Πρόσφατες εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) μπορεί να κάνουν το ξέσπασμα πανδημιών πέντε φορές πιο πιθανό σε σχέση με πριν από έναν χρόνο, σύμφωνα με μελέτη ειδικών.
Τα δεδομένα αυτά συμφωνούν με ανησυχίες που έχουν εκφράσει πρόσφατα εταιρείες AI όπως η OpenAI και η Anthropic, οι οποίες έχουν προειδοποιήσει ότι τα σημερινά εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης πλησιάζουν στο σημείο να μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά κακόβουλους χρήστες να φτιάξουν βιολογικά όπλα. Εδώ και χρόνια οι βιολόγοι μπορούν να τροποποιούν ιούς στα εργαστήρια. Το νέο στοιχείο είναι ότι τα chatbots - όπως το ChatGPT ή το Claude - μπορούν να δώσουν ακριβείς οδηγίες επίλυσης προβλημάτων σε ερασιτέχνες βιολόγους που προσπαθούν να φτιάξουν ένα θανατηφόρο βιολογικό όπλο σε ένα εργαστήριο.
Τώρα, χάρη στην AI, η τεχνογνωσία για να προκαλέσει κανείς σκόπιμα μια νέα πανδημία «θα μπορούσε να γίνει προσβάσιμη σε πολύ περισσότερους ανθρώπους», λέει ο Seth Donoughe, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.
Μεταξύ Δεκεμβρίου 2024 και Φεβρουαρίου 2025, το Forecasting Research Institute ζήτησε από 46 ειδικούς βιοασφάλειας και 22 άτομα που προβλέπουν με μεγάλη ακρίβεια μελλοντικά γεγονότα να εκτιμήσουν τον κίνδυνο μιας πανδημίας που θα προκαλούσε ο άνθρωπος. Κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες προέβλεψαν ότι ο ετήσιος κίνδυνος ήταν 0,3%. Στη συνέχεια, τους ρώτησαν πόσο θα αυξανόταν αυτός ο κίνδυνος αν τα εργαλεία AI μπορούσαν να έχουν τις ίδιες επιδόσεις με μια ομάδα ειδικών σε μια δύσκολη δοκιμή ιολογίας. Αν η AI μπορούσε να το κάνει αυτό, οι ειδικοί είπαν ότι ο κίνδυνος θα αυξανόταν στο 1,5% - δηλαδή πέντε φορές πάνω.
Οι προβλέποντες δεν ήξεραν ότι ο Donoughe, ερευνητής στο μη κερδοσκοπικό SecureBio, δοκίμαζε ήδη τα συστήματα AI για αυτή ακριβώς τη δυνατότητα. Τον Απρίλιο, η ομάδα του ανακοίνωσε ότι τα κορυφαία συστήματα AI σήμερα μπορούν να ξεπεράσουν ιολόγους με διδακτορικό σε μια δύσκολη δοκιμή επίλυσης προβλημάτων. Με άλλα λόγια, η AI μπορεί πλέον να κάνει αυτό που οι προβλέποντες προειδοποίησαν ότι θα αύξανε τον κίνδυνο πανδημίας κατά πέντε φορές. (Το Forecasting Research Institute σκοπεύει να ξαναρωτήσει τους ίδιους ειδικούς στο μέλλον για να δει αν οι απόψεις τους θα αλλάξουν, αλλά αυτή η έρευνα θα πάρει μήνες.)
Φυσικά, υπάρχουν λόγοι να είμαστε επιφυλακτικοί με τα αποτελέσματα. Η πρόβλεψη είναι πάντα αβέβαιη, ειδικά όταν αφορά σπάνια γεγονότα. Επίσης, οι προβλέποντες δεν είχαν πλήρη εικόνα για την ταχύτητα προόδου της AI. (Για παράδειγμα, οι περισσότεροι δεν περίμεναν η AI να ξεπεράσει τους ανθρώπους στη δοκιμή πριν το 2030, ενώ το πείραμα του Donoughe έδειξε ότι αυτό έχει ήδη συμβεί.) Όμως, ακόμα κι αν τα νούμερα χρειάζονται επιφυλακτική ανάγνωση, οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν ότι το συνολικό μήνυμα δείχνει προς μια ανησυχητική κατεύθυνση. «Φαίνεται ότι οι δυνατότητες της AI στο κοντινό μέλλον μπορεί να αυξήσουν ουσιαστικά τον κίνδυνο μιας επιδημίας που θα προκαλέσει ο άνθρωπος», λέει ο Josh Rosenberg, διευθύνων σύμβουλος του Forecasting Research Institute.
Η μελέτη πρότεινε και τρόπους για να μειωθεί ο κίνδυνος χρήσης της AI για βιολογικά όπλα. Αυτοί οι τρόποι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Η πρώτη αφορά μέτρα ασφαλείας στο επίπεδο των μοντέλων AI - όπως οι προσπάθειες εταιρειών όπως η OpenAI και η Anthropic να εμποδίζουν τα συστήματά τους να απαντούν σε ερωτήσεις που σχετίζονται με την κατασκευή βιοόπλων. Το άρθρο αναφέρει επίσης τον περιορισμό της διάδοσης «ανοικτών μοντέλων» και την προσθήκη μέτρων που εμποδίζουν το «σπάσιμο» των μοντέλων.
Η δεύτερη κατηγορία αφορά περιορισμούς στις εταιρείες που συνθέτουν γενετικό υλικό. Σήμερα, μπορεί κάποιος να στείλει σε μια τέτοια εταιρεία έναν γενετικό κώδικα και να λάβει τα βιολογικά υλικά που αντιστοιχούν σε αυτόν. Προς το παρόν, οι εταιρείες δεν είναι υποχρεωμένες να ελέγχουν αυτούς τους κώδικες πριν τους συνθέσουν, κάτι που είναι επικίνδυνο γιατί τα συνθετικά αυτά υλικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία παθογόνων κατά παραγγελία. Οι συγγραφείς προτείνουν να ελέγχονται οι γενετικοί κώδικες για επικινδυνότητα και τα εργαστήρια να εφαρμόσουν διαδικασίες «γνώρισε τον πελάτη σου». Αν όλα αυτά τα μέτρα εφαρμοστούν, ο κίνδυνος μιας πανδημίας που θα «υποκινηθεί» από την τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να μειωθεί ξανά στο 0,4% - ελαφρώς πάνω από το αρχικό 0,3%.
«Γενικά, φαίνεται ότι αυτός είναι ένας νέος τομέας κινδύνου που αξίζει να προσέξουμε», λέει ο Rosenberg.
Με πληροφορίες από Time Magazine
