Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια έκθεση στη Φλωρεντία Facebook Twitter
Κεντρικό έκθεμα της έκθεσης το αριστούργημα του Ντονατέλο, ο μπρούτζινος Δαβίδ, έργο διάσημο ως το πρώτο γυμνό ανδρικό γλυπτό από την αρχαιότητα. Φωτο: Museo Nazionale del Bargello, Florence

Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια έκθεση στη Φλωρεντία

0

Donato di Niccolò di Betto Bardi, παγκοσμίως γνωστός ως Ντονατέλο. Ο μεγαλύτερος γλύπτης της πρώιμης Αναγέννησης, με την ισχυρή εκφραστικότητα της τέχνης του να μετουσιώνεται στο μάρμαρο, τον μπρούτζο και τον χαλκό, ο γλύπτης που είχε τον μεγαλύτερο από όλους τους ομοτέχνους του αντίκτυπο ήδη από τις πρώτες φάσεις της καριέρας του στους σύγχρονούς του καλλιτέχνες, τιμάται με μια έκθεση στο Palazzo Strozzi στη Φλωρεντία, την πρώτη που διοργανώνεται εδώ και σαράντα χρόνια.

Ο Ντονατέλο, που εργάστηκε στην αρχή της καριέρας του στην Πάντοβα και στη συνέχεια στη Φλωρεντία ως προστατευόμενος των Μεδίκων, επηρέασε τους Ιταλούς γλύπτες, κυρίως τον Μιχαήλ Άγγελο, μέχρι τον δέκατο έκτο αιώνα. Η δουλειά του εκτός Ιταλίας είναι εξαιρετικά σπάνια, γι' αυτό και έκθεση έχει ιδιαίτερη σημασία.

Κεντρικό έκθεμα της έκθεσης το αριστούργημα του Ντονατέλο, ο μπρούτζινος Δαβίδ, έργο διάσημο ως το πρώτο γυμνό ανδρικό γλυπτό από την αρχαιότητα. Απεικονίζει τον Δαβίδ με ένα αινιγματικό χαμόγελο, να ποζάρει με το πόδι του επάνω στο κομμένο κεφάλι του Γολιάθ αμέσως μετά τη νίκη του επί του γίγαντα. Ο νεαρός είναι εντελώς γυμνός, εκτός από ένα δαφνοστεφανωμένο καπέλο και τις μπότες που φορά, και φέρει το ξίφος του Γολιάθ. Οι περισσότεροι μελετητές μέχρι σήμερα πιστεύουν ότι το άγαλμα ήταν μια παραγγελία του Κόζιμο ντε Μέντιτσι, αλλά η ημερομηνία της δημιουργίας του είναι άγνωστη.

Ο Δαβίδ δεν έχει ίχνος σωματικής ρώμης, είναι πολύ νέος και λέγεται ότι το κεφάλι του εμπνεύστηκε από τα κλασικά γλυπτά του Αντίνοου, αγαπημένου του Αδριανού φημισμένου για την ομορφιά του. Η σωματική του διάπλαση υποδηλώνει ότι η νίκη του επί του γίγαντα Γολιάθ έγινε μέσω της θείας βούλησης.

Ο Δαβίδ δεν έχει ίχνος σωματικής ρώμης, είναι πολύ νέος και λέγεται ότι το κεφάλι του εμπνεύστηκε από τα κλασικά γλυπτά του Αντίνοου, αγαπημένου του Αδριανού φημισμένου για την ομορφιά του. Η σωματική του διάπλαση υποδηλώνει ότι η νίκη του επί του γίγαντα Γολιάθ έγινε μέσω της θείας βούλησης.

Στην εποχή του δεν υπήρξε κανένας γλύπτης τέτοιου μεγέθους, εσωτερικής δύναμης, πλαστικής ικανότητας και πλούτου καλλιτεχνικής γλώσσας. Η αρμονία των αγαλμάτων του –από τις γοτθικές τάσεις της πρώιμης περιόδου μέχρι τη μετέπειτα δημιουργία νέων κλασικών μορφών– δεν απαντάται σε κανέναν καλλιτέχνη της εποχής του. Σπάει αποφασιστικά τις παραδόσεις των εργαστηρίων της εποχής του και παίρνει τον δρόμο της ανεξάρτητης ανάπτυξης, αλλάζει ριζικά την καλλιτεχνική του μέθοδο και γίνεται ο ιδρυτής μιας νέας μορφής γλυπτικής στην οποία αρχίζουν να κυριαρχούν οι ανθρωπιστικές ιδέες.

