Όταν ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έφερε το τηλέφωνό του στο μικρόφωνο, για μια στιγμή φάνηκε ότι ο προϊστάμενός του ίσως να μην απαντούσε. Όμως, στη δεύτερη προσπάθεια κατάφερε να επικοινωνήσει με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Τραμπ είχε, μάλλον, πολλά στο μυαλό του, αφού λίγες ώρες νωρίτερα είχε απειλήσει να καταστρέψει «έναν ολόκληρο πολιτισμό» στο Ιράν.
Αυτή η κρίση φαινόταν πολύ μακριά από το MTK Sportpark στη Βουδαπέστη, όπου είχαν συγκεντρωθεί μερικές χιλιάδες Ούγγροι για να γιορτάσουν την «Ημέρα της Ουγγρο-Αμερικανικής Φιλίας».
Αν και παρουσιάστηκε ως γιορτή της φιλίας μεταξύ των δύο εθνών, η ημέρα αφορούσε στην πραγματικότητα τη φιλία μεταξύ του Τραμπ και του Βίκτορ Όρμπαν, του λαϊκιστή πρωθυπουργού της Ουγγαρίας – ενός ευνοούμενου του κινήματος MAGA που υστερεί στις δημοσκοπήσεις εν όψει των κοινοβουλευτικών εκλογών αυτό το Σαββατοκύριακο.
Σύμπνοια ΗΠΑ και Όρμπαν
«Είμαι μεγάλος θαυμαστής του Βίκτορ. Τον υποστηρίζω απόλυτα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες τον υποστηρίζουν απόλυτα», δήλωσε ο Τραμπ στο πλήθος. Ο Βανς είπε ότι βρισκόταν στη Βουδαπέστη για να βοηθήσει τον Όρμπαν «όσο περισσότερο μπορώ». Σε επίσκεψή του στη Βουδαπέστη τον Φεβρουάριο, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο τόνισε ότι «η επιτυχία της Ουγγαρίας είναι και δική μας επιτυχία».
Με την πρώτη ματιά, δεν είναι σαφές γιατί η «επιτυχία» της Ουγγαρίας του Όρμπαν – η οποία θεωρείται η πιο διεφθαρμένη, η λιγότερο ελεύθερη και μία από τις φτωχότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης – θα έπρεπε να έχει οποιαδήποτε σχέση με την «επιτυχία» των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για τον Ιβάν Κράστεφ όμως, έναν Βούλγαρο πολιτικό επιστήμονα που γνωρίζει τον Όρμπαν από τη δεκαετία του 1990, η κατάσταση δεν είναι και τόσο παράξενη. Κατά τη διάρκεια των 16 ετών της θητείας του, ο Όρμπαν έχει μετατρέψει την Ουγγαρία σε «πνευματικό, θεσμικό και οικονομικό κέντρο» της ευρωπαϊκής δεξιάς, δήλωσε ο Κράστεφ. Η κυβέρνηση Τραμπ θεωρεί τον Όρμπαν και την ιδεολογική υποδομή που έχει δημιουργήσει ως κεντρικούς παράγοντες στην προσπάθειά της για μια Ευρώπη «αντι-πράσινη» και «αντι-μεταναστευτική».
«Η παρούσα αμερικανική κυβέρνηση πιστεύει ότι υπάρχει μια «τραμπική» επανάσταση, ότι αυτή η «τραμπική» επανάσταση έρχεται στην Ευρώπη και ότι η Ευρώπη βρίσκεται μόλις έναν εκλογικό κύκλο πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε στο CNN ο Κράστεφ, πρόεδρος του Κέντρου Φιλελεύθερων Στρατηγικών στη Σόφια της Βουλγαρίας.
Οι εκλογές της Κυριακής θα δοκιμάσουν αυτή την πεποίθηση. Το κόμμα της αντιπολίτευσης Tisza, με ηγέτη τον Πέτερ Μάγιαρ, διατηρεί διψήφιο προβάδισμα έναντι του κόμματος Fidesz του Όρμπαν στις περισσότερες δημοσκοπήσεις για περισσότερο από ένα χρόνο. Ο Μάγιαρ, ένας πρώην υποστηρικτής του Όρμπαν που μετατράπηκε σε εχθρό του, έχει μείνει μακριά από το αγαπημένο πεδίο του πρωθυπουργού, την εξωτερική πολιτική, και έχει επικεντρωθεί αντίθετα σε ζητήματα καθημερινής ζωής, όπως η διαφθορά, η υγειονομική περίθαλψη και η οικονομία.
