Το Birds of Mexico City θα μπορούσε να μην είχε υπάρξει ποτέ ως βιβλίο.
Οι φωτογραφίες ήταν εκεί. Τα πρόσωπα ήταν εκεί. Τα σώματα, τα κοστούμια, οι μάσκες, τα βλέμματα, η queer νεολαία της Πόλης του Μεξικού, όλα υπήρχαν ήδη μέσα στο αρχείο του Pieter Henket. Όμως το project, για ένα διάστημα, έμοιαζε καταδικασμένο να μείνει κλειστό. Ένας αρχικός εκδότης το άφησε, ο φωτογράφος απογοητεύτηκε, και οι εικόνες μπήκαν στην άκρη, μαζί με τα κείμενα και τα ποιήματα που είχαν γραφτεί για να τις συνοδεύσουν.
Μέχρι που ένας νεότερος queer συνεργάτης του, ο Justin Gaspar, τις είδε και δεν μπορούσε να πιστέψει ότι αυτές οι φωτογραφίες δεν κυκλοφορούσαν ήδη στον κόσμο.
Το Birds of Mexico City, που κυκλοφορεί από τη Damiani Books, είναι το νέο φωτογραφικό βιβλίο του Ολλανδού φωτογράφου Pieter Henket, γνωστού μεταξύ άλλων και ως του ανθρώπου που φωτογράφισε το εξώφυλλο του debut album της Lady Gaga, The Fame. Εδώ, όμως, το pop-culture credit λειτουργεί μόνο σαν πόρτα εισόδου. Το πραγματικό θέμα βρίσκεται αλλού: σε μια σειρά από ασπρόμαυρα πορτρέτα queer νέων της Πόλης του Μεξικού, στημένων σαν τελετουργικές φιγούρες ανάμεσα στην παράδοση, το φύλο, τη θεατρικότητα και την ελευθερία.
Ο Henket είχε αρχίσει να σκέφτεται το project πριν από περίπου πέντε χρόνια, ενοχλημένος από τον τρόπο που άκουγε μεγαλύτερους ανθρώπους να μιλούν απαξιωτικά για τη νεότερη γενιά. Εκείνος και ο σύζυγός του, ο casting director Roger Inniss, έβλεπαν κάτι εντελώς διαφορετικό: νέους ανθρώπους έξυπνους, τολμηρούς, απελευθερωμένους από παλιές νόρμες, με έναν τρόπο να ζουν και να παρουσιάζουν τον εαυτό τους που δεν έμοιαζε ούτε με πόζα ούτε με απλή μόδα.
Αρχικά, φωτογράφισε νέους στο στούντιό του στη Νέα Υόρκη. Όμως, για να βρει αυτό που αποκαλεί αίσθηση γενναίας απελευθέρωσης, στράφηκε στην Πόλη του Μεξικού, μια πόλη με την οποία λέει ότι έχει βαθιά σχέση. Εκεί, όπως είπε στο AnOther, είδε queer και trans παιδιά πιο τολμηρά από εκείνα που συναντούσε στη Νέα Υόρκη. Τα αποκάλεσε «free-spirited birds» — πουλιά ελεύθερου πνεύματος. Πλάσματα που μπορούν να ταξιδέψουν παντού, αλλά παραμένουν εύθραυστα.
Στα πορτρέτα, αυτή η διπλή φύση φαίνεται καθαρά. Τα πρόσωπα δεν παρουσιάζονται σαν street-style δείγματα, ούτε σαν κοινωνιολογικό υλικό. Στέκονται μπροστά στον φακό σαν να κρατούν αυλή. Άλλοι μοιάζουν με άγιους, άλλοι με πολεμιστές, άλλοι με μυθικά πλάσματα, άλλοι με χαρακτήρες από μια queer όπερα που μόλις εφευρέθηκε.
