Περνάμε τη βαριά, επιβλητική πόρτα της εντυπωσιακής κεντρικής εισόδου του Ιδρύματος Ευγενίδου επί της λεωφόρου Συγγρού 387 που είναι αναπόσπαστο μέρος του παλαιού κτιρίου που δημιούργησε ο γνωστός αρχιτέκτονας Ανδρέας Κριεζής, για να επισκεφθούμε τη βιβλιοθήκη του. Από τις αρχές του 2023 λειτουργεί πλήρως ανακαινισμένη μετά τον ανασχεδιασμό της, ο οποίος ξεκίνησε το 2018 με σκοπό την καλύτερη προσαρμογή της στην ψηφιακή εποχή ως μιας σύγχρονης και ενεργής εστίας γνώσης για την υποστήριξη της αποστολής του ιδρύματος. Το γλυπτό «GENESIS» του Κώστα Βαρώτσου ίπταται, δημιουργώντας έναν εντυπωσιακό γαλαξία πάνω από τα κεφάλια μας.
Η Χαρά Μπρίντεζη, υπεύθυνη της βιβλιοθήκης, μας ξεναγεί στο κοινωφελές ίδρυμα με τα εβδομήντα χρόνια προσφοράς στην επιστημονική και τεχνική εκπαίδευση της χώρας μας. Οφείλει το όνομα και την πορεία του στον αείμνηστο εθνικό ευεργέτη Ευγένιο Ευγενίδη, ο οποίος με τη διαθήκη του το 1952 διέθεσε όλη του σχεδόν την περιουσία στη σύσταση ιδρύματος με σκοπό «νὰ συμβάλη εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν νέων ἑλληνικῆς ὑπηκοότητος ἐν τῷ ἐπιστημονικῷ καὶ τεχνικῷ πεδίῳ».
Στον νέο σχεδιασμό περιλαμβάνεται ο εμπλουτισμός των έντυπων και κυρίως των ψηφιακών συλλογών της βιβλιοθήκης με επίκεντρο τους πιο σύγχρονους τομείς της τεχνικής και ναυτικής εκπαίδευσης, των θετικών επιστημών και των νέων τεχνολογιών.
Με τον τρόπο αυτόν ο Ευγενίδης διασφάλισε την οικονομική ανεξαρτησία του ιδρύματος, το οποίο μέχρι σήμερα λειτουργεί, συντηρείται και εκσυγχρονίζεται με ιδίους και μόνον πόρους. Κατά την επιθυμία του, συστάθηκε το 1956 υπό τη διοίκηση της αδελφής του Μαριάνθης Σίμου, της οποίας πρωταρχικό μέλημα ήταν η δημιουργία μιας πρότυπης βιβλιοθήκης με τις πιο σύγχρονες για την εποχή συλλογές και υπηρεσίες, κάτι που κατάφερε με την επιμονή και την προσωπική της ενασχόληση, αλληλογραφώντας η ίδια με τους πιο γνωστούς εκδοτικούς οίκους και εταιρείες του εξωτερικού και προσλαμβάνοντας σταδιακά τρεις βιβλιοθηκάριους με σπουδές στο εξωτερικό.
Από τη σύστασή της μέχρι σήμερα, η βιβλιοθήκη υλοποιεί ανελλιπώς και ποικιλοτρόπως τον σκοπό του ιδρύματος, συμβάλλοντας με τις συλλογές και τις υπηρεσίες της στην τεχνική και επιστημονική εκπαίδευση των νέων της χώρας µας. Ο σκοπός αυτός καθορίζει και τη μορφή της ως ειδικής βιβλιοθήκης. Στο πλαίσιο αυτό προσφέρει σε μαθητές, σπουδαστές τεχνικών και ναυτιλιακών σχολών, φοιτητές πανεπιστημίου και πολυτεχνείου τα κατάλληλα βοηθήματα για τις σπουδές τους και στους τεχνικούς και επιστήμονες τη δυνατότητα ενημέρωσής τους για την πρόοδο στην τεχνολογία και τις επιστήμες.
