Δημοσιευμένο το 1948, μια χρονιά προτού τού απονεμηθεί το Νομπέλ, το μυθιστόρημα αυτό του Φώκνερ –που διαδραματίζεται στη δικής του επινόησης κομητεία Γιουκναπατάουφα, τόπο δράσης πολλών άλλων έργων του– συνδυάζει το αστυνομικό μυθιστόρημα με μια εμβριθή εξερεύνηση των φυλετικών σχέσεων στον Αμερικανικό Νότο. Ο Τσαρλς –Τσικ– Μάλισον, ένα δεκαεξάχρονο λευκό αγόρι, νιώθει πως πρέπει να ξοφλήσει ένα χρέος τιμής στον Λούκας Μποσάν, έναν ηλικιωμένο μαύρο που τον είχε βοηθήσει στο παρελθόν, μα που έκτοτε περιφρονούσε κάθε προσπάθεια του έφηβου Τσικ να ξεπληρώσει το χρέος του. Έτσι, όταν ο Μποσάν συλλαμβάνεται για τη δολοφονία ενός λευκού, ο Τσικ, με τη βοήθεια του δικηγόρου θείου του Γκάβιν Στίβενς, αρχίζει να αναζητά τον αληθινό δολοφόνο για να σώσει τον Μποσάν απ' το λιντσάρισμα. Γραμμένο με το πυκνό, πολυεπίπεδο ιδίωμα του Φώκνερ που συνδυάζει τη συνειδησιακή ροή με τις ντοπιολαλιές του Νότου, ο Ξένος στο χώμα είναι, περισσότερο ίσως από κάθε άλλο βιβλίο του, μια βαθιά και σοφή ανατομία του ανθρώπινου ψυχισμού όταν έρχεται αντιμέτωπος με το θηρίο του τυφλού ρατσιστικού μίσους. Ένα πραγματικό αριστούργημα, που εκδίδεται για πρώτη φορά στα ελληνικά.
Ο μεταφραστής του βιβλίου Αύγουστος Κορτώ σχολιάζει για το βιβλίο: «Πέρα από το εύλογο δέος που νιώθεις όταν αναμετριέσαι με τον κορυφαίο Αμερικανό πεζογράφο του εικοστού αιώνα, ο Φώκνερ παρουσιάζει μια διπλή πρόκληση για τον μεταφραστή του: αφενός πρόκειται για έναν απαιτητικό στυλίστα, που ως και η φειδώ του στα σημεία στίξης είναι θεμελιώδης για την ισορροπία του κειμένου, κι αφετέρου έχεις στα χέρια σου το έργο ενός δεινού αφηγητή, με πλοκή συχνά καταιγιστική – ιδίως στην περίπτωση του Ξένου, που στον πυρήνα του έχει τη δομή αστυνομικού μυθιστορήματος. Πάνω απ' όλα, ωστόσο, η μετάφραση του Φώκνερ σε φέρνει αντιμέτωπο με έναν συγγραφέα πραγματικά μεγαλοφυή, που με κάθε βιβλίο του φωτίζει απαράμιλλα τη φρίκη και το μεγαλείο της ανθρώπινης κατάστασης».
Το απόσπασμα
«Είναι επειδή εμείς και μόνο εμείς στις Ηνωμένες Πολιτείες (δεν λέω για τον Σάμπο τώρα· θα σου πω και γι' αυτόν σε λίγο) είμαστε ένας λαός ομοιογενής. Ο μόνος, θέλω να πω, κάποιου μεγέθους. Και οι κάτοικοι της Νέας Αγγλίας είναι ασφαλώς αποτραβηγμένοι στην ενδοχώρα, μακριά απ' το παράκτιο ξέβρασμα της Ευρώπης που η χώρα αυτή έβαλε σε καραντίνα να μη ριζώνουν ούτε στις δίχως ρίζες εφήμερες πόλεις με τα εργοστάσια και τα χυτήρια και τους μισθούς του δήμου πιο σφιχτά και περίκλειστα κι απ' ό,τι θα κατόρθωνε η όποια αστυνομία, μα δεν υπάρχουν πλέον αρκετοί από δαύτους, όπως δεν υπάρχουν αρκετοί Ελβετοί, που δεν είναι λαός τόσο όσο μια συμμαζεμένη καθαρή μικρή, καθ' όλα εύρωστη οικονομικά επιχείρηση. Έτσι που δεν αντιστεκόμαστε στ' αλήθεια σ' αυτό που ξένοι αποκαλούν (αλλά κι εμείς επίσης) πρόοδο κι εκπολιτισμό. Υπερασπίζουμε όχι στην ουσία τις πολιτικές μας θέσεις ή τα πιστεύω ούτε καν τον τρόπο ζωής μας, μα μοναχά την ομοιογένειά μας από μια ομοσπονδιακή κυβέρνηση στην οποία από καθαρή απελπισία η υπόλοιπη χώρα αναγκάστηκε να παραδώσει εθελουσίως όλο και πιο πολλές απ' τις ατομικές κι ιδιωτικές ελευθερίες της προκειμένου να εξακολουθήσουν ν' αντέχουν τους οικονομικούς όρους των Ηνωμένων Πολιτειών. Κι ασφαλώς θα εξακολουθήσουμε να την υπερασπίζουμε. Εμείς (κι εννοώ όλοι εμείς: το Τέταρτο Διαμέρισμα ύπνο κι ησυχασμό δεν θα χορτάσει αν