Σε αντίθεση με τον τρόπο που δούλευαν πολλοί σύγχρονοί του, οι δημιουργίες του Ντονατέλο είναι φτιαγμένες με ρεαλισμό και ζωντάνια, με μεγαλύτερη ελευθερία και θάρρος. Η σχέση του με την αρχαιότητα βρίσκεται στο επίκεντρο του προβληματισμού του και πολλοί στην Αναγέννηση τον έβλεπαν ως μεγάλο μιμητή των αρχαίων, ενώ ο Βαζάρι γράφει ότι τα έργα του «θεωρήθηκαν περισσότερο παρόμοια με τα εξαιρετικά έργα των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων από οτιδήποτε έγινε ποτέ από άλλον».

Ο Ντονατέλο γεννήθηκε πιθανότατα το 1386 από πατέρα που ήταν μέλος της φλωρεντινής Arte della Lana. Άρχισε να εκπαιδεύεται καλλιτεχνικά ως χρυσοχόος και ταξίδεψε μέχρι τη Ρώμη για να μελετήσει τα αρχιτεκτονικά ερείπια, με δάσκαλο τον Φίλιπο Μπρουνελέσκι. Τα κτίρια του Μπρουνελέσκι και τα γλυπτά του Ντονατέλο θεωρούνται οι δύο υπέρτατες εκφράσεις του πνεύματος αυτής της εποχής στην αρχιτεκτονική και τη γλυπτική, και άσκησαν ισχυρή επιρροή στους καλλιτέχνες της εποχής.

Πίσω στη Φλωρεντία, ο Ντονατέλο άρχισε να εργάζεται ως βοηθός του Γκιμπέρτι κυρίως σε ναούς, αναπτύσσοντας ένα ύφος με εξιδανικευμένα όσο και ρεαλιστικά στοιχεία.

Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια σπουδαία έκθεση Facebook Twitter
Προσωπογραφία του Ντονατέλο, περ. 1450.

Ο Ντονατέλο κατανόησε ότι η γλυπτική είναι μια μορφή τέχνης αδρανής και δοκίμασε κάθε τεχνική που μπορούσε να σκεφτεί για να τη ζωντανέψει.

Για τη ζωή του είναι γνωστά ελάχιστα πράγματα. Όλες οι γνώσεις μας προέρχονται από μεταγενέστερα κείμενα. Ο Βαζάρι έγραψε ότι ήταν ένας άνθρωπος εξαιρετικά γενναιόδωρος, ευγενικός και αντιμετώπιζε τους φίλους του καλύτερα από τον εαυτό του. Ποτέ δεν έδωσε καμία αξία στα χρήματα και τα κρατούσε σε ένα καλάθι κρεμασμένο με σχοινί από το ταβάνι, από όπου ο καθένας από τους μαθητές και τους φίλους του μπορούσε να πάρει όσα χρειαζόταν, χωρίς να του πει τίποτα γι’ αυτό.

Ο Ντονατέλο δεν ήθελε τιμές, δεν έδινε σημασία στον πλούτο των πελατών του και στην κοινωνική τους θέση, δεν ήταν εύκολος χαρακτήρας, συχνά καθυστερούσε την ολοκλήρωση των παραγγελιών, συχνά αρνήθηκε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του όταν δεν του άρεσαν οι παραγγελίες. Μια τέτοια ελευθερία συμπεριφοράς ήταν δυνατή στη Φλωρεντία, αλλά ήδη τον 16ο αιώνα ήταν μάλλον μια εξαίρεση, αφού οι καλλιτέχνες εξαρτήθηκαν από την αυλή των Μεδίκων.

Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια σπουδαία έκθεση Facebook Twitter
Λεπτομέρεια από την προτομή του Σαν Λορένζο.

Ο Arturo Galansino, διευθυντής του Palazzo Strozzi στη Φλωρεντία, λέει ότι ήταν τόσο ικανός να κατανοήσει και να ενσωματώσει τις καλλιτεχνικές τεχνικές της αρχαιότητας στο δικό του έργο που «οι καινοτομίες του επικράτησαν στους καλλιτέχνες για 150 χρόνια μετά, στον Μιχαήλ Άγγελο, τον Ραφαήλ, τον Λεονάρντο, που κοίταξαν όλοι τον Ντονατέλο».

Στη Φλωρεντία θα εκτεθούν περίπου 130 έργα, όπως ανάγλυφα του Ντονατέλο για το Βαπτιστήριο στη Σιένα και για τη Βασιλική του Αγίου Αντωνίου στην Πάντοβα, καθώς και μικρότερα λατρευτικά αγαλματίδια, ζωγραφισμένοι ξύλινοι σταυροί και λειψανοθήκες.

Οι επιμελητές της έκθεσης υποστηρίζουν ότι το έργο του Ντονατέλο χρειάζεται επανεκτίμηση, θεωρώντας τον πιο σημαντικό και από τον Τζιότο, τον Ραφαήλ ή τον Καραβάτζιο, γιατί αυτοί οι τρεις έφεραν επανάσταση στις παραδόσεις της εποχής τους. Ο Ντονατέλο πριν από όλους κατάφερε να δημιουργήσει μια εντελώς νέα γλώσσα για την τέχνη.

Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια σπουδαία έκθεση Facebook Twitter
Η μαρμάρινη Μαντόνα και το θείο βρέφος (1420-25).

Σε αντίθεση με άλλους καλλιτέχνες, ο Ντονατέλο έφτιαχνε τα αγάλματα κυρίως μόνος του, εμπιστευόταν μόνο μικρές λεπτομέρειες στους μαθητές του, πραγματοποίησε το φινίρισμα της επιφάνειας των χάλκινων αγαλμάτων και ανάγλυφων μόνος του – χωρίς μεγάλη φροντίδα, λείανση, αφήνοντάς τους κάποιες «ατέλειες», μακριά από τις παραδόσεις της επεξεργασίας κοσμημάτων, λαμβάνοντας υπόψη την απόσταση από την οποία θα έβλεπε κάποιος το άγαλμα και την εντύπωση που θα δημιουργούσε αυτό το άγαλμα όταν θα είχε εγκατασταθεί στον προορισμό του.

Σύμφωνα με τον Βαζάρι, ο Ντονατέλο δούλευε αντίθετα από τους δασκάλους του, των οποίων «τα έργα τελειώνουν και φαίνονται όμορφα στον χώρο στο οποίο κατασκευάζονται, αλλά στη συνέχεια τα βγάζουν από εκεί και τα τοποθετούν σε ένα άλλο μέρος, με διαφορετικό φωτισμό ή σε μεγαλύτερο ύψος, και αποκτούν μια εντελώς διαφορετική εμφάνιση και δίνουν εντύπωση ακριβώς αντίθετη από αυτή που προκαλούσαν στην προηγούμενη θέση τους».

Υπήρξε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ακούραστος και εργάστηκε σε πολλές πόλεις της Ιταλίας, στη Φλωρεντία, την Πίζα, τη Σιένα, το Πράτο, τη Ρώμη, την Πάντοβα, τη Φεράρα, τη Μόντενα, τη Βενετία. Τα τελευταία χρόνια τα έργα του έγιναν πιο δραματικά. Πέθανε σε βαθιά γεράματα το 1466 στην πόλη που γεννήθηκε και θάφτηκε με μεγάλες τιμές στην εκκλησία του San Lorenzo, που είναι διακοσμημένη με τα έργα του.

Η έκθεση «Donatello: the Renaissance» θα ανοίξει στο Palazzo Strozzi και στο Museo del Bargello από τις 19 Μαρτίου, ενώ το φθινόπωρο του 2022 θα ταξιδέψει στο Βερολίνο.

Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια σπουδαία έκθεση Facebook Twitter
Έφιππο άγαλμα του Gattamelata στην Πάντοβα (1453).
Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια σπουδαία έκθεση Facebook Twitter
Ο Ευαγγελισμός (1453).
Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια σπουδαία έκθεση Facebook Twitter
Άγιος Ιωάννης ο βαπτιστής (1438).
Ντονατέλο: Ωδή στον «μεγάλο των μεγάλων» της ιταλικής τέχνης σε μια σπουδαία έκθεση Facebook Twitter
Το πρώτο άγαλμα του Δαβίδ σε μάρμαρο (1408–1409). Museo Nazionale del Bargello, Florence.
Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΚΥΡΙΑΚΗ Η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι και οι γυναίκες ζωγράφοι της Ιταλίας από το 1500 έως το 1800

Εικαστικά / Η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι και οι γυναίκες ζωγράφοι της Ιταλίας από το 1500 έως το 1800

Οι γυναίκες ζωγράφοι δεν μπορούσαν ούτε να συμμετάσχουν μαζί με άνδρες σε μαθήματα ζωγραφικής ούτε να εξασφαλίσουν μια αξιοπρεπή μαθητεία. Οι περισσότερες έμαθαν να ζωγραφίζουν από ένα μέλος της οικογένειάς τους ή σε κάποιο μοναστήρι.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η εξαιρετική περίπτωση της Phyllida Barlow που ο κόσμος της τέχνης ανακάλυψε αργά

Εικαστικά / Η εξαιρετική περίπτωση της Phyllida Barlow που ο κόσμος της τέχνης ανακάλυψε αργά

Το έργο της «RIG: untitled; blocks», με τα ανορθόδοξα υλικά και τη γλυπτική που δεν μοιάζει με τέτοια, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Φίκος - Για το εκκλησάκι του Μυταρά

Guest Editors / «Το έφτιαξε όπως το ένιωσε εκείνη τη στιγμή»: Ο Φίκος γράφει για το κλείσιμο του παρεκκλησιού του Μυταρά