Από το 1966, που η βιβλιοθήκη άνοιξε επίσημα τις πόρτες της για το κοινό, ξεκίνησε τη λειτουργία της με δύο πρωτοποριακές για την εποχή υπηρεσίες ιδιωτικής ειδικής βιβλιοθήκης, τις οποίες συνεχίζει έως τις μέρες μας, την ανοιχτή και ελεύθερη πρόσβαση για όλους/-ες στους χώρους και τα βιβλιοστάσιά της και τον δανεισμό για κάθε ενδιαφερόμενο.
Η βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Ευγενίδου ήταν από τις πρώτες στην Ελλάδα που ξεκίνησαν τη διαδικασία για μηχανοργάνωση του υλικού τους, το 1990, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα της εποχής, γεγονός που την κατέστησε πρότυπη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η εμπειρία και η γνώση σε θέματα οργάνωσης και λειτουργίας της βιβλιοθήκης αποτυπώθηκαν σε δύο εγχειρίδια που προέκυψαν τη δεκαετία του ’70 από τις βιβλιοθηκονόμους της Ρωξάνη Φέσσα, Κάρυ Λίτσα και Κλαίρη Λεντάρη.
Το 1970 εκδόθηκε από το Ίδρυμα Ευγενίδου το βιβλίο με τίτλο «Η βιβλιοθήκη: Οργάνωσις - Λειτουργία», το οποίο αποτέλεσε τον πρώτο οδηγό βιβλιοθηκονομίας στην ελληνική γλώσσα. Το 1978 η Ένωση Ελλήνων Βιβλιοθηκαρίων εξέδωσε το έργο τους σχετικά με τη μετάφραση στην ελληνική γλώσσα και τη σωστή απόδοση/παρουσίαση για την ελληνική ιστορία της δεκαδικής ταξινόμησης Dewey που χρησιμοποιούσε η βιβλιοθήκη εξαρχής.
Το 1995 η βιβλιοθήκη ανέλαβε και δημιούργησε τις πρώτες ιστοσελίδες του ιδρύματος και, βεβαίως, την πρώτη παρουσίαση στο Διαδίκτυο των συλλογών, των υπηρεσιών και του ηλεκτρονικού καταλόγου της. Υπήρξε, επίσης, ίσως η πρώτη βιβλιοθήκη στην Ελλάδα που πρόσφερε στα μέλη της ελεύθερη χρήση του Διαδικτύου αλλά και εισαγωγικά μαθήματα Η/Υ από το 1996 σε ειδικό τμήμα Διαδικτύου - Πολυμέσων.
Από τα τέλη του 2000 και μετά η βιβλιοθήκη ανέπτυξε, και συνεχίζει να αναπτύσσει, σειρά δράσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων που αποσκοπούν κυρίως στη γνωριμία των μαθητών/-τριών αλλά και του γενικού κοινού με τις θετικές επιστήμες και την τεχνολογία, και στη στήριξη των μαθητών/-τριών όσον αφορά την ανάπτυξη σύγχρονων πληροφοριακών δεξιοτήτων και την αύξηση της αναγνωσιμότητας.
Προτεραιότητά της ήταν ο σχεδιασμός και η υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων για μαθητές/μαθήτριες όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων. Τα προγράμματα υλοποιούνται και εξελίσσονται μέχρι σήμερα με έγκριση από το υπουργείο Παιδείας και το ΙΕΠ.
Στις δράσεις για το γενικό κοινό περιλαμβάνονται οι βραδιές βιβλίου, η λέσχη ανάγνωσης για παιδιά, η λέσχη ανάγνωσης για οικογένειες, συνέδρια και ημερίδες σχετικά με βιβλιοθηκονομικά θέματα αλλά και με το επιστημονικό βιβλίο και τα μαθήματα Η/Υ που προσαρμόστηκαν σε ηλικίες 40+, συμπεριλαμβάνοντας τα ΑμεΑ.