Για να φτιαχτεί ο κόσμος του βιβλίου, ο Henket συνεργάστηκε με τον γεννημένο στην Πόλη του Μεξικού stylist Chino Castilla, γνωστό και από τη συνεργασία του με τον Willy Chavarria. Μαζί συγκρότησαν μια queer ομάδα που συμμετείχε στο casting, στο styling, στα σκηνικά, στη δημιουργία των κοστουμιών και, τελικά, στη δομή του ίδιου του βιβλίου.
Τα κοστούμια δεν μοιάζουν φορεμένα πάνω στα σώματα σαν διακόσμηση. Μοιάζουν να βγαίνουν από αυτά. Υπάρχουν serapes, football kits, lucha libre μάσκες, κορσέδες, chaps, κέρατα, μπαλόνια, τεράστιες σιλουέτες, φορέματα από ψάθινα καπέλα, μοτίβα που ακουμπούν στη μεξικανική λαϊκή παράδοση αλλά δεν την αντιγράφουν. Τη σπάνε, την ξαναδιαβάζουν, την οικειοποιούνται.
Στο Huck, ο Henket λέει ότι το στούντιο λειτούργησε σαν λευκός καμβάς για την LGBTQ+ κοινότητα της πόλης. Ο Castilla και η ομάδα του έφτιαχναν κοστούμια επί τόπου, με papier-mâché και υλικά από τοπικές αγορές. Η διαδικασία ήταν τόσο σημαντική όσο και η τελική εικόνα: ένα δωμάτιο όπου queer νέοι άνθρωποι μπορούσαν να δημιουργήσουν, να ντυθούν, να παίξουν, να φανταστούν και να δουν τον εαυτό τους με δύναμη.
Το πολιτισμικό βάρος αυτών των εικόνων βρίσκεται ακριβώς εκεί. Το βιβλίο δεν παίρνει απλώς σύμβολα της μεξικανικής ταυτότητας και τα κάνει queer. Αφήνει queer ανθρώπους να τα αγγίξουν, να τα στρεβλώσουν, να τα φορέσουν, να τα μετατρέψουν σε δικό τους λεξιλόγιο. Σε μια κουλτούρα όπου η θηλυκότητα και η αρρενωπότητα συχνά κουβαλούν πολύ αυστηρές προσδοκίες, τα πορτρέτα του Birds of Mexico City λειτουργούν σαν μικρές σκηνές ανυπακοής.
Η Πόλη του Μεξικού δεν είναι τυχαίο σκηνικό. Είναι μια πόλη που μπορεί να επιτρέπει ελευθερία, θέατρο, υπερβολή και έκφραση, αλλά την ίδια στιγμή κουβαλά βαθιές εντάσεις γύρω από το φύλο, την οικογένεια, την παράδοση και την ασφάλεια των trans ανθρώπων. Στο Huck, ο Henket σημειώνει πως στη Νέα Υόρκη είναι πιο εύκολο να είσαι διαφορετικός, ενώ στην Πόλη του Μεξικού χρειάζεται άλλη μορφή γενναιότητας. Κάποιοι από τους ανθρώπους που φωτογραφίζει ζουν αυτή την αντίφαση καθημερινά: την επιθυμία να είναι ορατοί και τον κίνδυνο που μπορεί να φέρει η ορατότητα.
Γι’ αυτό τα πορτρέτα δεν είναι απλώς «ωραία». Έχουν κάτι από τελετουργία. Ο Henket έχει μιλήσει για την επίδραση της χριστιανικής εικονογραφίας της μεσαιωνικής πόλης όπου μεγάλωσε. Τον ενδιέφερε ο τρόπος που οι θρησκευτικές μορφές τοποθετούνται ήρεμα, σχεδόν ακίνητα, και μέσα από αυτή την ακινησία αποκτούν εξουσία. Στο Birds of Mexico City, προσπαθεί να δώσει στους queer νέους αντίστοιχη δύναμη: όχι μέσα από φωνές, αλλά μέσα από στάση, βλέμμα, κέντρο.
