Το 2021 η Ζοζεφίν Μπέικερ, η γυναίκα θρύλος που έγραψε ιστορία στην καλλιτεχνική σκηνή της Γαλλίας, αλλά και ως ακτιβίστρια υπέρ των αστικών δικαιωμάτων και δραστήριο μέλος της γαλλικής αντίστασης, μια προσωπικότητα που ενσάρκωσε πάνω από όλα τη γυναικεία ελευθερία πήρε τη θέση που της άρμοζε στο Πάνθεον, εκεί όπου έχουν ταφεί ταφεί διακεκριμένοι Γάλλοι πολίτες.
Είναι η πρώτη μαύρη γυναίκα που τίμησε το γαλλικό κράτος, μια γυναίκα που έφτασε στη χώρα το 1925 και πήρε τη ζωή της στα χέρια της χωρίς καν να μιλά τη γλώσσα.
Η διαρκής ακτινοβολία της είναι φαινόμενο. Εκθέσεις σε όλο τον κόσμο την τιμούν ως μεταμορφωτική πολιτιστική φιγούρα. Φέτος είναι η σειρά του Βερολίνου που με την έκθεση Josephine Baker. Icon in Motion στη Neue Nationalgalerie Berlin, εκατό χρόνια μετά την εμφάνισή της με την περίφημη Revue Nègre στο Nelson Theatre στο Kurfürstendamm της πόλης, μας προσκαλεί να αναστοχαστούμε για την τέχνη της στο χορό, τη μουσική, τον κινηματογράφο, και τον εμπνευσμένο της ρόλο της ως ακτιβίστριας, μαχήτριας και υπερασπίστριας των πολιτικών δικαιωμάτων. Στη Γερμανία του 1929, όταν εμφανίστηκε στο Theatre des Westens στο Βερολίνο και δυσφημίστηκε ως «μισοπίθηκος» στις εφημερίδες της εθνικοσοσιαλιστικής προπαγάνδας.
Στη Γαλλία τα πράγματα ήταν εντελώς δαφορετικά. Η Κολέτ την αποκαλούσε «ο πιο όμορφος πάνθηρας» και για τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, ήταν «η πιο εντυπωσιακή γυναίκα που είδε ποτέ».
Για αυτήν την έκθεση, η Neue Nationalgalerie κάλεσε τον μελετητή κινηματογράφου Dr. Terri Francis να εξετάσει τον ρόλο και την επιρροή της Ζοζεφίν Μπέικερ ως «Icon in Motion» ως κινηματογραφική πρωτοπόρου που άλλαξε για πάντα την κινούμενη εικόνα και την επίδραση της στη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική. Η έκθεση που θα διαρκέσει έως 28.04.2024 δεν εστιάζει μόνο στον κινηματογράφο αλλά και στην οπτικοποίηση της διαρκούς έμπνευσης που ασκεί μέχρι σήμερα η φιγούρα της Μπέικερ.
Η απαίτηση της Μπέικερ στο δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας αποτελεί «απίστευτο κίνητρο» σήμερα όπως και τότε που η διαφορετικότητα ήταν άγνωστη στο λεξιλόγιο της εποχής της. «Αυτό το όμορφο είδωλο από καφέ ατσάλι, ειρωνεία και χρυσό», αναφωνούσε ο Ζαν Κοκτώ όταν έβλεπε τη γυναίκα που αποκαλούσαν “Black Venus”, "Black Pearl", "Bronze Venus" και "Creole Goddess".
Η πολύ φτωχή Αμερικανίδα που δούλευε σχεδόν από παιδί άρπαξε την ευκαιρία και έφτασε στη Γαλλία για να γλυτώσει από τις φυλετικές διακρίσεις. Το 1925, εμφανίστηκε σε μια χορευτική επιθεώρηση στο «Theatre des Champs Elysées» του Παρισιού φορώντας μόνο λίγα φτερά και ένα μαργαριταρένιο κολιέ. Ο ερωτισμός της, το γυμνασμένο της κορμί και τα χορευτικά της νούμερα μαγνήτισαν το κοινό. Ο «dance sauvage», ο άγριος χορός της, φορώντας μια φούστα με μπανάνες έγραψε ιστορία. Μέχρι να γίνει 20 ετών θρυλείται ότι είχε δεχθεί χιλιάδες προτάσεις γάμου ενώ κέρδιζε περισσότερα χρήματα από κάθε άλλο καλλιτέχνη των χορευτικών σόου στην Ευρώπη.