Για το πρόγραμμα αυτό, και με απώτερο στόχο η βιβλιοθήκη να διασφαλίσει στα ΑμεΑ ισότιμη πρόσβαση σε κάθε πληροφορία έντυπης και ηλεκτρονικής μορφής, εγκατέστησε δύο ειδικούς σταθμούς εργασίας στον χώρο της καθώς και ένα πλήρες σύστημα μεγέθυνσης κλειστού κυκλώματος Optelec Clearview+Color σε εργονομική βάση-βραχίονα.
Ο νέος χώρος της είναι ευέλικτος, φιλικός και ελκυστικός για νέους αλλά και για κάθε ηλικία. Διαθέτει εβδομήντα θέσεις μελέτης με δυνατότητα πολλαπλών διαμορφώσεων, που δίνει τη δυνατότητα στη βιβλιοθήκη να εξελιχθεί σε τόπο συνάντησης, χώρο συνεργατικής μάθησης και ανάπτυξης ιδεών. Οι αναγνώστες, επίσης, μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα τους δέκα υπολογιστές που τους παρέχει η βιβλιοθήκη, με δυνατότητα πρόσβασης μέσω του ασύρματου δικτύου EugenWiFi σε βάσεις δεδομένων και άλλο ψηφιακό υλικό, καθώς και σε διάφορα προγράμματα (Word, excel κ.λπ.). Οι επισκέπτες μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν το ασύρματο δίκτυο στους δικούς τους φορητούς υπολογιστές. Στη διάθεση του κοινού υπάρχει φωτοτυπικό μηχάνημα που λειτουργεί και ως σαρωτής.
Στον νέο σχεδιασμό περιλαμβάνεται ο εμπλουτισμός των έντυπων και κυρίως των ψηφιακών συλλογών της βιβλιοθήκης με επίκεντρο τους πιο σύγχρονους τομείς της τεχνικής και ναυτικής εκπαίδευσης, των θετικών επιστημών και των νέων τεχνολογιών.
Η συλλογή των έντυπων βιβλίων της ανέρχεται στις 20.000 τόμους και των περιοδικών σε 100 τίτλους περίπου. Στις συλλογές της περιλαμβάνονται μοναδικοί τίτλοι στην Ελλάδα, όπως οι εκδόσεις του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού IMO και οι κορυφαίες στο είδος τους ηλεκτρονικές πηγές Lloyd’s List και Nature Astronomy.
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών της, στην αξιοποίηση και ανάδειξη των νέων τεχνολογιών και του ψηφιακού περιβάλλοντος. Τα τελευταία χρόνια η βιβλιοθήκη προχώρησε στην εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος διαχείρισης και οργάνωσης, όπως και συστημάτων τεχνολογίας RFID. Ο συνδυασμός αυτών των συστημάτων προσφέρει πλέον ένα νέο, ολοκληρωμένο περιβάλλον με αποδοτικότερες υπηρεσίες για τους αναγνώστες της, όπως η προσωποποιημένη χρήση του καταλόγου από κάθε μέλος μέσω του λογαριασμού του, που του παρέχει πλήθος δυνατοτήτων, π.χ. κράτηση βιβλίου, ανανέωση χρόνου δανεισμού, αξιολόγηση και σχολιασμό βιβλίων, δίνοντάς του τη δυνατότητα να συμμετέχει σε μια ψηφιακή κοινότητα. Μία άλλη υπηρεσία είναι η ηλεκτρονική κάρτα που διευκολύνει τη διαδικασία πρόσβασης αλλά και δανεισμού σε σταθμό αυτοεξυπηρέτησης.
Στα εβδομήντα πλέον χρόνια λειτουργίας της, η βιβλιοθήκη έχει αναπτύξει πλήθος συνεργασιών με άλλες βιβλιοθήκες, σχολεία, σχολές και φορείς, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, και συμμετέχει σε χρηματοδοτούμενα ερευνητικά προγράμματα, π.χ. με τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, το Λιμενικό Σώμα και το Δίκτυο Ναυτιλιακών Βιβλιοθηκών, στο οποίο σήμερα παίρνουν μέρος δέκα βιβλιοθήκες ναυτιλιακού περιεχομένου.