Το ιδανικό θα ήταν να έχουμε μια ζωντανή παράδοση στην οποία ο καλλιτέχνης εκφράζει (την κοινωνία του) και εκφράζεται. Δυστυχώς ξεμένουμε με δύο επιλογές: από τη μια ένα καλλιτεχνικό νεκροταφείο και από την άλλη ένα δυσλειτουργικό αλλά ζωντανό έργο.
ΦΙΚΟΣ
Η Ναν Γκόλντιν ντρέπεται για όσα συμβαίνουν στη Γάζα και λέει: «Ζούμε ανατριχιαστικές εποχές μακαρθισμού»

Εικαστικά / «Ζούμε ανατριχιαστικές εποχές μακαρθισμού»: Η Ναν Γκόλντιν ντρέπεται για όσα συμβαίνουν στη Γάζα

Το έργο της Γκόλντιν «Sisters, Saints, Sibyls» καταπιάνεται με την ιστορία της μεγαλύτερης αδελφής της, της Μπάρμπαρα, ενός έξυπνου και ανυπότακτου παιδιού που στάλθηκε σε ορφανοτροφεία, αναμορφωτήρια και ψυχιατρικά ιδρύματα στην εφηβεία και αυτοκτόνησε το 1965, σε ηλικία μόλις 19 ετών.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Before and after science: Ένα έργο σύγχρονης τέχνης εναρμονίζεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Εικαστικά / Before and after science: Ένα έργο σύγχρονης τέχνης εναρμονίζεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Η εικαστικός Ίρις Τουλιάτου μάς συστήνει έναν χώρο με πλούσια ιστορία και μοναδικές συλλογές, συνδέοντας την επιστημονική γνώση με την καλλιτεχνική παρέμβαση και την αισθητηριακή εμπειρία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια συνάντηση με τον Jonathan Meese

Εικαστικά / Jonathan Meese: «Έχουμε αρχίσει να προτιμούμε να μην έχουμε ελευθερία»

Μια συνάντηση στην Αθήνα με τον Γερμανό ζωγράφο που επιστρέφει στα παραμύθια γιατί βρίσκει τον πραγματικό κόσμο «πολύ άσχημο», με αφορμή την τρίτη του έκθεση στην γκαλερί Bernier-Eliades.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Προσφέροντας μία εμπειρία πολιτισμού στους κατοίκους της Ελευσίνας

LiFO X 2023 ΕΛΕVΣΙΣ / Προσφέροντας μία εμπειρία πολιτισμού στους κατοίκους της Ελευσίνας

Η Εύα Μανιδάκη και ο Ανδρέας Λόλης συζητούν με τον Χρήστο Παρίδη για όλα όσα προηγήθηκαν της δημιουργίας των in situ εγκαταστάσεων που σχεδίασαν στο πλαίσιο της 2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στη Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες που εξακολουθούν 60 χρόνια μετά

Εικαστικά / Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στην Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες 60 χρόνια μετά

Ένα νέο ντοκιμαντέρ εστιάζει στις έντονες αντιδράσεις που προκάλεσε η «σκανδαλώδης» βράβευση του αρχιερέα της ποπ αρτ Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ στην Μπιενάλε του 1964, με τη χορηγία της αμερικανικής κυβέρνησης.
THE LIFO TEAM
Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Εικαστικά / Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Η Lorenza Böttner (1959-1994) ήταν μια καλλιτέχνις που είχε έντονα βιωματική, σωματική σχέση με τη μεταμόρφωση. Μεταμόρφωσε μια ζωγραφική πρακτική σε εικαστική περφόρμανς που «βγήκε» στον δρόμο και έκανε τον δημόσιο χώρο θεατρική σκηνή για μια πολιτικοποιημένη σωματική διαφορετικότητα.
PAUL B. PRECIADO
Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Πολιτισμός / Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Το τρίτο μέρος του αφιερώματος του ΕΜΣΤ στις γυναίκες εικαστικούς, Jonathan Meese στην Bernier/Eliades, Θανάσης Τότσικας στη Rodeo, Ιωάννα Λημνιού στην Breeder και ό,τι άλλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γκαλερί και οι χώροι τέχνης τον Μάιο.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Σεξ, ερωτισμός, χλιδή και λάμψη: Ο πολυτάραχος κόσμος της Tamara de Lempicka

Εικαστικά / Ερωτισμός, χλιδή και λάμψη: Ο πολυτάραχος κόσμος της Tamara de Lempicka

Εκθέσεις, ένα μιούζικαλ στο Μπρόντγουεϊ και τιμές-ρεκόρ σε δημοπρασίες φέρνουν στο προσκήνιο μία από τις γυναίκες με τη μεγαλύτερη καλλιτεχνική επιρροή στις αρχές του 20ού αιώνα
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