Είναι ξαπλωμένη γυμνή, μπρούμυτα, με τις παλάμες στο μαξιλάρι. Το δέρμα της είναι σκούρο σαν βρεγμένο χώμα, τα μαλλιά της μαύρα σαν τη νύχτα. Ένα παραδοσιακό ύφασμα από την Ταϊτή καλύπτει το στρώμα. Ο τοίχος πίσω από το κρεβάτι είναι σκούρος βιολετί με φωσφορίζουσες λευκές λάμψεις. Στα πόδια της, μια σκιά φαίνεται να με ένα μαύρο σάβανο να της καλύπτει το κεφάλι, έτσι ώστε το πρόσωπο να μοιάζει με μάσκα θανάτου. Αυτή η ηλικιωμένη γυναίκα στα πόδια του νεαρού κοριτσιού είναι ένα tupapau, ή πνεύμα των νεκρών.
Το κορίτσι στον πίνακα ονομαζόταν Teha'amana και έγινε η «σύζυγος-παιδί» του Πολ Γκογκέν, όταν ο 43χρονος ζωγράφος έφτασε στο νησί της Ταϊτής το 1891. Ο καλλιτέχνης είχε συνάψει σχέσεις με πολλά κορίτσια από την Ταϊτή, οι οποίες είχαν γίνει «μούσες», ερωμένες και ανεπίσημες σύζυγοί του. Υπήρχε η Pau'ura μετά την Teha'amana και η Vaeoho Marie-Rose στα νησιά Μαρκέζας, η οποία πέθανε το 1903. Πίσω στην Ευρώπη είχε μια Δανή σύζυγο και πέντε παιδιά, μεταξύ των οποίων και μια κόρη, την Αλίν, περίπου στην ίδια ηλικία με την Teha'amana. Όπως και η Teha'amana, η Αλλιν θα πέθαινε νέα.
Το κορίτσι στον πίνακα ονομαζόταν Teha'amana και έγινε η «σύζυγος-παιδί» του Πολ Γκογκέν, όταν ο 43χρονος ζωγράφος έφτασε στο νησί της Ταϊτής το 1891. Ο καλλιτέχνης είχε συνάψει σχέσεις με πολλά κορίτσια από την Ταϊτή, οι οποίες είχαν γίνει «μούσες», ερωμένες και ανεπίσημες σύζυγοί του
Όταν έφτασε η στιγμή να γράψω το πρώτο μου βιβλίο, αποφάσισα να προσπαθήσω να αφηγηθώ την ιστορία της Teha'amana. Αλλά πώς θα μπορούσα ποτέ να αποδώσω δικαιοσύνη σε ένα κορίτσι που έζησε σε μια εποχή τόσο μακριά από όλα όσα ήξερα; Υπήρχαν κάποιες ιεραποστολικές πηγές, όπως το «Ημερολόγιο του John Davies, Ταϊτή, 1816», καθώς και ανθρωπολογικές μελέτες για τα έθιμα της Ταϊτής, οι οποίες συνδύαζαν μια πολύπλοκη ιστορία βίας και κατάκτησης, αλλά τίποτα για τα κορίτσια και τις γυναίκες κατά την περίοδο που με ενδιέφερε. Τίποτα για την Teha'amana.
Μετά από 17 χρόνια λανθασμένων στροφών, ατέλειωτων ωρών έρευνας στη Βρετανική Βιβλιοθήκη και άπειρων σελίδες με σημειώσεις που δεν απέκτησαν ποτέ μορφή, στο τέλος αποφάσισα να παραμερίσω όλα τα ιστορικά γεγονότα και τις αποικιοκρατικές αναφορές για να αφηγηθώ μια απλή ιστορία. Την ιστορία ενός κοριτσιού που πήγε με έναν Γάλλο, ο οποίος μια μέρα θα την έκανε διάσημη χωρίς να το ξέρει, και τα εκατομμύρια που θα έβγαζε η εικόνα της.
Έπρεπε να φανταστώ τον κόσμο της, την εμπειρία της, και με τράβηξαν οι θρύλοι και οι μύθοι της Πολυνησίας, με γοήτευσε το πώς η ιστορία της θεάς του φεγγαριού Hina διέφερε στα διάφορα νησιά. Κάθε ιστορία ήταν βαθιά συνδεδεμένη με τη γη και τα στοιχεία της νησιωτικής ζωής. Μια χορηγία μου επέτρεψε να προγραμματίσω ένα ταξίδι στην Ταϊτή, όπου ήμουν σίγουρη ότι θα ανακάλυπτα τελικά τι πραγματικά είχε συμβεί στην Teha'amana.