Ακόμη κι όταν κάποιος χορεύει, η πόλη γύρω του έχει αφαιρεθεί. Το φόντο ησυχάζει. Το σώμα μένει. Το κοστούμι δεν φωνάζει πάνω του· γίνεται μέρος του.
Αυτή η αγάπη για το στήσιμο μιας σκηνής έχει μια δική της, σχεδόν κινηματογραφική καταγωγή. Όπως λέει ο Henket στο Huck, η είσοδός του στην εικόνα και στο φως έγινε σχεδόν τυχαία. Το 1999, στα 19 του, βρέθηκε στη Νέα Υόρκη για μαθήματα στη New York Film Academy και πέτυχε στον δρόμο το γύρισμα του Flawless του Joel Schumacher, με τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο και τον Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν, μια queer cult ταινία όπου ο Χόφμαν υποδυόταν μια trans γυναίκα.
Ο νεαρός Henket άρχισε να ακολουθεί το συνεργείο για μέρες. Τελικά πλησίασε τον Ντε Νίρο και τον Schumacher, τους συστήθηκε, και εκείνοι του έδωσαν την ευκαιρία να κάνει internship στην παραγωγή. Εκεί, όπως λέει, ερωτεύτηκε το φως, τη σκηνή, την ιδέα ότι μπορείς να χτίσεις έναν φανταστικό κόσμο όπου οι άνθρωποι γίνονται κάτι λίγο μεγαλύτερο από τον εαυτό τους.
Αυτή η ιστορία έχει σημασία γιατί εξηγεί γιατί το Birds of Mexico City δεν μοιάζει με απλό ντοκουμέντο. Τα πορτρέτα του Henket έχουν κάτι βαθιά σκηνοθετημένο, αλλά όχι ψεύτικο. Δεν προσποιούνται ότι αιχμαλωτίζουν «την αλήθεια» των ανθρώπων μπροστά στον φακό. Τους δίνουν σκηνή για να φτιάξουν μια εικόνα του εαυτού τους πιο μεγάλη, πιο θρασεία, πιο ιερή, πιο παράξενη, πιο ελεύθερη.
Εδώ βρίσκεται και η σημασία της συνεργασίας. Ο Henket δεν εμφανίζεται σαν φωτογράφος που πήγε στην Πόλη του Μεξικού για να «ανακαλύψει» queer νεολαία. Το βιβλίο, τουλάχιστον όπως το περιγράφουν οι ίδιοι οι συντελεστές του, χτίστηκε μέσα από τοπικές συνδέσεις, queer ομάδες, προσωπικές σχέσεις, styling, ποιήματα και κείμενα των συμμετεχόντων. Δεν είναι μόνο βλέμμα προς μια κοινότητα. Είναι και κοινότητα που στήνει τον εαυτό της μπροστά στον φακό.
Κι όμως, όλο αυτό παραλίγο να χαθεί.
Όταν ο αρχικός εκδότης άφησε το project, ο Henket απογοητεύτηκε τόσο πολύ που δεν ήθελε καν να κοιτάξει ξανά το υλικό. Οι φωτογραφίες, τα κείμενα της συγγραφέα και ποιήτριας Renata Juárez Huerdo, τα ποιήματα που είχαν γράψει κάποιοι από τους ίδιους τους συμμετέχοντες για τα πορτρέτα τους, όλα μπήκαν στην άκρη.
Τρία χρόνια αργότερα, ο Justin Gaspar, νέος συνεργάτης στο στούντιο του Henket, είδε το εγκαταλειμμένο project και κόλλησε. Οι εικόνες τον αναστάτωσαν. Όπως είπε στο AnOther, δεν μπορούσε να πιστέψει ότι δεν ήταν ήδη έξω στον κόσμο. Με την άδεια του Henket, άρχισε να τις τυπώνει, να τις απλώνει, να τις οργανώνει, να ψάχνει τη δομή που θα γινόταν τελικά το βιβλίο.
