Ερευνητές του Πανεπιστημίου Στάνφορντ δοκίμασαν σε ζώα ένα ρινικό σπρέι που, όπως υποστηρίζουν, μπορεί να προσφέρει ευρεία κάλυψη απέναντι σε ιούς του αναπνευστικού, από το κοινό κρυολόγημα και τη γρίπη έως τον Covid, αλλά και απέναντι σε ορισμένες βακτηριακές λοιμώξεις των πνευμόνων. Η μέθοδος βρίσκεται ακόμη σε προκλινικό στάδιο και το επόμενο βήμα είναι οι δοκιμές σε ανθρώπους.
Η ομάδα χαρακτηρίζει την προσέγγιση «ριζική αλλαγή» στον σχεδιασμό εμβολίων, καθώς δεν στοχεύει στην κλασική «εκπαίδευση» του ανοσοποιητικού απέναντι σε έναν συγκεκριμένο παθογόνο παράγοντα. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Science και ανεξάρτητοι ειδικοί τη θεωρούν ενδιαφέρουσα, αν και πρώιμη.
Τα εμβόλια που γνωρίζουμε έχουν συγκεκριμένο στόχο, ένα μικρόβιο κάθε φορά. Αυτή είναι η βασική αρχή του εμβολιασμού από τα τέλη του 18ου αιώνα, όταν ο Έντουαρντ Τζένερ έβαλε τις βάσεις της ανοσοποίησης.
Η προσέγγιση του Στάνφορντ ακολουθεί άλλη λογική. Αντί να «διδάσκει» το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει έναν συγκεκριμένο ιό, επιχειρεί να μιμηθεί τον τρόπο συντονισμού των κυττάρων άμυνας.
Η χορήγηση γίνεται ως ρινικό σπρέι και, σύμφωνα με τους ερευνητές, αφήνει τα μακροφάγα στους πνεύμονες σε αυξημένη ετοιμότητα. Η ιδέα είναι να αντιδρούν αμέσως, όποιος κι αν είναι ο εισβολέας.
Τι έδειξαν τα πειράματα σε ζώα
Στα πειράματα, η δράση κράτησε περίπου τρεις μήνες. Η ομάδα αναφέρει ότι η ποσότητα ιού που κατάφερνε να περάσει στους πνεύμονες και να προχωρήσει στον οργανισμό μειώθηκε 100 έως 1.000 φορές.
Ο καθηγητής Μπάλι Πουλέντραν δήλωσε ότι ακόμη και όταν κάποιος ιός περνούσε το πρώτο «φράγμα», το υπόλοιπο ανοσοποιητικό ήταν έτοιμο να αντιδράσει πολύ πιο γρήγορα. Σε δηλώσεις του τόνισε ότι το σκεύασμα προκαλεί «πολύ ευρύτερη προστατευτική απόκριση» και ότι, στα τεστ που έγιναν, κάλυψε «όχι μόνο τη γρίπη, όχι μόνο τον Covid, όχι μόνο ιούς του κοινού κρυολογήματος, αλλά σχεδόν όλους τους ιούς και όσα διαφορετικά βακτήρια έχουμε δοκιμάσει, ακόμη και αλλεργιογόνα».
Στην ίδια έρευνα, οι επιστήμονες αναφέρουν προστασία και απέναντι σε δύο βακτήρια, τον Staphylococcus aureus και τον Acinetobacter baumannii.
Τι λένε ανεξάρτητοι ειδικοί και τι μένει να απαντηθεί
Η καθηγήτρια εμβολιολογίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Ντανιέλα Φερέιρα, χαρακτήρισε τη δουλειά «πραγματικά συναρπαστική», λέγοντας ότι αν επιβεβαιωθεί σε ανθρώπους «θα μπορούσε να αλλάξει το πώς προστατεύουμε τους ανθρώπους από βήχα, κρυολογήματα και άλλες λοιμώξεις του αναπνευστικού». Πρόσθεσε ότι η μελέτη εξηγεί με καθαρό τρόπο τον μηχανισμό δράσης, κάτι που θεωρεί σημαντικό πλεονέκτημα.
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, τα ερωτήματα παραμένουν πολλά. Το σκεύασμα δόθηκε ως ρινικό σπρέι στα ζώα, όμως στους ανθρώπους μπορεί να απαιτείται νεφελοποιητής, ώστε το φάρμακο να φτάνει βαθύτερα στους πνεύμονες. Δεν είναι επίσης σαφές αν θα επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα, ούτε πόσο θα διαρκεί αυτή η «ετοιμότητα» στον ανθρώπινο οργανισμό, του οποίου η άμυνα έχει διαμορφωθεί από δεκαετίες λοιμώξεων.
Ένα ακόμη θέμα αφορά πιθανές παρενέργειες από την «ανύψωση» της ανοσολογικής απόκρισης. Ο καθηγητής Μοριακής Ιολογίας Τζόναθαν Μπολ από τη Σχολή Τροπικής Ιατρικής του Λίβερπουλ χαρακτήρισε την έρευνα «εντυπωσιακή», αλλά προειδοποίησε ότι πρέπει να διασφαλιστεί πως η διαρκής ετοιμότητα δεν θα οδηγήσει σε «φίλια πυρά», δηλαδή ανεπιθύμητες επιπλοκές από ένα υπερενεργοποιημένο ανοσοποιητικό.
Η ομάδα του Στάνφορντ εκτιμά ότι το ανοσοποιητικό δεν πρέπει να μένει μόνιμα «ανεβασμένο» και βλέπει το σκεύασμα ως συμπληρωματικό εργαλείο, όχι ως αντικατάσταση των σημερινών εμβολίων.
Οι ερευνητές περιγράφουν δύο πιθανές χρήσεις, εφόσον τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν σε ανθρώπους. Η πρώτη αφορά τις πρώτες εβδομάδες μιας πανδημίας, όταν μια ευρεία κάλυψη θα μπορούσε να κερδίσει χρόνο μέχρι να αναπτυχθεί ένα στοχευμένο εμβόλιο. Η δεύτερη αφορά την αρχή του χειμώνα, όταν κυκλοφορούν ταυτόχρονα πολλές ιώσεις. Σε αυτό το σενάριο, όπως λένε, «θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ένα εποχικό σπρέι» που θα χορηγείται ώστε να δίνει ευρύτερη προστασία απέναντι στα συνηθισμένα χειμερινά νοσήματα.
Με πληροφορίες από BBC
