Μπαίνοντας στην γκαλερί Breeder, στη μέση του χώρου υπάρχουν δύο μπρούντζινα γλυπτά, δύο φιγούρες του Γιάννη Βαρελά, που σε υποδέχονται, ένας άντρας και μια γυναίκα. Θα μπορούσε κάποιος να τις δει ως δύο αρχετυπικές μορφές, ενδεικτικές για την εξέλιξή του είδους μας. Άλλωστε και οι ίδιες έχουν εξελιχθεί από τον πηλό, όπου ο Βαρελάς έκανε τα πρώτα του γλυπτά, σε μπρούντζο, σε ένα σύμπλεγμα λειτουργικό που σχηματίζει έναν δεσμό ή γέφυρα μεταξύ του προσωπικού και του απρόσωπου, του συνειδητού και του ασυνείδητου, ζητήματα που απασχολούν τον εικαστικό.
Από τον πηλό χυμένα στον μπρούτζο, κρατούν όλη την καμπυλότητα του πλασίματός τους. Ο άντρας κάνει ένα βήμα που θυμίζει αυτό των κούρων και η γυναίκα, στατική, βρίσκεται σε στάση αναμονής.
«Είναι σαν αντικατοπτρισμοί των γύρω εικόνων», λέει ο Βαρελάς, που σε αυτή την έκθεση, που αποτελεί σύνθεση υλικών, τοπίων και αναφορών, επιχειρεί ταξίδια και συνδέσεις με τον κόσμο του ορατού και του υπαινικτικού.
«Όλο αυτό έχει να κάνει με την αναζήτηση του εσωτερικού ψυχικού τοπίου σε σχέση με τον χώρο, τον χρόνο και την υλικότητα, που δεν αφορά την ψυχή αλλά τα ενδιάμεσα στάδια μέχρι να φτάσεις ψυχικά κάπου».
Τοπία φανταστικά που λειτουργούν ως ψυχοναύτες σε τοπία ρεαλιστικά και υπαρξιακά, θύρες ενός κόσμου με προσωπικότητες οι οποίες φέρουν τα χαρακτηριστικά που λείπουν από την εξωστρεφή συνειδητή προσωπικότητα.
Τα τοπία της ζούγκλας που βρίσκονται στα χαλιά, στα ιδιόμορφα μυστικά τοπία που αποτελούνται από μια εξωτική χλωρίδα –μια τίγρη κρύβεται μέσα σε ένα μεταξωτό και μάλλινο, ανάγλυφο και ονειρικό τοπίο, που σου δημιουργεί αγωνία καθώς αναρωτιέσαι τι μπορεί να υπάρχει πέρα από αυτό–φέρουν τη διαφορετική ποιότητα της κατασκευής ενός έργου τέχνης.
Δίπλα τους ορθώνονται δύο άλλα έργα, δύο χαλιά, αντανακλάσεις ψυχολογικών τοπίων ή εμπόδια. Το υλικό τους, μαλλί και μετάξι, και η διαδικασία της δημιουργίας τους μέσω κόμπων, δηλαδή μέσω μιας χειρωνακτικής εργασίας που υμνείται με τρόπο διαφορετικό σε όλα τα έργα, μας μεταφέρει με έναν μεταφυσικό τρόπο, μια εσωτερική διεργασία, στον πραγματικό χωροχρόνο.
«Αυτό που με ενδιαφέρει πολύ σε αυτά τα χαλιά είναι το πώς είναι φτιαγμένα με κόμπους. Δένεις την ύλη και στο τέλος αυτή η διαδικασία σού φανερώνει κάτι, τη λύση του κόμπου», λέει.
Στον κάτω όροφο της γκαλερί, όπου βρίσκεται το δεύτερο μέρος της έκθεσης «Marlows' Dreams», μεταφερόμαστε σε ένα πρόγευμα στη χλόη, ένα σχόλιο στο έργο που αποτέλεσε την απαρχή της μοντέρνας ζωγραφικής. Πρόκειται για ένα κατά Βαρελά πικνίκ που εμφανίζει με τρόπο παιγνιώδη και κρυπτικό μια αμήχανη στιγμή, έναν τόπο από τον οποίο απουσιάζουν οι φιγούρες, διαμορφωμένο από στοιχεία ρεαλιστικά και φανταστικά ενός μη-τόπου που μπορεί να υπάρξει σε οποιοδήποτε μέρος, φυσικό ή νοητό.
Είναι η στιγμή της αμηχανίας του καλλιτέχνη αλλά και του ανθρώπου που βρίσκεται σε διαδικασία αναζήτησης, μια στιγμή στον αναστοχασμό σε σχέση με την πορεία, την εξέλιξη ή ακόμα και τη στάση απέναντι σε μια γνώριμη, άγνωστη, διαμορφωμένη ή αδιαμόρφωτη περιοχή.
Μόνο μία φιγούρα υπάρχει στον τοίχο, ένας τρομπετίστας, κάπως απόμακρος σε σχέση με το πικνίκ, μέρος ενός πιθανού ηχητικού τοπίου που δημιουργεί ένας DJ για την περίσταση, μπουκάλια μπίρας και τα πορτοκάλια του Βαρελά, τα δικά του μήλα των εσπερίδων, και η φύση που περιβάλλει τη σκηνή. «Την περιβάλλει, την επιβάλλει και την εμποδίζει», λέει ο καλλιτέχνης, αναφερόμενος στις τρεις έννοιες που ορίζουν την αναζήτηση. Ένα χαλί βρίσκεται στο πάτωμα ως υπενθύμιση της τυπικής λειτουργίας του αλλά και ως απεικόνιση μιας οικείας κατάστασης. Σε αυτό το χαλί-αναπαράσταση του φυσικού περιβάλλοντος όλα διαθλώνται, σχήματα και χρώματα και υφές που συναντάς στον φυσικό κόσμο σε πλήρη αρμονία.