πρώτα δεν διαγράψει τον Λούκας Μποσάν –ή κάποιον άλλο– με την κατηγορία του Βίνσον Γκάουρι χρησιμοποιώντας το ίδιο χρώμα μελάνι, και τα Διαμερίσματα Ένα και Δύο και Τρία και Πέντε που για λόγους διόλου θερμοκέφαλης αρχής προτίθενται να βοηθήσουν το Τέταρτο Διαμέρισμα σ' αυτήν τη διαγραφή) δεν ξέρουμε γιατί είναι πολύτιμη. Δεν χρειάζεται να ξέρουμε. Μονάχα λιγοστοί από μας ξέρουμε πως μόνο μέσα από την ομοιογένεια προκύπτει οτιδήποτε ενός λαού ή για έναν λαό ανθεκτικής και μακρόβιας αξίας – η λογοτεχνία, η τέχνη, η επιστήμη, το μίνιμουμ κυβέρνησης κι αστυνόμευσης που είναι η ουσία της ατομικής και κοινωνικής ελευθερίας, κι ίσως το πολυτιμότερο όλων, μια εθνική υπόληψη που να 'χει την παραμικρή αξία σε περίοδο κρίσης – την κρίση που θ' αντιμετωπίσουμε κάποια μέρα όταν ανταμωθούμε μ' έναν εχθρό τόσο πολυάνθρωπο όσο εμείς και μ' όσα υλικά έχουμε οι ίδιοι και –ποιος ξέρει;– που θα μπορεί ως και να καυχιέται και να κομπορρημονεί κατά πως καυχιόμαστε και κομπορρημονούμε εμείς οι ίδιοι.
»Γι' αυτό πρέπει ν' αντισταθούμε στον Βορρά: όχι απλώς για να διατηρηθούμε ακέραιοι ούτε καν οι δυο μας ως μονάδα, μα για να παραμείνουμε ένα έθνος διότι αυτό θα 'ναι το αναπόδραστο παραπροϊόν αυτού που θα διατηρήσουμε: που 'ναι αυτό καθαυτό το αντικείμενο που πριν από τρεις γενιές ηττηθήκαμε σ' έναν αιματηρό πόλεμο μες στο ίδιο μας το σπίτι ώστε να παραμείνει ακέραιο: το αξίωμα ότι ο Σάμπο είναι ένα ανθρώπινο ον που ζει σε μια ελεύθερη χώρα κι ως εκ τούτου πρέπει να 'ναι ελεύθερος. Αυτό στην ουσία υπερασπίζουμε: το προνόμιο να τον ελευθερώσουμε με τα ίδια μας τα χέρια: που θα πρέπει να το κάνουμε για τον λόγο ότι κανένας άλλος δεν μπορεί καθώς εδώ κι έναν αιώνα τώρα οι Βόρειοι το αποπειράθηκαν κι ήδη εδώ κι εβδομήντα πέντε χρόνια πια παραδέχονται ότι απέτυχαν. Οπότε πρέπει να το κάνουμε εμείς. Όπου να 'ναι αυτού του είδους το εγχείρημα δεν θ' απειλεί πλέον. Ούτε τώρα πρέπει. Ουδέποτε έπρεπε ν' απειλεί. Ωστόσο απείλησε το περασμένο Σάββατο και πιθανώς να ξαναπειλήσει, ίσως ακόμα μια φορά, ίσως και δυο φορές. Μα έπειτα όχι, θα 'χει τελειώσει η ντροπή θα παραμένει ασφαλώς, μα από την άλλη το χρονικό ολάκερο της αθανασίας του ανθρώπου περιέχεται στα μαρτύρια που έχει υπομείνει, στον αγώνα του προς τ' άστρα πάνω στις σκόρπιες νησίδες της εξιλέωσής του. Μια μέρα ο Λούκας Μποσάν θα μπορεί να πυροβολεί λευκό πισώπλατα με την ίδια ατιμωρησία έναντι θηλιάς και λιντσαρίσματος ή βενζίνης όσο κι ένας λευκός συν τω χρόνω θα ψηφίζει οποτεδήποτε κι οπουδήποτε ψηφίζει ένας λευκός και θα στέλνει τα παιδιά του στο ίδιο σχολείο, όποιο κι αν είν' αυτό, όπου πηγαίνουν τα παιδιά του λευκού και θα ταξιδεύει όπου ταξιδεύει κι ο λευκός και με τα ίδια μέσα. Μα αυτό δεν θα συμβεί ως την άλλη Τρίτη. Ωστόσο ο κόσμος στον Βορρά πιστεύει ότι μπορεί να επιτευχθεί διά βίας ως την ερχόμενη Δευτέρα δι' απλής επικύρωσης διά της ψήφισης μιας τυπωμένης παραγράφου: που 'χουν ξεχάσει ότι μόλο που εδώ κι ένα τέταρτο του αιώνα εδώ και χρόνια δηλαδή η ελευθερία του Λούκας Μποσάν έγινε άρθρο στο Σύνταγμά μας και τον αφέντη του Λούκας Μποσάν όχι μόνο τον γονατίσανε στο ξύλο μα τον ποδοπατήσανε για δέκα χρόνια κι έφαγε η μούρη του χώμα ως να το καταπιεί, ωστόσο μόνο τρεις βραχείες γενιές αργότερα βρίσκονται πάλι αντιμέτωποι με την αναγκαιότητα μιας νέας νομοθεσίας που να καθιστά τον Λούκας Μποσάν ελεύθερο.
