Στον Πειραιά βρίσκεται η Ιστορική Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη που προάγει τον ελληνικό πολιτισμό στην Ελλάδα και το εξωτερικό ιδιαίτερα σε ό,τι έχει να κάνει με την ιστορική και ναυτική έρευνα.
Ξεκινώντας την περιήγηση στη βιβλιοθήκη, ο κ. Κωνσταντίνος Θανασάκης, επικεφαλής ερευνών και ψηφιακών ανθρωπιστικών εφαρμογών του Ιδρύματος, μαζί με την υπεύθυνη βιβλιοθήκης Βέρα Ανδριοπούλου, μας ξεναγεί στο νεοκλασικό κτίριο που τη στεγάζει από το 2013 στο Πασαλιμάνι, στη συμβολή της οδού 2ας Μεραρχίας με την Ακτή Μουτσοπούλου.
Το κτίριο χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και για πολλές δεκαετίες υπήρξε η οικία της οικογένειας του Γεωργίου Στρίγγου. Υπήρξε επίσης Λέσχη Αξιωματικών του γερμανικού και του ελληνικού πολεμικού ναυτικού, ενώ από την ίδρυσή της το 2013 συγκεντρώνει, διασώζει και προβάλλει τις συλλογές σπουδαίων προσωπικοτήτων των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών.
Η «Βιβλιοθήκη των Βιβλιοθηκών» διασώζει και διαφυλάττει έναν τεράστιο όγκο βιβλιογραφίας ελληνικού ενδιαφέροντος κυρίως, με μεγάλη έμφαση στις ανθρωπιστικές επιστήμες.
Περιλαμβάνει περίπου 600.000 τεκμήρια και αποτελείται από 100 και πλέον σημαντικές συλλογές βιβλιοθηκών και αρχείων, οι οποίες δωρήθηκαν στο ίδρυμα από ερευνητές, λογοτέχνες, συλλέκτες ή τους κληρονόμους τους.
Επομένως, η «Βιβλιοθήκη των Βιβλιοθηκών» διασώζει και διαφυλάττει έναν τεράστιο όγκο βιβλιογραφίας ελληνικού ενδιαφέροντος κυρίως, με μεγάλη έμφαση στις ανθρωπιστικές επιστήμες: αρχαία και νέα ελληνική γραμματεία, ερευνητική βιβλιογραφία που αφορά την Ελλάδα τόσο στα ελληνικά όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, Ιστορία με ιδιαίτερη έμφαση στον περιηγητισμό, αρχαιολογία, φιλοσοφία κ.ά.
Από τις σημαντικότερες συλλογές εδώ είναι η συλλογή Παναγιώτη Κ. Λασκαρίδη, επίσης από τις πληρέστερες περιηγητικής και ιστορικής γραμματείας της Ανατολικής Μεσογείου και του ελληνικού κόσμου γενικότερα. Από τη συγκεκριμένη συλλογή έχουν προκύψει αρκετά ψηφιακά εργαλεία, όπως το «Travelogues: Με το βλέμμα των περιηγητών» και το «TravellersMap», έργο που κέρδισε την πρώτη θέση στον διεθνή διαγωνισμό Digital Humanities Awards 2022. Η Bibliotheca Graeca, η συλλογή Σάκου Οικονομόπουλου, μία από τις πιο πλήρεις του είδους της σε παγκόσμιο επίπεδο, συγκεντρώνει το σύνολο του έργου των αρχαίων Ελλήνων και Βυζαντινών συγγραφέων, από την εποχή του Ομήρου έως την Άλωση της Πόλης το 1453, σε πολλαπλές εκδόσεις που χρονολογούνται από την αρχή της τυπογραφίας μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα.
Μία άλλη συλλογή που ανήκει πλέον στη Βιβλιοθήκη Λασκαρίδη είναι αυτή του ιστορικού της λογοτεχνίας και μελετητή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού Κωνσταντίνου Δημαρά, που περιλαμβάνει μεγάλο όγκο λογοτεχνικών και ιστορικών εκδόσεων – ο συνολικός αριθμός των τεκμηρίων της ξεπερνά τα 30.000. Εκεί θα βρούμε και τη βιβλιοθήκη του Γεωργίου Δολιανίτη, που ανάμεσα στα άλλα περιλαμβάνει το πολύ σημαντικό και εκτενές αρχείο ελληνικού Τύπου ιδίως της Διασποράς, καθώς και το αρχείο του νόμιμου και παράνομου Τύπου της Κατοχής.
