Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια από τις πιο κρίσιμες αποφάσεις των τελευταίων δεκαετιών. Aρκετές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχεδιάζουν να αναγνωρίσουν επίσημα την Παλαιστίνη ως κράτος, μια κίνηση που αν υλοποιηθεί θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και να επιφέρει βαθύ διπλωματικό ρήγμα με το Ισραήλ.
Οι καταγγελίες για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα έχουν φτάσει στο αποκορύφωμά τους, με αρκετούς Ευρωπαίους αξιωματούχους να χρησιμοποιούν πλέον τη λέξη «γενοκτονία» για να περιγράψουν τις ενέργειες του Ισραήλ.
Η ρητορική είναι οξεία, η κοινή γνώμη σε πολλές χώρες πιέζει για δράση, όμως η πραγματικότητα δείχνει ότι οι μεγάλες δηλώσεις δεν έχουν ακόμα μετατραπεί σε αποφασιστικά μέτρα.
Κυρώσεις και οικονομική πίεση: Η «δύναμη» και η «αδυναμία» της ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση συζητά την επιβολή υψηλότερων δασμών σε ισραηλινά προϊόντα, ένα μέτρο που θα έστελνε ισχυρό μήνυμα αλλά συναντά αντιστάσεις. Γερμανία και Ιταλία παραμένουν ιδιαίτερα επιφυλακτικές, φοβούμενες ότι μια τέτοια κίνηση θα προκαλέσει όχι μόνο διπλωματική κρίση, αλλά και αύξηση της πολιτικής πόλωσης στο εσωτερικό τους.
Η σημασία των εμπορικών σχέσεων είναι τεράστια: το 2024, η ΕΕ αντιπροσώπευε το 32% του συνολικού εμπορίου αγαθών του Ισραήλ, γεγονός που καθιστά τις Βρυξέλλες τον ισχυρότερο εμπορικό εταίρο της χώρας. Η αναστολή προνομιακής μεταχείρισης στο πλαίσιο της συμφωνίας εμπορίου θα στερούσε από το Ισραήλ δισεκατομμύρια ευρώ.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι «ό,τι συμβαίνει στη Γάζα συγκλονίζει τη συνείδηση του κόσμου» και τόνισε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να μείνει αμέτοχη. Ωστόσο, η ανάγκη πλειοψηφίας – και όχι ομοφωνίας – αφήνει ένα παράθυρο αισιοδοξίας ότι η πρόταση μπορεί να υλοποιηθεί, έστω και με δυσκολία.
Το πολιτικό ρίσκο: φόβοι για προσφυγικό και άνοδο της ακροδεξιάς
Η διαχείριση των προσφύγων αποτελεί ακόμη ένα σημείο τριβής. Η εμπειρία του 2015 με το μεγάλο κύμα Σύρων προσφύγων εξακολουθεί να επηρεάζει τις πολιτικές αποφάσεις, καθώς τότε η κοινωνική αναταραχή συνέβαλε στην ενίσχυση της ακροδεξιάς σε πολλές χώρες.
Σήμερα, οι περισσότερες κυβερνήσεις αποφεύγουν να δεχτούν μαζικά Παλαιστίνιους πρόσφυγες. Έτσι, χιλιάδες άνθρωποι παραμένουν εγκλωβισμένοι στη Γάζα ή σε καθεστώς «παγίδας» σε γειτονικές χώρες όπως η Αίγυπτος. Το Βέλγιο ξεχωρίζει, έχοντας δεχτεί τον μεγαλύτερο αριθμό αιτήσεων ασύλου Παλαιστινίων, αλλά ακόμα και εκεί οι διαδικασίες είναι περίπλοκες και χρονοβόρες.
Η ιστορία του 34χρονου Μπαχτζάτ Μάντι από τη Ράφα είναι αποκαλυπτική: ζει στο Βέλγιο, αλλά ο πατέρας του παραμένει εγκλωβισμένος στη Γάζα, ανήμπορος να φτάσει στο προξενείο της Ιερουσαλήμ για να αιτηθεί ανθρωπιστική βίζα. Ο ίδιος παλεύει στα δικαστήρια για να γίνει δεκτή η αίτηση εξ αποστάσεως. «Θέλω να ξέρω ότι έκανα τα πάντα για να σωθεί ο πατέρας μου», λέει συγκινημένος.
Κινήσεις μεμονωμένων κρατών: από όπλα μέχρι εισαγωγές
Κάποιες χώρες έχουν ήδη προχωρήσει σε πιο συγκεκριμένα μέτρα. Η Ισπανία, με τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, ανακοίνωσε μόνιμη απαγόρευση πώλησης όπλων και πυρομαχικών στο Ισραήλ, ακυρώνοντας μάλιστα συμβόλαιο 700 εκατομμυρίων ευρώ για εκτοξευτές ρουκετών. Το Βέλγιο σχεδιάζει απαγόρευση εισαγωγών προϊόντων από ισραηλινούς οικισμούς στη Δυτική Όχθη.
Αντίστοιχα, το Λουξεμβούργο ανακοίνωσε ότι θα ενωθεί με το Βέλγιο, τη Βρετανία και άλλες χώρες αναγνωρίζοντας την Παλαιστίνη, μια κίνηση που στηρίζεται από τον Εμανουέλ Μακρόν με στόχο την αύξηση της διεθνούς πίεσης προς το Ισραήλ.
Όμως, χωρίς ενιαία στρατηγική από ολόκληρη την ΕΕ, τέτοιες κινήσεις έχουν περιορισμένη επίδραση.
Οι δυσκολίες της ενιαίας φωνής
Η Γερμανία, λόγω του ιστορικού της Ολοκαυτώματος, είναι διστακτική να στηρίξει σκληρή κριτική απέναντι στο Ισραήλ. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε πρόσφατα ότι η κριτική μπορεί να γίνει πρόσχημα για διάδοση αντισημιτισμού. Η Ιταλία, από την άλλη, φοβάται τις γεωπολιτικές επιπτώσεις και κρατά χαμηλούς τόνους.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι οι πολιτικές γραμμές παραμένουν παγωμένες, υπονοώντας ότι ο συμβιβασμός θα είναι εξαιρετικά δύσκολος.
Η «στιγμή της αλήθειας» για την Ευρώπη
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: θα περιοριστεί σε καταδικαστικές δηλώσεις ή θα τολμήσει να χρησιμοποιήσει το οικονομικό και πολιτικό της βάρος για να επηρεάσει πραγματικά την πορεία του πολέμου στη Γάζα;
Όπως τονίζει η αναλύτρια Κριστίνα Κάους, «αυτή δεν είναι μόνο μια υπόθεση των Παλαιστινίων. Είναι ζήτημα αξιοπιστίας για τη Δύση: αν μπορεί να υπερασπιστεί το διεθνές δίκαιο και τον πολυμερισμό».
Η απόφαση της Γενικής Συνέλευσης μπορεί να αποτελέσει ιστορικό ορόσημο ή χαμένη ευκαιρία. Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα τολμήσει να περάσει από τα λόγια στις πράξεις.
Με πληροφορίες από New York Times
