Μια νέα συζήτηση γύρω από τον Ρέμπραντ άνοιξε με αφορμή δύο σχεδόν πανομοιότυπες εκδοχές του πίνακα Old Man with a Gold Chain, που εκτίθενται αυτή την περίοδο μαζί στο Art Institute of Chicago. Η μία ανήκει στο μουσείο και θεωρείται αδιαμφισβήτητο έργο του Ολλανδού ζωγράφου. Η δεύτερη, ελαφρώς μικρότερη και ζωγραφισμένη σε καμβά αντί για πάνελ, προέρχεται από βρετανική ιδιωτική συλλογή και παρουσιαζόταν επί χρόνια ως έργο καλλιτέχνη από το εργαστήριό του.
Τώρα, ο ιστορικός τέχνης Gary Schwartz υποστηρίζει ότι και αυτή η δεύτερη εκδοχή είναι αυθεντικός Ρέμπραντ. Τη χαρακτηρίζει «αυτόγραφη επανάληψη», δηλαδή ένα δεύτερο έργο που φιλοτέχνησε ο ίδιος ο ζωγράφος και όχι ένας μαθητής του.
Το έργο ανήκει στον Sir Francis Newman και είχε αγοραστεί από τον προπάππου του το 1898 ως Ρέμπραντ. Η εικόνα άλλαξε αργότερα, όταν η εκδοχή του Σικάγου εδραιώθηκε ως το αποδεκτό πρωτότυπο και ο βρετανικός πίνακας υποβαθμίστηκε σε εργαστηριακή αναπαραγωγή. Η συνύπαρξη των δύο έργων στο Σικάγο, που ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2025, παρουσιάζεται από το μουσείο ως ευκαιρία για νέα μελέτη της σχέσης ανάμεσα στον Ρέμπραντ και το εργαστήριό του. Η έκθεση διαρκεί έως τις 17 Μαΐου και στη συνέχεια ο πίνακας θα παρουσιαστεί στο Κάσελ, στην έκθεση Rembrandt 1632: Creation of a Brand.
Ο Schwartz στηρίζει τη θέση του τόσο στην ποιότητα της ζωγραφικής όσο και στη λογική της εποχής. Υποστηρίζει ότι οι Ολλανδοί ζωγράφοι του 17ου αιώνα επαναλάμβαναν συχνά δικά τους έργα, είτε επειδή το ζητούσαν πελάτες είτε επειδή ήθελαν να ξαναδουλέψουν μια επιτυχημένη σύνθεση. Κατά τη δική του ανάγνωση, είναι πιο πιθανό ο ίδιος ο Ρέμπραντ να επανέλαβε μια σύνθεση που είχε μόλις ολοκληρώσει, παρά να άφησε έναν μαθητή να την αντιγράψει.
Στη συζήτηση μπαίνουν και τα τεχνικά στοιχεία. Μελέτη του Hamilton Kerr Institute στο Κέμπριτζ έδειξε ότι ο καμβάς και οι χρωστικές του βρετανικού έργου ταιριάζουν με υλικά που χρησιμοποιούσε ο Ρέμπραντ και το εργαστήριό του, ενώ εντοπίστηκε και το ίδιο διπλό υπόστρωμα που εμφανίζεται σε έργα του από το 1632 και το 1633. Από την άλλη, το Art Institute of Chicago εξακολουθεί να θεωρεί ότι οι διαφορές ανάμεσα στα δύο έργα υποστηρίζουν την άποψη πως η βρετανική εκδοχή είναι εργαστηριακή αναπαραγωγή, αν και αναγνωρίζει ότι η συζήτηση παραμένει ανοιχτή.
Η υπόθεση ξεπερνά τα όρια μιας στενής διαφωνίας μεταξύ ειδικών. Οι αποδόσεις έργων του Ρέμπραντ παραμένουν ένα από τα πιο ασταθή πεδία στην ιστορία της τέχνης, ακριβώς επειδή το εργαστήριό του παρήγαγε πολλές εκδοχές και παραλλαγές. Η πρόσφατη επαναπόδοση άλλου έργου στον Ρέμπραντ από το Rijksmuseum ενισχύει ακόμη περισσότερο την αίσθηση ότι το έργο του ξαναδιαβάζεται.
Αν ο πίνακας του Newman αποδοθεί τελικά επίσημα στον Ρέμπραντ, θα πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο από μια αλλαγή λεζάντας. Θα είναι άλλη μία υπενθύμιση ότι, στην περίπτωση του Ρέμπραντ, το όριο ανάμεσα στο πρωτότυπο, την επανάληψη και το έργο του εργαστηρίου παραμένει ακόμη ανοιχτό.