Η Ταϊτή ήταν τόσο όμορφη όσο ήλπιζα, ένα τοπίο που ήταν ταυτόχρονα μαγευτικό και δυσοίωνο. Σήμερα, οι τουρίστες κατεβαίνουν από τα τεράστια υπερωκεάνια (ένα από αυτά ονομάζεται Paul Gauguin) και μένουν σε λαμπερά ξενοδοχεία όπου τα βράδια τους διασκεδάζουν οι νεαροί Ταϊτινοί που παρουσιάζουν τους παραδοσιακούς τους χορούς. Ήταν δύσκολο να βρούμε οποιοδήποτε ίχνος του τόπου που υπήρχε στην εποχή της Teha'amana.
Ταξίδεψα από την πρωτεύουσα Παπεέτε που κάποτε ήταν το κύριο λιμάνι όπου είχε αποβιβαστεί το πλοίο του Γκογκέν, στο χωριό Mataiea, όπου ο Γκογκέν ζούσε με την Teha'amana. Η καλύβα όπου είχε φιλοτεχνήσει αυτόν και άλλους πίνακες έχει εξαφανιστεί, αν και η εικόνα της είναι κολλημένη σε μπουκάλια ρούμι και στις κονσέρβες μπισκότων που μπορεί να βρει κανείς στα τοπικά καταστήματα με αναμνηστικά.
Το πιστοποιητικό θανάτου που ξέθαψα από τα αρχεία, το οποίο ο Bengt Danielsson, βιογράφος του Γκογκέν, ισχυρίστηκε ότι ήταν δικό της, επίσης δεν ταίριαζε. Σύμφωνα με τις ημερομηνίες, θα ήταν ενός έτους όταν γνώρισε τον Γκογκέν, και δεν υπήρχε καμία αναφορά στους δύο γιους που φέρεται να απέκτησε μετά την αναχώρηση του Γκογκέν. Ο Ταϊτινός οδηγός μου βρήκε κάποιους απογόνους της Teha'amana στο χωριό Faaone, αλλά δεν ήθελαν να μου μιλήσουν. Ήμουν παρείσακτη. Τι δικαίωμα είχα να φτάσω μέχρι εκεί αναζητώντας την ιστορία της;
Αλλά οι ιστορίες, οι γενεαλογίες, οι μύθοι και οι θρύλοι της Ταϊτής μεταδίδονταν πάντα προφορικά, από γενιά σε γενιά. Οι αρχαίοι ιερείς της Ταϊτής δίδασκαν τους γιους τους να μεταφέρουν στο μέλλον αυτά που γνώριζαν. Και ήταν ένας από αυτούς τους απογόνους που συνάντησα την προτελευταία μου μέρα στην Ταϊτή, σε ένα marae (χώρο ιερού ναού). Ο προπάππους του γνώριζε την ιστορία των οικογενειών από το χωριό της Teha'amana. Μου είπε ότι ήταν μικρότερη από 13 ετών όταν γνώρισε τον Γκογκέν και ότι εκείνος της είχε προκαλέσει σύφιλη. Ότι αφού έφυγε, η οικογένειά της την είχε πάρει στο σπίτι της και την κράτησε εκεί μέχρι να πεθάνει, και ότι είναι θαμμένη στο χωριό τους. Δεν απέκτησε ποτέ παιδιά.
Στο «Noa Noa», το ημερολόγιό του από την Ταϊτή, ο Γκογκέν διηγείται πώς γνώρισε την "Tehura", την οποία περιγράφει ως σοφή πέρα από την ηλικία της, και πώς τον δίδαξε για τα αστέρια και τους μύθους και τους θρύλους του λαού της. Είδε όλη τη φυλή της να αντανακλάται στο βάθος των ματιών της. Ήταν αμόλυντη από την πρόοδο και η πρώτη του τέλεια μούσα. Οι πίνακες του καλλιτέχνη είναι δύσκολο να γίνουν αποδεκτοί από τους ανθρώπους σήμερα, επειδή αναγνωρίζουμε την εκμεταλλευτική φύση του βλέμματός του: το μάτι του αποικιοκράτη. Όμως αυτός ο πίνακας μου άνοιξε μια πόρτα στον κόσμο της Teha'amana. Χωρίς αυτόν, τη δύναμη που αποπνέει, δεν θα είχα ποτέ ξεκινήσει ένα ταξίδι για να ανακαλύψω την αλήθεια και τη φωνή της.
Με στοιχεία από The Guardian
