«ΧΘΕΣ ΒΡΑΔΥ ΟΝΕΙΡΕΥΤΗΚΑ ότι πήγα ξανά στο Μάντερλεϊ». Η αρχή της «Ρεβέκκας» είναι μια από τις πιο γνωστές πρώτες φράσεις που έχουν γραφτεί ποτέ σε μυθιστόρημα. Και σίγουρα η πιο αξιομνημόνευτη. Την χρησιμοποίησα και εγώ ως επίγραμμα στο βιβλίο μου «Σάκος με κόκαλα». Η Δάφνη Ντι Μοριέ έχει επίσης γράψει την καλύτερη πρώτη φράση στο λογοτεχνικό είδος του αλλόκοτου. Το κλασικό της διήγημα «Τα πουλιά» ξεκινά ως εξής: «Στις τρεις του Δεκέμβρη ο άνεμος άλλαξε κατά τη διάρκεια της νύχτας και ήρθε ο χειμώνας». Σύντομο, παγερό και εύστοχο. Θα μπορούσε σχεδόν να αποτελεί ένα μετεωρολογικό δελτίο.
Η κινηματογραφική εκδοχή του διηγήματος, παραφορτωμένη με έναν ερωτικό δεσμό μεταξύ όμορφων ανθρώπων του Χόλιγουντ (ο Ροντ Τέιλορ ως Μιτς, η Τίπι Χέντρεν ως Μέλανι) που συνοδεύει τις επιθέσεις των πουλιών, δεν έχει σχεδόν καμία ομοιότητα με την ιστορία που έγραψε η Ντι Μοριέ. Το σκηνικό της ταινίας είναι το ηλιόλουστο Μποντέγκα Μπέι της Καλιφόρνιας αντί για την ψυχρή και συννεφιασμένη Κορνουάλη, και ο αριθμός των χαρακτήρων έχει αυξηθεί.
Η ποιότητα της γραφής της Δάφνης ντι Μοριέ, γραμμή προς γραμμή, είναι εκπληκτική, δεδομένης της παραγωγικότητάς της: 17 μυθιστορήματα, έξι βιογραφίες, τρία θεατρικά έργα και δεκάδες διηγήματα.
Η μόνη πραγματική ομοιότητα μεταξύ της ιστορίας και της ταινίας βρίσκεται στο τέλος τους. Στην ταινία, ο Μιτς και η Μελάνι δραπετεύουν ενώ χιλιάδες πουλιά κουρνιάζουν μεταξύ των επιθέσεων. Το τι συμβαίνει μετά, αφήνεται στην κρίση του θεατή. Το τέλος της ιστορίας της Ντι Μοριέ είναι ακόμα πιο ανατριχιαστικό. Αφού καπνίζει το τελευταίο του τσιγάρο, ο Νατ δοκιμάζει το ραδιόφωνο και διαπιστώνει ότι δεν λειτουργεί. «Πέταξε το άδειο πακέτο στη φωτιά και το παρακολούθησε να καίγεται».
Αυτή η τελευταία φράση είναι τόσο ήσυχα τρομακτική, αλλά και τόσο ρεαλιστική, όσο και αυτή που ανοίγει την ιστορία. Τι θα συμβεί στον Νατ, τη γυναίκα του και τα παιδιά του; Δεν ξέρουμε. Η Ντι Μοριέ δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται, και έχει δίκιο που δεν ενδιαφέρεται. Αυτό που μας δίνει είναι εκείνο το τελευταίο τσιγάρο, που φέρει το δικό του συμβολικό φορτίο (το τελευταίο τσιγάρο εμπρός στο εκτελεστικό απόσπασμα), και το πακέτο που καίγεται. Στην ουσία, μας λέει να αποφασίσουμε μόνοι μας.
Η ποιότητα της γραφής της Δάφνης ντι Μοριέ, γραμμή προς γραμμή, είναι εκπληκτική, δεδομένης της παραγωγικότητάς της: 17 μυθιστορήματα, έξι βιογραφίες, τρία θεατρικά έργα και δεκάδες διηγήματα. Είναι εξαίρετη επίσης στη γρήγορη σκιαγράφηση χαρακτήρων. Η Μιτζ, από το “The Apple Tree”, είναι ένα αριστούργημα παθητικής-επιθετικής συμπεριφοράς, μια γυναίκα της οποίας το κύριο ταλέντο φαίνεται να είναι να κάνει τη ζωή του συζύγου της δυστυχισμένη. Όχι με κάποιο κραυγαλέο τρόπο – δεν είναι κλέφτρα, τοξικομανής ή μοιχαλίδα – αλλά με μια σειρά από μικρά τσιμπήματα που βγάζουν στάλα-στάλα το αίμα. Μπορεί να έχει ή να μην έχει συνείδηση του τι κάνει. Είτε έτσι είτε αλλιώς, συνειδητά ή ασυνείδητα, ασκεί τον έλεγχό της.
Λατρεύω τα διηγήματα της Ντι Μοριέ. Λατρεύω τη σαφήνεια τους, λατρεύω την συχνά ζοφερή τους άποψη για την ανθρώπινη φύση, λατρεύω το εκπληκτικό της ταλέντο και την αφηγηματική της ικανότητα. Υπάρχει λόγος που οι συλλογές διηγημάτων είναι, κατά κανόνα, λιγότερο δημοφιλείς από τα μυθιστορήματα. Με ένα μυθιστόρημα, εξοικειώνεσαι με κάποιους χαρακτήρες τους για μια-δύο μέρες (αν είσαι γρήγορος αναγνώστης, όπως η γυναίκα μου) ή για μια εβδομάδα ή και περισσότερο (αν είσαι αργός αναγνώστης, όπως εγώ).