Η δική του θέση είναι κρίσιμη. Ο Gaspar είναι queer, από τη Βόρεια Καλιφόρνια, με φιλιππινέζικες ρίζες, και αναγνώρισε μέσα στις εικόνες κοινά νήματα: καθολική εικονογραφία, αποικιοκρατικές μνήμες, ταυτότητες φύλου, συγγένειες ανάμεσα σε λατινικές και φιλιππινέζικες εμπειρίες. Δεν είδε απλώς ένα ωραίο αρχείο. Είδε κάτι που τον αφορούσε.
Έτσι, αυτό που ο Henket περιγράφει σαν «κουτί με κομμάτια παζλ» άρχισε να παίρνει μορφή. Ο Gaspar ταξίδεψε στην Πόλη του Μεξικού, συνάντησε ξανά ανθρώπους του project, πρόσθεσε δικά του κείμενα, και με τη συμβολή του γραφίστα Odilon Coutarel, το βιβλίο βρήκε τελικά στέγη στη Damiani.
Αυτό κάνει την ιστορία του Birds of Mexico City πιο συγκινητική από μια απλή έκδοση φωτογραφικού βιβλίου. Το project σώθηκε από κάποιον που ανήκε στη γενιά και στο βλέμμα που το ίδιο προσπαθούσε να τιμήσει. Ένας νεότερος queer άνθρωπος είδε τις εικόνες και κατάλαβε ότι δεν είχαν τελειώσει. Ότι δεν ήταν αρχειοθετημένες. Ότι ζητούσαν ακόμη να πετάξουν.
Το μοτίβο του πουλιού, άλλωστε, είναι παντού. Ο Henket το χρησιμοποιεί για να μιλήσει για πλάσματα που είναι ταυτόχρονα δυνατά και εύθραυστα. Μπορούν να ταξιδέψουν, να αλλάξουν τόπο, να ανήκουν στον αέρα, αλλά μπορούν και να πληγωθούν εύκολα. Ο Gaspar το λέει με άλλο τρόπο: ένα πουλί είναι μια ζωντανή μορφή ελευθερίας.
Στο Birds of Mexico City, αυτή η ελευθερία δεν είναι αφηρημένη. Είναι ένα σώμα με μάσκα lucha libre. Ένα πρόσωπο που κοιτάζει ευθεία. Ένα φόρεμα από ψάθινα καπέλα. Ένας άνθρωπος που κάθεται σαν άγιος. Ένα νεαρό σώμα που φοράει τη δική του υπερβολή σαν πανοπλία. Μια queer γενιά που δεν ζητά απλώς να φανεί, αλλά να φανεί με τους δικούς της όρους.
Ίσως γι’ αυτό οι φωτογραφίες λειτουργούν τόσο δυνατά σε μεγάλη κλίμακα. Δεν είναι εικόνες που ζητούν να περάσεις γρήγορα από πάνω τους. Θέλουν χώρο. Θέλουν να τις κοιτάξεις σαν μικρά εικονοστάσια μιας νεότητας που αρνείται να συρρικνωθεί.
Το Birds of Mexico City είναι τελικά ένα βιβλίο για queer νέους, για τη μεξικανική ταυτότητα, για τη μόδα, την παράδοση, την ευαλωτότητα και τη σκηνή. Αλλά είναι και ένα βιβλίο για τη μετάδοση μιας ματιάς από γενιά σε γενιά. Ένας φωτογράφος που θέλησε να δώσει χώρο σε νέους ανθρώπους. Ένας νεότερος queer συνεργάτης που έσωσε τον χώρο αυτόν από την εξαφάνιση. Και ανάμεσά τους, μια σειρά από πρόσωπα που μοιάζουν έτοιμα να πετάξουν, ακόμη κι αν ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει να είσαι εύθραυστος.
με στοιχεία από Blind Magazine
