Γραμμένο το 1902 στο απομακρυσμένο νησί Χίβα Όα των Μαρκέζας, στη Γαλλική Πολυνησία, είναι μια πικρή καταγγελία κατά των κριτικών που δεν καταλαβαίνουν τη μοντέρνα τέχνη. Υποβλήθηκε για δημοσίευση στο ριζοσπαστικό περιοδικό Mercure de France, αλλά απορρίφθηκε από τους συντάκτες του.
Ο Γκογκέν ονόμασε το γαλλικό κείμενό του Racontars de Rapin, το οποίο είναι δύσκολο να μεταφραστεί. Το "Racontars" μεταφράζεται μάλλον καλύτερα ως Αφηγήσεις. Το "Rapin" είναι πιο περίπλοκο, καθώς η παραδοσιακή του σημασία ήταν μαθητευόμενος ή ερασιτέχνης καλλιτέχνης. Αλλά γύρω στο 1900 χρησιμοποιήθηκε και διαφορετικά, για να περιγράψει έναν μποέμ ή πρωτοποριακό καλλιτέχνη. Ο Γκογκέν, ο οποίος απολάμβανε την ασάφεια, μπορεί κάλλιστα να ήθελε ο τίτλος του να έχει ένα διπλό μήνυμα. Γράφοντας για την τέχνη εμφανιζόταν ως αθώος ερασιτέχνης ή ως γνώστης της πρωτοπορίας; Το Courtauld μόλις επέλεξε τον τίτλο Tales of an Apprentice Painter (Ιστορίες ενός μαθητευόμενου ζωγράφου).
Το 28σέλιδο χειρόγραφο αγοράστηκε από τον οίκο Christie's στο Παρίσι στις 21 Οκτωβρίου έναντι 65.520 ευρώ. Οι δημοπράτες περιγράφουν το έγγραφο ως "ένα πραγματικό μανιφέστο για τη μοντέρνα τέχνη, την καλλιτεχνική ελευθερία και την ανεξαρτησία των ζωγράφων από τα όρια που επιβάλλουν οι κριτικοί και οι ακαδημαϊκοί". Το χειρόγραφο έφτασε στο Λονδίνο αυτή την εβδομάδα και αμέσως παρουσιάστηκε στην εφημερίδα The Art Newspaper. Είναι αξιοσημείωτα καλά διατηρημένο, αν και το χαρτί είναι εύθραυστο και χρειάζεται προσεκτικό χειρισμό.
Τον Σεπτέμβριο του 1902 ο Γκογκέν έστειλε τις «Ιστορίες» στον André Fontainas. Στη συνοδευτική επιστολή του, του ζητούσε να στείλει "αυτό το μικρό χειρόγραφο, γραμμένο βιαστικά" στο Mercure de France: "Αυτό που έγραψα δεν έχει λογοτεχνικές αξιώσεις, αλλά εκφράζει μια βαθιά πεποίθηση την οποία ανυπομονώ να γνωστοποιήσω".
Στα "Ιστορίες", ο Γκογκέν γράφει: "Ο καλλιτέχνης πρέπει να κοιτάζει στο μέλλον, ενώ ο λεγόμενος μορφωμένος κριτικός είναι μορφωμένος μόνο για το παρελθόν... ο ζωγράφος δεν είναι σκλάβος ούτε του παρελθόντος ούτε του παρόντος".
Ο Γκογκέν επαινεί τους ιμπρεσιονιστές, που είχαν εμφανιστεί τη δεκαετία του 1870, λέγοντας ότι ξεκίνησαν ως λύκοι, "αφού δεν είχαν να φορέσουν κολάρο". Προσθέτει ότι στη συνέχεια εξελίχθηκαν σε μια καθιερωμένη ομάδα ζωγράφων, "με όλη τη δουλεία που συνεπάγεται η έννοια... είναι ένα ακόμη δόγμα".
Όταν ήρθε η ώρα να κατονομάσει μεμονωμένους καλλιτέχνες, ο Γκογκέν εξήρε τον Πιερ-Ογκύστ Ρενουάρ, ο οποίος "ζωγραφίζει καλά". Ο Καμίλ Πισαρό είναι "ένας από τους δασκάλους μου" και τον θαυμάζω πολύ: "Όσο μακριά κι αν είναι οι θημωνιές, εκεί στην πλαγιά του λόφου, ο Πισαρό ξέρει να μπαίνει στον κόπο να την περπατήσει και να την εξετάσει". Ο Γκογκέν ξεχώρισε ακόμη τον προραφαηλίτη Έντουαρντ Μπερν-Τζόουνς, "έναν θλιμμένο Άγγλο, που πάσχει από μελαγχολία", και τον αγγλοαμερικανό Γουίστλερ.
Σαράντα άλλοι καλλιτέχνες τους οποίους θαύμαζε ο Γκογκέν απλώς απαριθμούνται. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο Κλοντ Μονέ, ο Ντεγκά, ο Σινιάκ, ο Λοτρέκ και ο Πιερ Μπονάρ. Γράφοντας από το σπίτι του στο νησί του Ειρηνικού, μακριά από το Παρίσι, πρόσθεσε ότι θα υπήρχαν επίσης "πολλοί άλλοι, που προέκυψαν από τότε που έφυγα και τους οποίους δεν γνωρίζω".
