ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΑΤΡΕΙΣ των νουάρ, η «Τριλογία της Μασσαλίας» του Ζαν-Κλοντ Ιζό ξαναβρήκε πρόσφατα μια θέση στις προθήκες, επιτρέποντας σε μια νέα γενιά αναγνωστών ν’ ανακαλύψει, συγκεντρωμένα σ’ έναν τόμο, τα τρία κορυφαία μυθιστορήματα του Γάλλου συγγραφέα, τον οποίο μας σύστησαν οι εκδόσεις Πόλις λίγο πριν τον θάνατό του, το 2000, από καρκίνο, σε ηλικία μόλις πενηνταπέντε ετών: «Το μαύρο τραγούδι της Μασσαλίας», «Το τσούρμο» και «Solea» (μετ. Ρ. Σωμερίτης, Α. Εμμανουήλ).
Και στα τρία πρωταγωνιστεί ο ευαίσθητος επιθεωρητής Φαμπιό Μοντάλ, ένας βέρος μαρσεγέζος όπως κι ο πνευματικός του πατέρας, διαποτισμένος από τις μυρωδιές της μούχλας και της αλμύρας που αναδίδει το μεγάλο μεσογειακό λιμάνι, επιφορτισμένος με την τήρηση της τάξης στα πλημμυρισμένα από μετανάστες προάστιά του, και αρκούντως υποψιασμένος για τις αμαρτίες όλων των φυλών που συνυπάρχουν σ’ αυτό το σταυροδρόμι πολιτισμών, το αποκαλούμενο -αλίμονο- και «γαλλικό Σικάγο», λόγω της μακράς του παράδοσης στο οργανωμένο έγκλημα.
Εραστής της τζαζ, της ποίησης, του ψαρέματος, των λιτών γεύσεων, του παστίς και του καπνού, αξιολάτρευτος μέσα στη μελαγχολία, τις αμφιβολίες και τη νοσταλγική διάθεσή του, το alter ego του Ιζό δεν σταματάει με τον τρόπο του ν' αναρωτιέται: Πώς μπορούμε να οργανωθούμε, ηθικά και πρακτικά, για να παραμείνουμε άνθρωποι μπροστά στο μίσος και τη βία;
Γιός ενός ιταλού μπάρμαν και μιας ισπανίδας μοδίστρας, ο Ζαν-Κλοντ Ιζό (1945-2000) αποφοίτησε από τεχνική σχολή μεταλλουργών, έκανε το στρατιωτικό του στο Τζιμπουτί, προσχώρησε στο γαλλικό Κ.Κ., εργάστηκε ως αρχισυντάκτης και αρθρογράφος της αριστερής «Λα Μαρσεγέζ» και έπειτα από είκοσι χρόνια αφοσίωσης στον κομμουνισμό και τη δημοσιογραφία, έπιασε να ταξιδεύει και να γράφει σενάρια για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. ΄Ωσπου, το 1995, βρέθηκε στο επίκεντρο ενός εκδοτικού φαινομένου, καθώς από τα δεκάδες νουάρ που κυκλοφορούσαν εκείνη τη χρονιά από τον «Γκαλιμάρ», μόνο το δικό του, το «Μαύρο τραγούδι της Μασσαλίας» έγινε μπεστ σέλερ και μάλιστα εν μέσω άφθονων εγκωμίων από τους λογοτεχνικούς κριτικούς.
Κρίση, ανεργία, ανασφάλεια, ναρκωτικά, μαφιόζικες πρακτικές με ευρωπαϊκές διασυνδέσεις, τεράστια πολεοδομικά συγκροτήματα βυθισμένα στη μιζέρια, άραβες και μαύροι μετανάστες που παρά τη γαλλική τους υπηκοότητα νιώθουν εσαεί καταδικασμένοι στο κοινωνικό περιθώριο, διαπλεκόμενοι πολιτικοί, ακροδεξιά μορφώματα, φανατικοί ισλαμιστές, ρατσιστικές επιθέσεις, ξενοφοβικές προκαταλήψεις... Γι' αυτά μιλάει ο Ιζό, δανείζοντας τη φωνή και τα προσωπικά του διλήμματα στον μοναχικό επιθεωρητή Μοντάλ.
Ο τελευταίος έχει δει τους παιδικούς φίλους να πληρώνουν με τη ζωή τους τα πάρε δώσε τους με τον υπόκοσμο, έχει δει κάμποσες παλιές του αγάπες να τον εγκαταλείπουν, ενώ κι η καριέρα του στο αστυνομικό σώμα ήταν σαν μια σκάλα που την κατέβαινε ανάποδα, εξαιτίας της ανιδιοτέλειας και του ρομαντισμού του. Εραστής της τζαζ, της ποίησης, του ψαρέματος, των λιτών γεύσεων, του παστίς και του καπνού, αξιολάτρευτος μέσα στη μελαγχολία, τις αμφιβολίες και τη νοσταλγική διάθεσή του, το alter ego του Ιζό δεν σταματάει με τον τρόπο του ν' αναρωτιέται: Πώς μπορούμε να οργανωθούμε, ηθικά και πρακτικά, για να παραμείνουμε άνθρωποι μπροστά στο μίσος και τη βία; Πώς μένει κανείς πιστός σε αξίες όπως η φιλία, η συντροφικότητα, η εντιμότητα μέσα σ' έναν κόσμο άδικο, άγριο και διεφθαρμένο;
Ολοκληρώνοντας την μαρσεγέζικη τριλογία του, ανάμεσα σ’ εκείνους που οδηγούσε στον θάνατο ο Ιζό ήταν κι ο Μοντάλ ο ίδιος. «Υποψιάζομαι» γράφει ο Ρ. Σωμερίτης στο επίμετρο της έκδοσης «πως ο συγγραφέας δεν είχε τόσο την πρόθεση να σεβαστεί τα πρότυπα του νουάρ, όσο να μας στείλει ένα ακόμα, προσωπικό όμως πλέον, έμμεσο και διακριτικό μήνυμα: χάνομαι! Αυτό το μήνυμα συνοδεύει, και δεν είναι ασφαλώς τυχαίο, το άλλο, το γενικό, το άμεσο που τόσο έντονα μας μεταδίδει το «Solea»: Χανόμαστε. Το διεθνές πια και οργανωμένο έγκλημα σε μια ήδη παγκοσμιοποιημένη κοινωνία έχει εισβάλει στις δημοκρατίες μας, έχει κυριεύσει τις οικονομίες μας, έχει προωθήσει τη γενίκευση της διαφθοράς παντού, σε όλα τα επίπεδα. Σε πλήρη συνεργασία, ακούσια και κυρίως εκούσια, με την πολιτική και οικονομική “νομιμότητα”»…
Κοινωνική τοιχογραφία όπου η μαυρίλα εναλλάσσεται με την τρυφερότητα και τα πιο ποταπά εγκλήματα με τα υψηλότερα ιδανικά, η «Τριλογία της Μασσαλίας» δεν εξασφαλίζει απλώς μερικές ώρες ευχάριστης ανάγνωσης. Μας ωθεί να προβληματιστούμε και για όσα συμβαίνουν γύρω μας, με οδηγό έναν αλησμόνητο ήρωα που, είτε γυρεύει εκδίκηση είτε απόδοση δικαιοσύνης, κουβαλά μέσα του έναν όλο και πιο δυσεύρετο ουμανισμό.
Αγοράστε το βιβλίο η Τριλογία της Μασσαλίας του Ζαν-Κλοντ Ιζό από τις εκδόσεις Πόλις εδώ.
