Στο νότιο Νεπάλ, οι χωρικοί βγαίνουν τη νύχτα για να διώξουν τους άγριους ελέφαντες από τα χωριά τους. Πετούν πέτρες, κάνουν θόρυβο, προσπαθούν να προστατεύσουν τα σπίτια τους από ένα ζώο που δεν έχει πια αρκετό χώρο να κινηθεί. Οι ελέφαντες, όμως, δεν ξεχνούν τους δρόμους τους. Κουβαλούν μέσα τους αρχαίες διαδρομές, μια μνήμη σχεδόν χαραγμένη στο σώμα.
Κάπου εκεί αρχίζει το Elephants in the Fog, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Αμπινάς Μπίκραμ Σαχ και η πρώτη ταινία από το Νεπάλ που μπαίνει στην επίσημη επιλογή του Φεστιβάλ Καννών. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Un Certain Regard και μοιάζει να φέρνει στην Κρουαζέ ένα θέμα που δεν χωρά εύκολα σε μία μόνο κατηγορία: είναι queer ιστορία, οικολογικό θρίλερ, οικογενειακό δράμα και πορτρέτο μιας χώρας που αλλάζει πιο γρήγορα απ’ όσο μπορεί να παραδεχτεί.
Ο Σαχ ενώνει δύο από τα πιο ευαίσθητα θέματα του Νεπάλ: τη θέση των τρανς γυναικών και την όλο και πιο έντονη σύγκρουση ανάμεσα στους ανθρώπους και τους άγριους ελέφαντες, καθώς τα δάση μικραίνουν και οι παλιές διαδρομές των ζώων κόβονται από φράχτες, χωριά και ανθρώπινη ανάπτυξη.
Στο κέντρο της ταινίας βρίσκεται η Πιράτι, μητριάρχης μιας κοινότητας Kinnar σε ένα χωριό κοντά σε δάσος όπου ζουν άγριοι ελέφαντες. Ονειρεύεται να φύγει με τον άνδρα που αγαπά, όμως όταν μία από τις τρανς«κόρες» της κοινότητας εξαφανίζεται, πρέπει να την αναζητήσει και να διαλέξει ανάμεσα στην προσωπική της επιθυμία και την ευθύνη απέναντι στην οικογένεια που η ίδια κρατά όρθια.
Η κοινότητα Kinnar, συγγενής με τους Hijra της Ινδίας, έχει βαθιές πολιτισμικές και θρησκευτικές ρίζες στη Νότια Ασία. Οι Kinnar συνδέονται με τελετές, ευλογίες, γάμους, γεννήσεις, αλλά και με μια μακρά ιστορία περιθωριοποίησης. Ο Σαχ λέει ότι στο Νεπάλ η μετάβαση φύλου συχνά περιγράφεται με τον όρο «ευνουχισμός», όμως οι ίδιες οι Kinnar χρησιμοποιούν μια πολύ πιο όμορφη λέξη: «Νιρβάνα».
Αυτό ακριβώς φαίνεται να τον ενδιαφέρει: όχι μόνο η κοινωνική κατηγορία, αλλά η εσωτερική ζωή μιας κοινότητας που η πλειοψηφία βλέπει είτε μέσα από φολκλορική ευλάβεια είτε μέσα από προκατάληψη. Ο σκηνοθέτης άρχισε να παρατηρεί τις Kinnar στο TikTok κατά τη διάρκεια του lockdown. Τον τράβηξαν τα βίντεό τους ,το τραγούδι, ο χορός, το χιούμορ, η χαρά αλλά και η αντοχή τους απέναντι στα σχόλια μίσους που τα συνόδευαν.
