Τι ήταν αυτό που διαμόρφωσε πραγματικά το χαρακτηριστικό ύφος του Anthony van Dyck; Μια μεγάλη νέα έκθεση στο Palazzo Ducale της Γένοβας υποστηρίζει ότι η καθοριστική καμπή δεν ήρθε ούτε στην Αμβέρσα ούτε αργότερα στην Αγγλία, αλλά στα έξι χρόνια που πέρασε στην Ιταλία, εκεί όπου απομακρύνθηκε από τη σκιά του Rubens και διαμόρφωσε τη θεατρική, εκλεπτυσμένη γλώσσα που θα τον έκανε αργότερα περιζήτητο στην αυλή του Καρόλου Α'.
Η έκθεση, με τίτλο Van Dyck: The European. The Journey of a Genius from Antwerp to Genoa and London, παρουσιάζεται στο Palazzo Ducale της Γένοβας και φέρνει μαζί περίπου 60 έργα από μεγάλα μουσεία και συλλογές, ανάμεσά τους το Λούβρο, το Prado και η National Gallery. Πρόκειται για την πιο πλήρη μεγάλη αναδρομή στον Van Dyck εδώ και περισσότερο από 25 χρόνια και η βασική της πρόταση είναι σαφής: τα ιταλικά χρόνια του δεν ήταν ένα απλό πέρασμα, αλλά το εργαστήριο όπου γεννήθηκε ο ώριμος Van Dyck.
Η νέα αυτή ανάγνωση μετακινεί το βάρος από την παλιότερη εικόνα του νεαρού φλαμανδού βοηθού του Rubens προς έναν καλλιτέχνη που, ταξιδεύοντας στην Ιταλία από το 1621, απορρόφησε και ξαναδούλεψε δημιουργικά την Αναγέννηση και το μπαρόκ. Η επαφή του με ζωγράφους όπως ο Τιτσιάνο, ο Ραφαήλ και ο Καραβάτζιο, αλλά και με την κουλτούρα της γενοβέζικης αριστοκρατίας, τον οδήγησε σε μια μορφή πορτρέτου πιο κομψή, πιο σκηνοθετημένη και ψυχολογικά πιο σύνθετη. Είναι ακριβώς αυτή η γλώσσα που αργότερα θα αλλάξει την αγγλική προσωπογραφία.
Το ενδιαφέρον της έκθεσης δεν περιορίζεται όμως σε μια γνωστή διαδρομή επιρροών. Παρουσιάζει και έργα που δύσκολα βλέπει κανείς μαζί ή και δημόσια. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το Ecce Homo από ιδιωτική συλλογή, που εκτίθεται για πρώτη φορά μπροστά σε κοινό, αλλά και το μεγάλο θρησκευτικό έργο από την εκκλησία του San Michele di Pagana, το οποίο δεν είχε ξαναδανειστεί ποτέ. Εδώ η έκθεση φωτίζει και μια λιγότερο συζητημένη πλευρά του ζωγράφου: όχι μόνο τον λαμπρό προσωπογράφο της αριστοκρατίας, αλλά και έναν βαθιά εκφραστικό θρησκευτικό ζωγράφο.
Υπάρχει και ένα ακόμη στοιχείο που δίνει στην έκθεση πραγματικό βάρος: η νέα έρευνα που τη συνοδεύει δείχνει ότι ο Van Dyck δεν έμεινε απλώς στη Γένοβα, όπως συχνά πιστευόταν, αλλά ταξίδεψε πολύ περισσότερο στην Ιταλία, πιθανότατα και στη Νάπολη. Αυτό το νέο στοιχείο βοηθά να τον δούμε όχι ως έναν φλαμανδό ζωγράφο που απλώς πέρασε από την Ιταλία πριν φτάσει στο Λονδίνο, αλλά ως έναν αληθινά ευρωπαίο καλλιτέχνη, που διαμόρφωσε τη φήμη και τη γλώσσα του μέσα από μετακινήσεις, επιρροές και διασταυρώσεις.
