Η Μαρίνα Φωκίδη γνωρίζει πολύ καλά τον βαθμό της επαναστατικότητας που προκαλεί η τέχνη ανά τους αιώνες, από τον Μιχαήλ Άγγελο μέχρι τους σύγχρονους καλλιτέχνες. Πώς από την επιλογή των θεμάτων, των χρωμάτων, των μηνυμάτων μέχρι μια απλή χειρονομία ή μια μεγάλη καινοτομία ο κόσμος προχωρούσε χάρη στην τέχνη, που πρώτη πάντα ψυχανεμίζεται και προτείνει το επόμενο βήμα.
Στη συλλογική έκθεση που επιμελείται, με τον παράδοξο τίτλο «Επιστημολογίες του Ήλιου», συγκέντρωσε καλλιτέχνες που μεγάλωσαν σε τόπους και χώρες όπου ο ήλιος, δηλαδή το φως, ασκεί καθοριστικό ρόλο στο genius loci, το «πνεύμα του τόπου», στέλνοντας σήματα στην ψυχή και το μυαλό των ανθρώπων, τα οποία μεταφράζονται σε πληροφορίες κάθε λογής.
Οι πέντε καλλιτέχνες που συμμετέχουν λοιπόν σχετίζονται άμεσα με τον Νότο, όπου ο ήλιος τυφλώνει αλλά και αποκαλύπτει, φωτίζει αλλά και καίει, καθαγιάζοντας κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα.
Μεγαλωμένοι και μεγαλωμένες στην Αθήνα, στα Κύθηρα, στον Παρνασσό, στη Ρόδο αλλά και στη Νότια Αφρική και το Βελιγράδι, οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες δημιουργούν με αναφορά στο παρελθόν των τόπων τους, με όλα όσα κουβαλάει αυτό –μύθους, συνήθειες, ιστορία, πολιτικές και οικονομικές ιδιαιτερότητες–, ενώ παίρνουν τη σκυτάλη της παράδοσης των μαστόρων που με τη σειρά τους κάποτε συνέχισαν παλιότερες τεχνικές.
Στη συλλογική έκθεση που επιμελείται, με τον παράδοξο τίτλο «Επιστημολογίες του Ήλιου» συγκέντρωσε καλλιτέχνες που μεγάλωσαν σε τόπους και χώρες όπου ο ήλιος, δηλαδή το φως, ασκεί καθοριστικό ρόλο στο genius loci, το «πνεύμα του τόπου», στέλνοντας σήματα στην ψυχή και το μυαλό των ανθρώπων, τα οποία μεταφράζονται σε πληροφορίες κάθε λογής.
Μπαίνοντας στον εκθεσιακό χώρο της Ρεβέκκας Καμχή στην περιοχή του Μεταξουργείου, μια κατάφωτη μονοκατοικία όπου ο ήλιος εισβάλλει από παράθυρα, μπαλκόνια, μια εσωτερική αυλή, τα πρώτα έργα που αντικρίζεις είναι οι πίνακες του Ιάσονα Καμπάνη. Τρία έργα που δανείζονται παραστάσεις από την αρχαιοελληνική τέχνη: ο Δίας σε μορφή ταύρου από ελληνιστικό ψηφιδωτό αναπαράστασης της αρπαγής της Ευρώπης, μια λεοπάρδαλη επίσης από ψηφιδωτό της Πέλλας, όπου κανονικά το ζώο το καβαλάει ο Διόνυσος ή μια μαινάδα, κι ένα βοοειδές από πομπή της νότιας ζωφόρου του Παρθενώνα. Και στις τρεις περιπτώσεις ο καλλιτέχνης απομονώνει τα πορτρέτα των ζώων και τα αποδίδει με δικό του ύφος.
Ο Πάνος Προφήτης επίσης απομονώνει αρχαιοελληνικά μοτίβα τα οποία τα αναπαράγει ανάγλυφα σε λευκό χρώμα. Εικόνες από αγγεία εμφανίζονται σαν λοξά προσωπεία – γλυπτές μάσκες κρεμασμένες στους τοίχους. Καλλιτέχνης της γενιάς που ακολούθησε όλη την εξέλιξη της ψηφιακής διεργασίας, τα έργα του διατηρούν την απαστράπτουσα λευκότητα των αγαλμάτων της αρχαιότητας, μια ανυπέρβλητη λευκή αγνότητα που επέβαλε η Αναγέννηση και η δυτική αντίληψη, και μας παραθέτει κατασκευές--hommage σε συνδυασμό με τη λεπτομερή αντιγραφή μιας 3D κατασκευής που εμπνέονται από την αρχαία τραγωδία.