Το παλιό υλικό της βιβλιοθήκης περιλαμβάνει χαρτώο υλικό έως το 1900. Συγκεκριμένα, στην κατηγορία αυτή εντάσσονται 146 αρχέτυπα –πρόκειται για τη μεγαλύτερη ιδιωτική συλλογή αρχετύπων στην Ελλάδα– και περίπου 15.000 παλιά βιβλία που έχουν τυπωθεί από τις αρχές του 16ου αιώνα και εξής, επιστολές και άλλο αρχειακό υλικό σχετικό με τον λόρδο Νέλσονα, μικρός αριθμός χειρόγραφων βιβλίων και χάρτες.
Το περιεχόμενό της αναδεικνύεται συστηματικά μέσα από περιοδικές εκθέσεις, ερευνητικά προγράμματα, ψηφιακές εφαρμογές, συνέδρια, εκδόσεις και μία από τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες συλλογές ελληνικών εντύπων του 19ου αιώνα.
Εδώ υπάρχουν, ανάμεσα σε άλλα, η πρώτη έκδοση των ομηρικών επών που τυπώθηκε στη Φλωρεντία τη διετία 1488-89, η πρώτη έκδοση των απάντων του Αριστοτέλη από τον μεγάλο Βενετό λόγιο και τυπογράφο της Αναγέννησης Άλδο Μανούτιο, μια συλλογή ποιημάτων του Κωνσταντίνου Καβάφη με 38 ποιήματα των ετών 1907-1915, θαυμαστά έργα της ανθρώπινης διάνοιας εν γένει. Στη διάρκεια των τελευταίων ετών σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών έχουν δωρίσει τα αρχεία και τις βιβλιοθήκες τους στο Ίδρυμα Λασκαρίδη που με τη σειρά του έχει αναλάβει τη διαφύλαξή τους, καθιστώντας τα παράλληλα προσβάσιμα στο ερευνητικό κοινό. Μεταξύ άλλων, πρόκειται για το αρχείο του φιλολόγου Ιωάννη Συκουτρή, τη συλλογή βιβλίων του Στράτη Μυριβήλη, τη βιβλιοθήκη της οικογένειας Ζάννα και της Πηνελόπης Δέλτα, μέρος της βιβλιοθήκης και του αρχείου του καθηγητή Εμμανουήλ Κριαρά, τη βιβλιοθήκη του καθηγητή Δημήτρη Ν. Μαρωνίτη, του καθηγητή Χαράλαμπου Μπούρα και των αρχαιολόγων Γιάννη Σακελλαράκη και Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη, κ.ά.
Οι ψηφιακές εκδόσεις συμβάλλουν σημαντικά στη διάδοση και ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση. Συμμετέχοντας με τον δικό του τρόπο στη δημιουργία μιας μεγάλης, άυλης βιβλιοθήκης, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη έχει προχωρήσει στην ψηφιοποίηση σημαντικών τεκμηρίων που αναρτώνται σταδιακά.
Η χρήση υλικού της βιβλιοθήκης είναι δωρεάν και παρέχεται αποκλειστικά για επιτόπια ανάγνωση. Οι χρήστες δεν έχουν πρόσβαση στα ράφια και για την ανάγνωση απαιτείται ηλεκτρονική αίτηση με τα στοιχεία του αναγνώστη και το υλικό που επιθυμεί να μελετήσει – κατόπιν ειδοποιείται να προσέλθει στο αναγνωστήριο της βιβλιοθήκης. Ανάλογα με την κατάσταση του τεκμηρίου, και για έργα εκτός copyright, επιτρέπεται, αποκλειστικά για προσωπική ερευνητική χρήση, η φωτογράφισή του από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο με επίβλεψη, είτε η παροχή αντιγράφου από τη βιβλιοθήκη.
Το ωράριο λειτουργίας είναι 9:00-17:00, από Δευτέρα έως Παρασκευή. Η βιβλιοθήκη απευθύνεται, εκτός από ερευνητές, και σε όλους τους ενδιαφερόμενους.
http://www.laskaridisfoundation.org/vivliothikes/