»Κι όσο για τον Λούκας Μποσάν, τον Σάμπο, είναι κι αυτός άνθρωπος ομοιογενής επίσης, εκτός απ' το κομμάτι του εκείνο που προσπαθεί ν' αποδράσει ούτε καν προς το καλύτερο της λευκής φυλής μα προς στο δεύτερό της –στη φτηνή κουρελιάρα ανέντιμη μουσική, στο φτηνό φανταχτερό αθεμελίωτο υπερεκτιμημένο χρήμα, στο απαστράπτον οικοδόμημα της δημοσιότητας που στηρίζεται στο τίποτα σαν σπίτι από τραπουλόχαρτα που ισορροπεί πάνω από μιαν άβυσσο κι όλη αυτή η θορυβώδης τσαπατσουλιά της πολιτικής δραστηριοποίησης που άλλοτε ήταν η μικρή μας εθνική βιομηχανία και τώρα έχει γίνει το εθνικό μας χόμπι για ερασιτέχνες– όλη αυτή η κίβδηλη χλαλοή φτιαγμένη απ' ανθρώπους που επί τούτου εκτρέφουν κι έπειτα πλουτίζουνε πουλώντας το εθνικό μας πάθος για καθετί το μέτριο: που θα δεχτούμε ως και το καλύτερο με την προϋπόθεση ότι έχει εκφυλιστεί και κυλιστεί σ' ακαθαρσία προτού μας το ταΐσουν: που 'μαστε οι μόνοι στη γη που 'χουμε για καύχημα δημόσιο το ότι είμαστε β' διαλογής, όπερ σημαίνει, άξεστοι. Δεν μιλάω γι' αυτό τον Σάμπο. Εγώ εννοώ το υπόλοιπό του που 'χει μια ανώτερη ομοιογένεια απ' τη δική μας και το απέδειξε βρίσκοντας μοναχός του ρίζες σ' έναν τόπο όπου στην ουσία έπρεπε να εκδιώξει τους λευκούς για να τις φυτέψει: γιατί είχε υπομονή ακόμα κι όταν πια δεν είχε ελπίδα, τη μακροπρόθεσμη ματιά ακόμα κι όταν πια τίποτα δεν διαφαινότανε στο τέλος της, όχι μονάχα απλώς τη θέληση μα τον πόθο να υπομείνει γιατί αγαπούσε τα παλιά λιγοστά απλά πράγματα που κανείς δεν ήθελε να του τα πάρει: ούτε αυτοκίνητο μήτε φανταχτερά ρούχα μήτε τη φωτογραφία του στην εφημερίδα μα λίγη μουσικούλα (δική του), μια χόβολη, όχι παιδί δικό του μα ένα όποιο παιδί, έναν Θεό έναν παράδεισο που ο άνθρωπος να μπορεί να τον επωφελείται λιγουλάκι κάθε τόσο δίχως να χρειάζεται να περιμένει να πεθάνει, λίγη γη για τον δικό του ιδρώτα να ποτίζει πέφτοντας ανάμεσα στα δικά του πράσινα βλαστάρια και φυτά. Εμείς –αυτός κι εμείς– θα 'πρεπε να συμμαχήσουμε: ν' ανταλλάξουμε χέρι με χέρι τα υπόλοιπα οικονομικά και πολιτικά και πολιτισμικά προνόμια που 'ναι δικαιώματά του, για την ανάκληση της ικανότητάς του να καρτερεί και να υπομένει και να επιβιώνει. Τότε θα κυριαρχούσαμε˙ μαζί θα κυριεύαμε τις Ηνωμένες Πολιτείες˙ θα προτάσσαμε ένα μέτωπο όχι μονάχα απόρθητο μα ούτε καν ικανό ν' απειληθεί από μια μάζα ανθρώπων που τίποτα κοινό δεν έχουν πλέον μεταξύ τους εξόν από μια φρενήρη απληστία για χρήμα κι ένα πρωταρχικό φόβο μιας αποτυχίας εθνικών διαστάσεων που κρύβουν ο ένας απ' τον άλλον πίσω απ' την ηχηρή φαρισαϊκή τους πίστη στη σημαία».
σχόλια