Μπορεί το παλιό μας κινητό να μολύνει την Ταϊλάνδη; Κι όμως, η χώρα έχει μετατραπεί σε χωματερή ηλεκτρονικών αποβλήτων, ενώ προσπαθεί να αντιμετωπίσει το διαρκώς διογκούμενο περιβαλλοντικό έγκλημα.
Σε μια αποθήκη γεμάτη σωρούς από κυκλώματα, παλιά πληκτρολόγια και σκουριασμένα μέταλλα, δίπλα σε έναν αυτοκινητόδρομο στην ανατολική Ταϊλάνδη, η Thitipas Choddaechachainun φοράει γάντια και επιθεωρεί τα απόβλητα. Με την ομάδα της από το υπουργείο Βιομηχανίας, συλλέγει δείγματα για ανάλυση, σε μια προσπάθεια να καταπολεμήσει την παράνομη ανακύκλωση ηλεκτρονικών αποβλήτων. «Πολλά από αυτά είναι ξεκάθαρα e-waste», λέει στο BBC που επισκέφθηκε την Ταϊλάνδη. «Η εγκατάσταση αυτή δεν διαθέτει άδεια. Και αυτό είναι ένα αυξανόμενο πρόβλημα στη χώρα».
Από την Κίνα στην Ταϊλάνδη: η διαδρομή των αποβλήτων
Μέχρι το 2018, η Κίνα δεχόταν μεγάλο μέρος των ηλεκτρονικών αποβλήτων του πλανήτη. Όμως, η απαγόρευση εισαγωγών από το Πεκίνο ανάγκασε τους διακινητές να αναζητήσουν νέα πεδία. Η νοτιοανατολική Ασία και ειδικά η Ταϊλάνδη μετατράπηκαν σε εναλλακτικούς προορισμούς. Παρότι η Μπανγκόκ απαγόρευσε τις εισαγωγές το 2020, η ροή συνεχίζεται.
Σύμφωνα με την Earth Thailand, τα ηλεκτρονικά απόβλητα που εισέρχονται στη χώρα έχουν δεκαπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία: από 3.000 τόνους σε 60.000 ετησίως.
Η πηγή τους; Κυρίως οι ΗΠΑ και η Ε.Ε., όπου η συχνή ανανέωση κινητών, υπολογιστών και ηλεκτρικών συσκευών, σε συνδυασμό με παραθυράκια στους κανονισμούς, επιτρέπουν τη μεταφορά αποβλήτων με την ψευδή σήμανση «μεταχειρισμένα προς μεταπώληση».
Ηλεκτρονικά απόβλητα: Τοξικά κέρδη και θυσίες των κοινοτήτων
Η παράνομη διαχείριση ηλεκτρονικών αποβλήτων είναι επικερδής. Τα κυκλώματα θρυμματίζονται και τήκονται σε αυτοσχέδιες εγκαταστάσεις, για να εξαχθούν χαλκός, χρυσός και πολύτιμα μέταλλα. Όμως η τήξη απελευθερώνει υδράργυρο, μόλυβδο και τοξικές αναθυμιάσεις. «Η Ταϊλάνδη δεν κερδίζει τίποτα από αυτές τις επιχειρήσεις», δηλώνει ο υπουργός Βιομηχανίας, Ακανάτ Προμφάν. «Μολύνουν το έδαφος, καταστρέφουν τις ζωές των ανθρώπων».
Ο ίδιος έχει συγκροτήσει ειδική ομάδα για την καταστολή των παράνομων εγκαταστάσεων, πολλές από τις οποίες ανήκουν σε κινεζικά συμφέροντα. Όπως περιγράφει, έχουν δημιουργήσει «ένα διεθνές κέντρο απορριμμάτων μέσα στην Ταϊλάνδη».
Στον ανατολικό δήμο όπου δρα η ομάδα της κας Choddaechachainun, ο 57χρονος αγρότης Seng Wongsena δείχνει το χωράφι του με μαραμένη μανιόκα. «Το νερό που κατεβαίνει από το εργοστάσιο έχει καταστρέψει τη σοδειά. Η μυρωδιά είναι τόσο έντονη που δεν κοιμάμαι το βράδυ».
Ηλεκτρονικά απόβλητα: Το παγκόσμιο αδιέξοδο της ανακύκλωσης
Ο πλανήτης παράγει πάνω από 60 εκατομμύρια τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων κάθε χρόνο - σχεδόν τα διπλάσια από πριν 15 χρόνια. Και σύμφωνα με τον ΟΗΕ, λιγότερο από το 25% αυτών ανακυκλώνεται με ασφάλεια.
Η ανισορροπία είναι εμφανής. Ο ρυθμός παραγωγής e-waste υπερβαίνει τον ρυθμό ανακύκλωσης, με αποτέλεσμα πολλές αναπτυσσόμενες χώρες να μετατρέπονται σε ανεπίσημες χωματερές.
Ορισμένες χώρες έχουν αρχίσει να θεσπίζουν νόμους για να υποχρεώσουν τις εταιρείες τεχνολογίας - όπως η Apple, η Samsung και η HP - να επωμίζονται ευθύνες για τα απόβλητα που παράγουν. Η Ταϊλάνδη σκοπεύει να κάνει το ίδιο. Ο υπουργός Προμφάν ελπίζει να περάσει νέα νομοθεσία έως τα τέλη του 2025.
«Η Ταϊλάνδη έχει επωμιστεί το βάρος όλων»
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί. «Η Ταϊλάνδη έχει επωμιστεί το κύριο βάρος», λέει στο BBC ο Jim Puckett, εκτελεστικός διευθυντής της ΜΚΟ Basel Action Network. «Αν φέρεις τέτοια βρώμικα απόβλητα για ανακύκλωση, μολύνεις τη γη και τον λαό σου».
Ο παγκόσμιος αγώνας κατά των ηλεκτρονικών αποβλήτων δεν έχει σύνορα. Η μάχη της Ταϊλάνδης είναι μόνο μία από τις πολλές - αλλά φέρνει στο φως τις σκοτεινές πλευρές της τεχνολογικής προόδου και της παγκόσμιας οικονομίας των απορριμμάτων.
Με πληροφορίες με BBC