Όταν πρόκειται για διηγήματα, ο αναγνώστης πρέπει να δημιουργήσει έναν φανταστικό κόσμο στη φαντασία του, στη συνέχεια να τον αποσυναρμολογήσει, και μετά να προχωρήσει στον επόμενο φανταστικό κόσμο για την ίδια διαδικασία. Αυτό μπορεί να μοιάζει με βαριά δουλειά. Δεν ισχύει όμως για τα διηγήματα της Ντι Μοριέ. Η είσοδος στους κόσμους των ιστοριών της είναι περισσότερο απόλαυση παρά προσπάθεια. Μερικές φορές η ανάπτυξη μπορεί να είναι αργή, αλλά πάντα «υπάρχουν βιολιά», όπως είχε γράψει κάποιος κριτικός για το «Ψυχώ» του Ρόμπερτ Μπλοχ, που επίσης μετέφερε στην οθόνη ο Χίτσκοκ. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και όταν τα πράγματα φαίνονται σχετικά ακίνδυνα, νοιώθεις τις σκιές να συγκεντρώνονται. Αυτό είναι ένα χάρισμα που λίγοι συγγραφείς έχουν.
Κάποια διηγήματά της έχουν ένα έντονο σεξουαλικό υπόβαθρο, με πιο προφανές το διήγημα “The Doll”, όπου μια γυναίκα η οποία ονομάζεται Ρεβέκκα (είναι η ίδια εκείνη Ρεβέκκα; Ποιος μπορεί να πει σίγουρα ότι δεν είναι;) σαγηνεύει έναν άλλο ανώνυμο αφηγητή της Ντι Μοριέ. Η Ρεβέκκα είναι τρομακτική, με τα «μεγάλα, φανατικά μάτια της, σαν αγίας, το στενό στόμα που έκρυβε τα δόντια της, αιχμηρά και λευκά σαν ελεφαντόδοντο, και το φωτοστέφανο από άγρια μαλλιά, ηλεκτρικά, σκούρα, ανεξέλεγκτα». Μου αρέσει ιδιαίτερα αυτό το φωτοστέφανο από άγρια μαλλιά, το οποίο δεν θα έπρεπε να λειτουργεί (τα μαλλιά δεν μπορούν να είναι άγρια, όπως και τα κύματα δεν μπορούν να είναι θυμωμένα), αλλά με κάποιο τρόπο λειτουργεί.
Η Ρεμπέκα έχει έναν μυστικό εραστή που ονομάζεται Χούλιο. Ο αφηγητής περιγράφει τον Χούλιο, που φαίνεται να είναι περίπου 16 ετών, με τον εξής τρόπο: «Το πρόσωπό του ήταν το πιο σατανικό που είχα δει ποτέ. Ήταν χλωμό σαν στάχτη και το στόμα του ήταν μια κόκκινη πληγή, αισθησιακό και διεφθαρμένο. Η μύτη του ήταν λεπτή... τα μάτια του σκληρά, λαμπερά και στενά, και περιέργως ακίνητα. Φαινόταν να σε διαπερνούν με το βλέμμα τους – τα μάτια ενός γερακιού». Η Ντι Μοριέ δεν λέει ξεκάθαρα ότι η Ρεβέκκα έχει σεξουαλική σχέση με τον Χούλιο, αλλά ξεκάθαρα το υπονοεί... και ο αφηγητής ξεκάθαρα το πιστεύει. Κάτι τέτοιο μοιάζει ιδιαίτερα διεστραμμένο από τη στιγμή που διαπιστώνουμε ότι ο Χούλιο δεν είναι άνθρωπος (πιθανότατα όχι, έστω), αλλά ένα μανεκέν βιτρίνας.
Ορίστε. Αποκάλυψα ένα μυστικό που θα έπρεπε να είχε αποκαλύψει η ίδια η συγγραφέας, αλλά το έκανα μόνο και μόνο επειδή ο τίτλος επιτρέπει στον αναγνώστη να το υποπτευτεί. Το The Doll γράφτηκε το 1928, και για πολλά χρόνια εθεωρείτο χαμένο. Λόγω του θέματος, η Ντι Μοριέ, που τότε ήταν μόλις 21 ετών, ίσως να πείστηκε να το κρατήσει κρυφό, για να μην βλάψει τη φήμη της σε μια εποχή που τα σεξουαλικά ζητήματα ήταν καλύτερα να μένουν μυστικά. Παρότι είχε δημοσιευτεί το 1937, σε μια συλλογή με διηγήματα που είχαν απορριφθεί στο παρελθόν, με τίτλο The Editor Regrets, δεν ανακαλύφθηκε ξανά μέχρι το 2011.
Έχω πει αρκετά. Ήρθε η ώρα να πάρετε εσείς το χέρι της Δάφνης Ντι Μοριε και να την αφήσετε να σας οδηγήσει στο σκοτάδι. Το ταλέντο της είναι ένα λαμπρό φως που θα σας καθοδηγήσει. Οι αξιοθαύμαστες ιστορίες της σας περιμένουν. Ζηλεύω τις ανακαλύψεις σας. Και την αμηχανία σας.
Με στοιχεία από The Guardian