Προς το τέλος των «Ιστοριών» ο Γκογκέν γράφει για μια εξαιρετική περίσταση λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα, όταν καθόταν σε έναν βράχο κοντά στην καλύβα του στα Μαρκέζας και κάπνιζε. Ξαφνικά εμφανίστηκε στα δέντρα "ένα εντελώς γυμνό σώμα, κοκαλιάρικο, μαραμένο, εντελώς καλυμμένο με τατουάζ που το έκαναν να μοιάζει με βάτραχο". Η φιγούρα που πλησίασε αποδείχθηκε ότι ήταν μια γυναίκα. "Με εξέτασε με το χέρι της", πρώτα στο πρόσωπό του και τελικά στο "αρρενωπό μέλος του".
Την επόμενη ημέρα ο Γκογκέν προφανώς πληροφορήθηκε ότι η εμφάνιση ήταν "μια τυφλή τρελή που ζούσε στους θάμνους και έτρωγε τα υπολείμματα των χοίρων". Για δύο μήνες, η συνάντηση παρέμεινε "ένα στοιχειωμένο όραμα" για τον Γκογκέν, το οποίο, όπως ισχυρίστηκε, επηρέασε τους πίνακές του: "Τα πάντα γύρω μου απέκτησαν μια βάρβαρη, άγρια, άγρια όψη". Στα γραπτά του Γκογκέν, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς το γεγονός από τη φαντασία, το όνειρο από τον εφιάλτη. Τα σχόλιά του φαίνονται σήμερα προσβλητικά, αν και ο Γκογκέν θεωρούσε τον εαυτό του "άγριο".
Τον Σεπτέμβριο του 1902 ο Γκογκέν έστειλε τις «Ιστορίες» στον André Fontainas, έναν Βέλγο συμβολιστή φίλο του στο Παρίσι. Στη συνοδευτική επιστολή του, του ζητούσε να στείλει "αυτό το μικρό χειρόγραφο, γραμμένο βιαστικά" στο Mercure de France: "Αυτό που έγραψα δεν έχει λογοτεχνικές αξιώσεις, αλλά εκφράζει μια βαθιά πεποίθηση την οποία ανυπομονώ να γνωστοποιήσω".
Η απάντηση του Fontainas έχει χαθεί, αλλά ανέφερε ότι οι εκδότες δεν θα δημοσίευαν το χειρόγραφο. Οι «Ιστορίες» μπορεί να απορρίφθηκαν από το Mercure de France επειδή το περιοδικό δημοσίευε συχνά κριτικές τέχνης, μια μορφή γραφής που τόσο περιφρονούσε ο Γκογκέν. Το χειρόγραφο είναι μερικές φορές δύσκολο και ασαφές να το παρακολουθήσει κανείς, οπότε θα χρειαζόταν σημαντική επεξεργασία για να καταστεί κατάλληλο για δημοσίευση. Και οι αναγνώστες ίσως να μην έβλεπαν με καλό μάτι την αφήγηση του Γκογκέν για τη συνάντηση του λυκόφωτός του.
Ο Γκογκέν απάντησε στον Fontainas τον Φεβρουάριο του 1903: "Η φιλική σας επιστολή δεν με εκπλήσσει όσον αφορά την άρνηση του Mercure, είχα μια ιδέα ότι αυτό θα συνέβαινε". Τρεις μήνες αργότερα ο Γκογκέν ήταν νεκρός, από καρδιακή προσβολή και πιθανώς σύφιλη.
Ο Fontainas κράτησε το χειρόγραφο, ίσως μέχρι το θάνατό του το 1948. Αργότερα αποκτήθηκε από έναν άγνωστο Αμερικανό ιδιοκτήτη, ο οποίος το πούλησε το 1984. Στη συνέχεια το αγόρασε ο Sam Josefowitz, ο διακεκριμένος Ελβετός συλλέκτης έργων του Γκογκέν και του κύκλου του στη Βρετάνη. Το χειρόγραφο πουλήθηκε στη συνέχεια από τους κληρονόμους του τον περασμένο μήνα.
Ο «Ιστορίες» κατέληξαν το 2020 στη γκαλερί Courtauld που απέκτησε και ένα άλλο σπάνιο χειρόγραφο του Γκογκέν, το Avant et Après (Πριν και μετά). Αυτό ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 1903, μόλις πέντε μήνες μετάτις «Ιστορίες». Το Courtauld, το οποίο διαθέτει τρεις βασικούς πίνακες του Γκογκέν, (The Haystacks (Θημωνιές), 1889- Te Rerioa (Το όνειρο), 1897 και Nevermore, 1897 πρόκειται επομένως να γίνει ένα σημαντικό κέντρο έρευνας για τον καλλιτέχνη.
Το ίδρυμα κατέχει επίσης το βιβλιογραφικό χειρόγραφο Avant et Après (Πριν και μετά) του καλλιτέχνη.
Το χειρόγραφο «Ιστορίες» θα ψηφιοποιηθεί για την ιστοσελίδα του Courtauld στις αρχές του νέου έτους. Για λόγους συντήρησης, θα είναι δυνατόν να εκτίθεται μόνο πολύ περιστασιακά.
Με πληροφορίες από το The Artnewspaper