Η μεγαλωμένη στα Κύθηρα Αγγλίδα Zoe Paul εκθέτει μια σειρά από υφαντά πλεγμένα σε μεταλλικές πλάτες ψυγείων. Δημιουργίες με έντονους χρωματισμούς που έμαθε από μια υφάντρα στο νησί στο οποίο βρέθηκε από παιδί χάρη στους μποέμ γονείς της, που προτίμησαν το μεσογειακό φως από τη σκοτεινιά της Γηραιάς Αλβιώνας.
Η Ροδίτισσα εικαστικός Ελένη Κοτσώνη, που δεν είναι απίθανο να την πετύχει κανείς μέσα στον χώρο να επεξεργάζεται και να εμπλουτίζει το τεράστιο μωσαϊκό-παζλ εικόνων, υλικών, χρωμάτων και σχημάτων το οποίο έχει απλώσει σε ένα ολόκληρο τοίχο της γκαλερί, παρουσιάζει ένα εν εξελίξει έργο-ανασύνθεση εικόνων και αφηγήσεων με αφορμή μια αρχική ιδέα.
Όπως λέει η ίδια η καλλιτέχνιδα για το έργο της, «ακουμπάει στην ιδέα της ψηφίδας, ένα άλλο μωσαϊκό από ψηφίδες που περιέχουν άλλες πληροφορίες, καθιστώντας την κάθε μία αυτόνομο έργο. Όπως οι αρχαιολόγοι εντοπίζουν στοιχεία με τα οποία προσπαθούν να ανασυνθέσουν το αρχικό έργο, μόνο που εδώ η ανασύνθεση δεν γίνεται μέσα από το ντοκουμέντο αλλά το κριτήριο είναι το συναίσθημα και η τέχνη. Όλα παραπέμπουν στον φυτικό και ζωικό διάκοσμο των αρχαίων αγγείων». Η Μαρίνα Φωκίδη συμπληρώνει: «Αν διαβάσει κανείς το κείμενο που γράφω το οποίο συμπληρώνει την έκθεση, λέω ότι αν δεν είχαμε ακολουθήσει τον Διαφωτισμό για να ερμηνεύσουμε την αρχαία Ελλάδα, στην ουσία θα διαπιστώναμε ότι πρόκειται για ένα craft, έναν ανιμισμό».
Το αποτέλεσμα είναι ότι πράγματι το μωσαϊκό της Κοτσώνη είναι μια εικονογραφία που, ακόμα κι αν αρχικά φαίνεται ασύνδετη, ακολουθεί συγκεκριμένους νόμους και για να το αποκωδικοποιήσεις χρειάζεται να αφιερώσεις χρόνο και να επιστρατεύσεις όλη σου την παρατηρητικότητα.
Ενδιαφέρον έχουν και τα λατρευτικά κεραμικά της έκθεσης υπό τον τίτλο Yugoexport, που ήταν ο οργανισμός λαϊκής χειροτεχνίας (επίσης κατασκευαστής ενδυμάτων και εξαγωγέας όπλων) της πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας. Η καλλιτέχνιδα Irena Haiduk ανασύστησε την εταιρεία ως άβαταρ, στην Αμερική όπου ζει και εργάζεται, μέσω του οποίου τροφοδοτεί την παραγωγή εικόνων, βιβλίων, ενδυμάτων, ομιλιών, ταινιών, σκηνογραφιών και μεταβλητών χώρων. Από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας το 2003 η Yugoexport δεν υφίσταται ως εταιρεία αλλά η Haiduk επενδύει στο γεγονός ότι το πρώτο συνθετικό Yug σημαίνει «Νότια».
Στην έκθεση εκτίθενται κεραμικά της «Συλλογής της Yugoexport» που φιλοτέχνησαν οι Velja Djordjevic και Irena Haiduk και τα οποία συμπληρώνουν με έναν ιδιότυπο τρόπο τα εκθέματα και τους υπόλοιπους καλλιτέχνες, αυτήν την επιστημολογία του Ήλιου. Το φως, τα χρώματα, τα σχήματα, οι αρχέγονοι μύθοι του Νότου, οι επιθυμίες μας και η διαχρονική αξία που φέρουν δεν παύουν μέσα στους αιώνες να μας ταλανίζουν και να μας καθορίζουν το ίδιο, όσο το φως και ο ήλιος εξακολουθούν να διαπερνάνε την ψυχή και το νου μας, ενεργοποιώντας τις αισθήσεις και την αντίληψή μας.
Επιστημολογίες του Ήλιου
Αίθουσα τέχνης Ρεβέκκα Καμχή
Λεωνίδου 9, Μεταξουργείο
Έως 9/9