Ατρόμητη και θαρραλέα εμπνεύστηκε την επιθεώρηση «Revue Nègre» και γίνεται σύμβολο του σεξ. Η «μαύρη Αφροδίτη» όπως την αποκαλούσαν, μια γυναίκα ελεύθερη με αμέτρητους εραστές και ερωμένες μετά από μια περιοδεία στην Αμερική, όπου μετά την παράσταση έπρεπε να βγει από την είσοδο των υπηρετών, παντρεύεται τον Γαλλοεβραίο μεγαλοβιομήχανο Ζαν Λιόν και παίρνει τη γαλλική υπηκοότητα.
Η προσωπικότητά της άρχισε να φαίνεται όταν άρχισε ο Β’ παγκόσμιος Πόλεμος. Αρνήθηκε να τραγουδήσει στο Παρίσι για τους Γερμανούς κατακτητές και εντάχθηκε στη Γαλλική Αντίσταση και έκρυψε Εβραίους και μέλη της αντίστασης στο κτήμα της στο Dordogne στη νότια Γαλλία. Οι παρτιτούρες της ήταν γεμάτες αντιστασιακά μηνύματα και όταν τραγούδησε για τους στρατιώτες στη Βόρεια Αφρική είπε ότι το κοινό δεν πρέπει να χωρίζεται από το χρώμα του δέρματος, διαφορετικά «δεν θα άξιζε να πολεμήσεις τον Χίτλερ».
Η Ζοζεφίν Μπέικερ ήταν μια φεμινίστρια, μια γυναίκα που πάλεψε για τα δικαιώματα των γυναικών. Η προσωπική της ζωή ήταν απόδειξη της πολιτικής της ατζέντας. Σε όλη της την καριέρα υιοθέτησε 13 παιδιά από διάφορες χώρες. Ονόμασε την οικογένειά της «φυλή του ουράνιου τόξου», σε μια προσπάθεια να δείξει ότι θα μπορούσε να υπάρξει φυλετική και πολιτιστική αρμονία.
Τον Αύγουστο του 1963, έδωσε μια ομιλία δίπλα στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στην Πορεία στην Ουάσιγκτον κατά του ρατσισμού που έπρεπε να βιώσει η ίδια στις περιοδείες της στις ΗΠΑ. «Ξέρετε, φίλοι, ότι δεν σας λέω ψέματα όταν σας λέω ότι μπήκα στα ανάκτορα των βασιλιάδων και των βασιλισσών και στα σπίτια των προέδρων. Και πολλά ακόμα. Αλλά δεν μπορούσα να μπω σε ένα ξενοδοχείο στην Αμερική και να πιώ ένα φλιτζάνι καφέ, και αυτό με τρέλανε».
Στην έκθεση η εμβληματική εικόνα της δεσπόζει παντού, να φορά τα φανταστικά ρούχα της, περίτεχνα γιλέκα από κρυστάλλους και μαργαριτάρια, μπικίνι στολισμένα με αιχμές σαν κέρατα, ενώ στα γυμνά της πόδια υποκλίνονται ο Henri Matisse και ο Alexander Calder, ενώ δειχνει την επιρροή που άσκησε στον Andy Warhol, τον Keith Haring, τον Peter Lindbergh, την Grace Jones, τη Madonna, την Angelina Jolie και τη Naomi Campbell ακόμα και στη Beyoncé στην περιοδεία της Rennaissance. Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες της από του πιο διάσημους φωτογράφους της δεκαετίας του 1920 δείχνουν την επιρροή της στην υψηλή μόδα της εποχής.
Η ίδια έδειχνε να διασκεδάζει το σοκ που προκαλούσε με τις εμφανίσεις της. προικισμένη με μια φυσική ευελιξία είπε κάποτε ότι «Οι άνθρωποι μου έκαναν την τιμή να με συγκρίνουν με ένα ζώο», αγνοώντας επιδεικτικά τα στερεότυπα του φύλου και της φυλής της. Αυτό που για κάποιον άλλο θα ήταν μειονέκτημα, το χρώμα του δέρματος, η Μπέικερ το έκανε όπλο της. με αυτό πολέμησε τις ιδεοληψίες, τις προκαταλήψεις και τους καταναγκασμούς που μπορούσε να τις έχουν επιβληθεί.
Η Μπέικερ συνέχισε να πολεμά τις φυλετικές αδικίες μέχρι τη δεκαετία του 1970.
Παρέμεινε στη σκηνή μέχρι το τέλος της ζωής της και το 1975 εμφανίστηκε για τελευταία φορά. Η ακαταμάχητη γοητεία της δεν έσβησε ποτέ.