Για τους Ούγγρους, οι εκλογές μπορεί να προσφέρουν μια ευκαιρία να δουν πώς θα μοιάζει ένα μέλλον χωρίς τον Όρμπαν. Ωστόσο, οι επιπτώσεις τους θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές πολύ πιο μακριά. «Αν χάσει ο Όρμπαν – ο άνθρωπος που αποτελεί το σύμβολο της δύναμης της ακροδεξιάς – αυτό θα έχει απίστευτο αντίκτυπο», δήλωσε ο Κράστεφ.
Το «μοντέλο» του Όρμπαν
Οι πολιτικοί επιστήμονες δυσκολεύονται να ορίσουν το «μοντέλο» που έχει δημιουργήσει ο Όρμπαν. Κάποιοι το αποκαλούν «υβριδικό καθεστώς» – όχι αυταρχικό, αλλά ούτε και πλήρως δημοκρατικό. Κάποιοι προτιμούν τον όρο «ανταγωνιστικός αυταρχισμός», επειδή η κυβέρνηση, αν και κάπως αυταρχική, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανταγωνιστικές εκλογές. Ή, για να χρησιμοποιήσουμε τη δική του φράση του Όρμπαν, η Ουγγαρία είναι μια «μη φιλελεύθερη δημοκρατία» – ένα σύστημα όπου ο καθένας έχει δικαίωμα ψήφου, αλλά όπου υπάρχει λιγότερη ανοχή στις αντίθετες απόψεις.
Ο Πέτερ Κρέκο, πολιτικός επιστήμονας που διευθύνει ένα think-tank στη Βουδαπέστη, προτιμά τον όρο «πληροφοριακή αυταρχία». Σε αντίθεση με τις αυταρχίες του 20ού αιώνα, δεν υπάρχει σχεδόν καμία απειλή σωματικής βίας στην Ουγγαρία του Όρμπαν, είπε. Αντ' αυτού, η ζημιά γίνεται στον κόσμο των λέξεων και των ιδεών.
«Αν επικρίνεις το σύστημα, δεν θέλουν να σε λογοκρίνουν, να σε καταστείλουν και να σε σιωπήσουν αμέσως», είπε ο Κρέκο στο CNN. «Πρόκειται περισσότερο για εκστρατείες δυσφήμισης, εκστρατείες παραπληροφόρησης εναντίον σου. Διασυρμός του χαρακτήρα σου».
Για να λειτουργήσει το σύστημα, χρειάζεται μια σταθερή παροχή εχθρών, είπε ο Ίστβαν Χεγκέντους, ο οποίος υπηρέτησε μαζί με τον Όρμπαν στο πρώτο ελεύθερα εκλεγμένο κοινοβούλιο της Ουγγαρίας το 1990. Αν και ο Όρμπαν έχει διανύσει πολύ δρόμο από τα νεανικά του χρόνια ως φιλελεύθερος αντικομμουνιστής, «ο τρόπος σκέψης του ήταν πάντα μαύρο και άσπρο, φίλοι και εχθροί, εμείς και αυτοί – όπως είναι και τώρα», είπε ο Χεγκέντους στο CNN.
Σε διάστημα 16 ετών, ο «Ορμπανισμός» βρήκε αρκετούς εχθρούς για να διατηρηθεί. «Το σύστημα άρχισε να συμπεριφέρεται με πολύ πιο σκληρό και βίαιο τρόπο στις εκστρατείες του εναντίον των ΜΚΟ», δήλωσε ο Χεγκέντους. Ακολούθησε η «εκστρατεία εναντίον των φιλελεύθερων φιλοσόφων, μετά εναντίον των ελεύθερων μέσων ενημέρωσης και των δημοσιογράφων», καθώς και εναντίον του Πανεπιστημίου της Κεντρικής Ευρώπης (CEU).