Για τον Σαχ, το Νεπάλ είναι μια χώρα που αλλάζει. Θεσμικά, θεωρείται από τις πιο προοδευτικές χώρες της Ασίας ως προς την αναγνώριση τρίτου φύλου και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα. Ο ίδιος, όμως, επιμένει ότι μεγάλο μέρος αυτής της ανεκτικότητας υπάρχει ακόμη «μόνο στα χαρτιά». Η ταινία του δοκιμάζει ακριβώς αυτό το χάσμα: τι σημαίνει μια κοινωνία να αναγνωρίζει κάτι νομικά, αλλά να μην μπορεί ακόμη να το κοιτάξει ανθρώπινα.
Στην ταινία πρωταγωνιστεί η Πούσπα Θινγκ Λάμα, Kinnar ακτιβίστρια χωρίς προηγούμενη υποκριτική εμπειρία. Ο Σαχ λέει ότι είδε σε εκείνη μια παρουσία που δεν διδάσκεται εύκολα. Όταν είναι χαρούμενη, είναι απόλυτα χαρούμενη· όταν σιωπά, η ηρεμία της τραβά το βλέμμα. Δεν είναι μια ηθοποιός που παίζει μια κοινότητα. Είναι ένα σώμα που φέρνει τη δική του ιστορία μέσα στο κάδρο.
Το δεύτερο μεγάλο σώμα της ταινίας είναι ο ελέφαντας. Όχι ως εξωτικό σύμβολο, αλλά ως πλάσμα που επίσης σπρώχνεται στα όρια. Καθώς τα δάση του Νεπάλ συρρικνώνονται, οι ελέφαντες συνεχίζουν να κινούνται πάνω σε παλιές διαδρομές. Αν βρεθεί μπροστά τους ένας φράχτης, δεν αλλάζουν απλώς κατεύθυνση. Τον διαλύουν.
Η παραβολή είναι φανερή, αλλά όχι απλοϊκή. Το Elephants in the Fog μιλά για όσα μια κοινωνία προσπαθεί να σπρώξει έξω από το οπτικό της πεδίο: τα σώματα που δεν χωρούν στην οικογένεια, τα ζώα που δεν χωρούν πια στο δάσος, τις επιθυμίες που δεν χωρούν στους κανόνες, τις αρχαίες μνήμες που επιστρέφουν ακόμη κι όταν όλοι παριστάνουν ότι τις έχουν ξεπεράσει.
Ο ίδιος ο Σαχ δεν εμφανίζεται ως προβοκάτορας. Πριν γίνει σκηνοθέτης, εργαζόταν στον Τουριστικό Οργανισμό του Νεπάλ, προβάλλοντας την ομορφιά της χώρας του. Τώρα, με την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία, δείχνει μια άλλη πλευρά της: όχι τη χώρα των καρτ ποστάλ και των Ιμαλαΐων, αλλά ένα Νεπάλ που παλεύει με τις αντιφάσεις του, ανάμεσα στην παράδοση και τη ριζική αλλαγή.
Και ίσως αυτό να κάνει το Elephants in the Fog τόσο ενδιαφέρον για τις Κάννες. Δεν έρχεται απλώς ως «η πρώτη ταινία από το Νεπάλ» στην επίσημη επιλογή. Έρχεται ως μια ταινία που μεταφέρει στο φεστιβάλ μια χώρα σε μετάβαση, μια κοινότητα που συνήθως δεν ακούγεται και ένα ζώο που, όσο κι αν οι άνθρωποι προσπαθούν να το απωθήσουν, συνεχίζει να θυμάται τον δρόμο του.
Στο Νεπάλ, λένε πως αν δεις ρινόκερο, τρέξε στο ποτάμι. Αν δεις τίγρη, ανέβα σε δέντρο. Αν δεις ελέφαντα, προσευχήσου στον Θεό.
Το Elephants in the Fog μοιάζει να προσθέτει κάτι ακόμη: αν δεις αυτό που η κοινωνία φοβάται να αναγνωρίσει, ίσως να μην πρέπει να τρέξεις. Ίσως πρέπει επιτέλους να το κοιτάξεις.
με στοιχεία από Variety
