχει γίνει ένας μουσειακός χώρος που η αποκατάστασή του ολοκληρώθηκε μέσα στην καραντίνα και θα ανοίξει όταν επιτρέψουν οι περιστάσεις ξανά στο κοινό για να γίνει ξανά ορατός ο εύθραυστος και θεατρικός κόσμος που κρύβει.