Κάποτε ένα από τα καλύτερα χρηματοδοτούμενα πανεπιστήμια ανθρωπιστικών επιστημών στον μετασοβιετικό κόσμο, ο Όρμπαν μπήκε σε σύγκρουση μαζί του επειδή είχε χαρακτηρίσει τον άνθρωπο που το χρηματοδοτούσε – τον Τζορτζ Σόρος – ως εχθρό της Ουγγαρίας. Αντιμετωπίζοντας αμείωτη πίεση από την κυβέρνηση Όρμπαν, το πανεπιστήμιο μετέφερε τις ακαδημαϊκές του δραστηριότητες στη Βιέννη της Αυστρίας το 2018.
Σήμερα, το CEU διατηρεί μια παρουσία-«φάντασμα» στη Βουδαπέστη. Το πανεπιστημιακό του συγκρότημα εξακολουθεί να στέκεται όρθιο, και ερευνητές – μεταξύ των οποίων και ο Κρέκο – εξακολουθούν να το χρησιμοποιούν ως χώρο γραφείων. Ακριβώς όπως δεν υπάρχει ανάγκη για σωματική βία εναντίον του πληθυσμού, δεν υπήρχε ανάγκη να κλείσει φυσικά το πανεπιστημιακό συγκρότημα. Η συνεχής πίεση ήταν αρκετή για να πετύχει ο Όρμπαν το σκοπό του.
Οι αβέβαιες εκλογές
Δεν είναι ακόμη σαφές αν η επίσκεψη του Βανς θα βοηθήσει ή θα εμποδίσει το κόμμα του Όρμπαν στις κοινοβουλευτικές εκλογές της Κυριακής. Ο ηγέτης έχει καταγγείλει την υποτιθέμενη ξένη παρέμβαση στις εκλογές της Ουγγαρίας, αλλά φάνηκε ευχαριστημένος να δεχτεί την βοήθεια των υποστηρικτών του στην Ουάσινγκτον. Ο Βανς είπε στο πλήθος στο MTK Sportpark «πηγαίνετε στις κάλπες» και «σταθείτε στο πλευρό του Βίκτορ Όρμπαν, γιατί αυτός στέκεται στο πλευρό σας».
Σε μια λακωνική δήλωση σχετικά με την επίσκεψη του Βανς, ο Μάγιαρ, επικεφαλής του κόμματος της αντιπολίτευσης, δήλωσε: «Καμία ξένη χώρα δεν μπορεί να παρεμβαίνει στις ουγγρικές εκλογές… Η ιστορία της Ουγγαρίας δεν γράφεται στην Ουάσινγκτον, στη Μόσχα ή στις Βρυξέλλες – γράφεται στους δρόμους και στις πλατείες της Ουγγαρίας».
Είναι αξιοσημείωτο, είπε ο Κράστεφ, ότι μετά από τόσο καιρό που κυβερνά ως «εθνικιστής», ο Όρμπαν ζητά διεθνή υποστήριξη για να ενισχύσει την εκστρατεία του. «Η ειρωνεία είναι ότι αν πρόκειται να χάσει, θα χάσει σαν υποστηρικτής της παγκοσμιοποίησης», είπε.
Αν ο Όρμπαν χάσει, η ιδεολογική αρχιτεκτονική που έχει χτίσει δεν θα καταρρεύσει. Οι δεξιοί διανοούμενοι θα εξακολουθήσουν να βρίσκουν καταφύγιο στη Βουδαπέστη, οι συντηρητικές εκδόσεις θα συνεχίσουν να εκδίδονται.
Όμως, μια ήττα του Όρμπαν θα υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των ευρωπαϊκών εθνικιστικών κινημάτων που αυτός – και πιο πρόσφατα η κυβέρνηση Τραμπ – προσπαθούν να διεθνοποιήσουν.
Εν τω μεταξύ, για τους Ρώσους και τους Αμερικανούς – οι οποίοι βρίσκονται να υποστηρίζουν τον ίδιο υποψήφιο – η ήττα του Όρμπαν «δεν θα ήταν απλώς μια ήττα, θα ήταν ταπείνωση», είπε ο Κράστεφ.
«Έχουμε αυτές τις δύο υπερδυνάμεις που προσποιούνται ότι μπορούν να διαιρέσουν την Ευρώπη. Ξαφνικά, ο υποψήφιός τους χάνει, αφού έχουν κάνει τα πάντα για να κερδίσει. Αυτό θα ενισχύσει σημαντικά το αίσθημα της ευρωπαϊκής ανθεκτικότητας».
Με πληροφορίες από CNN
