Το Βρετανικό Μουσείο εγκαινίασε ένα νέο πρόγραμμα, στο πλαίσιο του οποίου θα μοιράζεται αντικείμενα από τις συλλογές του με μουσεία σε πρώην βρετανικές αποικίες.
Τα δάνεια στο πλαίσιο του «νέου μοντέλου» μπορεί να έχουν διάρκεια έως και τρία χρόνια. Στόχος τους είναι να αποτελέσουν έναν συμβιβασμό απέναντι στις αυξανόμενες εκκλήσεις για επαναπατρισμό πολιτιστικών θησαυρών που συγκεντρώθηκαν από δυτικές συλλογές κατά την αποικιοκρατική περίοδο.
Αυτή την εβδομάδα, περίπου 80 ελληνικές και αιγυπτιακές αρχαιότητες μεταφέρθηκαν στο μουσείο Ιστορίας Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya (CSMVS) στη Βομβάη της Ινδίας.
Θα παραμείνουν εκτεθειμένες για τρία χρόνια στην αίθουσα μελέτης του μουσείου με τίτλο «Δίκτυα του Παρελθόντος: Η Ινδία και ο Αρχαίος Κόσμος». Η συμφωνία αυτή αποτελεί την πιο πρόσφατη εξέλιξη σε μια συνεργασία 15 ετών μεταξύ του CSMVS και του Βρετανικού Μουσείου.
«Πιστεύουμε ότι αυτό το μοντέλο που αναπτύσσουμε είναι πολύ θετικό και ιδιαίτερα καινοτόμο», δήλωσε στην εφημερίδα Telegraph ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, κατά τη διάρκεια τελετής παράδοσης στο μουσείο. Πρόσθεσε ότι το νέο μοντέλο είναι «πολύ πιο θετικό, βασισμένο στη συνεργασία, αντί για αυτό το είδος της λογικής μηδενικού αθροίσματος, το δυαδικό “όλα ή τίποτα” που συχνά προβάλλεται».
Το Βρετανικό Μουσείο έχει δεχθεί αιτήματα από κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο για τον επαναπατρισμό αντικειμένων από τις συλλογές του, μεταξύ άλλων από την Ελλάδα και την Τζαμάικα.
Παρόμοια αιτήματα έχουν διατυπωθεί από μουσειακούς αξιωματούχους ή ακαδημαϊκούς στην Αίγυπτο, την Κίνα και το Σουδάν. Και η Ινδία έχει ζητήσει την επιστροφή λεηλατημένων πολιτιστικών θησαυρών που αφαιρέθηκαν κατά την αποικιοκρατική περίοδο, όπως το διαμάντι Koh-i-Noor και τα Μάρμαρα Amaravati.
Ωστόσο, το μουσείο υποστηρίζει ότι, βάσει του Νόμου του Βρετανικού Μουσείου του 1963, δεν μπορεί να επιστρέψει μόνιμα αντικείμενα από τις συλλογές του παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, καθώς ο νόμος θέτει αυστηρούς περιορισμούς.
Ο Κάλιναν, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα στο Βρετανικό Μουσείο την άνοιξη του 2024, βρίσκεται υπό πίεση να βρει λύση. Το περασμένο καλοκαίρι άφησε για πρώτη φορά να εννοηθεί η ιδέα μιας «δανειστικής βιβλιοθήκης», μια ιδέα που, όπως είπε, προέκυψε από το ερώτημα: «Πώς μπορούμε να κάνουμε κάτι θετικό με αυτή την κληρονομιά;».
Ο διευθυντής δήλωσε ότι ελπίζει πως ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να επιτρέψει την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, χωρίς αυτά να εξέλθουν από τις συλλογές του Βρετανικού Μουσείου. Μέχρι στιγμής, η Ελλάδα έχει απορρίψει κάθε μορφή μακροχρόνιου δανεισμού των γλυπτών, καθώς για να αποδεχθεί μια τέτοια ρύθμιση θα έπρεπε να αναγνωρίσει το δικαίωμα ιδιοκτησίας του Βρετανικού Μουσείου, κάτι που δεν αποδέχεται.
Στην περίπτωση του CSMVS, ωστόσο, το ινδικό μουσείο αποδέχεται πρόθυμα ως δάνεια περίπου 80 αντικείμενα που δεν είναι ινδικής προέλευσης. Ο Κάλιναν επισκέφθηκε πρόσφατα την Κίνα και τη Νιγηρία και σχεδιάζει ταξίδι στην Γκάνα, ενδεχομένως για να διαπραγματευτεί μελλοντικές συνεργασίες που θα επιτρέπουν στο Βρετανικό Μουσείο να μοιράζεται τους θησαυρούς του με διεθνή ιδρύματα, χωρίς κανένα αντικείμενο να απομακρύνεται μόνιμα από τις συλλογές του. «Μπορεί να είναι πραγματικά πολύ ωφέλιμο», δήλωσε για το μοντέλο αυτό. «Πολιτιστική διπλωματία — αυτός είναι ο ρόλος των μουσείων».
«Δεν χρειάζεται να φέρεις σε δύσκολη θέση τη δική σου χώρα για να κάνεις κάτι θετικό με μια άλλη χώρα», πρόσθεσε.
Περίπου 300 έργα έχουν δανειστεί για την έκθεση «Δίκτυα του Παρελθόντος: Η Ινδία και ο Αρχαίος Κόσμος» από 15 μουσεία της Ινδίας και του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων το Βρετανικό Μουσείο, τα Κρατικά Μουσεία του Βερολίνου και το Μουσείο Rietberg στη Ζυρίχη. Η έκθεση στοχεύει να εξετάσει τις παγκόσμιες διασυνδέσεις της Ινδίας στην αρχαιότητα, χαρτογραφώντας έναν διάλογο και μια ανταλλαγή που εκτείνεται στη Μεσοποταμία, την Αίγυπτο, τη Ρώμη, την Ελλάδα, την Περσία και την Κίνα. Με αυτόν τον τρόπο, απομακρύνεται από τις δυτικοκεντρικές οπτικές της εποχής.
Ο γενικός διευθυντής του CSMVS, Sabyasachi Mukherjee, δήλωσε στην Telegraph ότι η νέα αίθουσα θα «αποαποικιοποιήσει την αφήγηση».
Ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματα από τη βρετανική συλλογή περιλαμβάνεται ένα ξύλινο μοντέλο ποταμόπλοιου ηλικίας 4.000 ετών, καθώς και ένα μοντέλο με δύο βόδια που σέρνουν άροτρο, αμφότερα από την Αίγυπτο. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης αντικείμενα της ρωμαϊκής περιόδου, όπως ένα ψηφιδωτό, μια μαρμάρινη προτομή του Αυγούστου και ένα ασημένιο δοχείο πιπεριού που είχε εισαχθεί από την Ινδία.
«Υποφέραμε για πολλά χρόνια και η αποικιοκρατία διείσδυσε στην εκπαίδευσή μας, στον πολιτισμό μας», δήλωσε ο Mukherjee. «Όλοι οι πολιτισμοί είναι μεγάλοι πολιτισμοί και πρέπει να τους σεβόμαστε όλους».
Με πληροφορίες από news.artnet.com