Το γλυπτό που παρατηρεί τη σκηνή και όσα φανταστικά μπορεί να διαδραματίζονται εντός της είναι ημιτελές εδώ. Λες και του αφαιρέθηκε κάθε βεβαιότητα προοπτικής, φύλου και ύπαρξης, κάθεται σαν αυλητής, απόγονος κυκλαδικού ειδωλίου, στον ανοιχτό ορίζοντα.
«Είναι κάτι που σχηματίζεται, έχει μια πλαστικότητα που περιγράφει μια αβεβαιότητα ως προς τη φόρμα. Η διαφορά του με τα επάνω γλυπτά είναι ότι ενώ εκείνα έχουν ολοκληρωθεί με έναν τρόπο ως διαδικασία, εδώ τα ενδεχόμενα είναι μελετημένα, ανοιχτά μέσα στη φόρμα στην οποία παρουσιάζονται».
Ο τίτλος της έκθεσης αποτελεί μια αναφορά στο βιβλίο του Τζόζεφ Κόνραντ «Η καρδιά του σκότους».
«Όλα τα διαβάσματα μεταφέρονται ούτως ή άλλως μέσα σε μια δουλειά. Η διαδικασία δεν αφορά το βιβλίο καθαυτό αλλά τον ήρωα όπως τον σχημάτισα εγώ στο κεφάλι μου, γι' αυτό και τον έβαλα στον τίτλο.
Το ζήτημα είναι πώς, μέσω ενός ταξιδιού στον χώρο και στον χρόνο, ανακαλύπτεις κάτι και δημιουργείς μια ιδιοσυγκρασία. Οι παρατηρήσεις που κάνεις σχετίζονται διαρκώς με αυτή σου την πρόθεση. Κάπως έτσι τον φαντάστηκα αυτόν τον ήρωα και αυτός είναι ο χαρακτήρας των ανθρώπων που περιγράφει η έκθεση με έναν περίεργο αφηρημένο τρόπο, των ψυχοναυτών, αλλά και η τυπολογία της σχέσης του εσωτερικού με το εξωτερικό. Αυτή την τυπολογία προσπαθώ να περιγράψω από την ανάμνηση που δημιουργεί μέσα μου αυτός ο ήρωας».
Ο ήρωας που ενέπνευσε με έναν τρόπο τον Βαρελά είναι ο Τσαρλς Μάρλοου, κεντρικός χαρακτήρας στην «Καρδιά του σκότους» του Κόνραντ, ένα βιβλίο γραμμένο στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Αφηγείται ένα ταξίδι πάνω σε πλοίο που ξεκινά από τον ποταμό Τάμεση και σε αυτό το πλαίσιο παραλληλίζει τον κόσμο του φωτός, το Λονδίνο, με τον τόπο του σκότους, την Αφρική, τονίζοντας τη μικρή, όπως γράφει, διαφορά μεταξύ των «πολιτισμένων» και των «άγριων ανθρώπων», κάνοντας το δικό του κρίσιμο σχόλιο για τον ιμπεριαλισμό και τον ρατσισμό.
«Αυτή η έκθεση με κάνει χαρούμενο και για έναν ακόμα λόγο: πάντα αναρωτιόμουν αν χρειάζομαι κάποιο άλλο στοιχείο, υλικό, κομμάτι. Τελικά συνέβη αυτό που ήθελα, η συνομιλία των υλικών, της τεχνικής. Είναι βασικό ότι σε αυτή την έκθεση οι αποτυπώσεις είναι έργα των χεριών, όπως και οι αναλογίες και ο ρυθμός που προκύπτουν από αυτά. Και από τα χαλιά, που είναι χειροποίητα, και τον τρόπο που έχουν πλεχτεί προκύπτει ένας ρυθμός, οπότε αυτή η εμπειρία, όπως συνομιλεί και με τα άλλα έργα, περιλαμβάνει μια ανθρώπινη ρυθμικότητα που για μένα είναι η ουσία της έκθεσης».
Τα τοπία της ζούγκλας που βρίσκονται στα χαλιά, στα ιδιόμορφα μυστικά τοπία που αποτελούνται από μια εξωτική χλωρίδα –μια τίγρη κρύβεται μέσα σε ένα μεταξωτό και μάλλινο, ανάγλυφο και ονειρικό τοπίο, που σου προκαλεί αγωνία καθώς αναρωτιέσαι τι μπορεί να υπάρχει πέρα από αυτό– φέρουν τη διαφορετική ποιότητα της κατασκευής ενός έργου τέχνης.
«Αυτή η έκθεση μου αρέσει γιατί ο ρυθμός των χεριών είναι παντού. Έχει μια ποιότητα που η εποχή την αποφεύγει, γιατί περιγράφει λίγο και τις δυνατότητες που έχεις ως άνθρωπος. Είσαι φτιαγμένος να έχεις έναν ρυθμό δικό σου που περιγράφεται από αυτά που κάνεις. Όσο τον υπακούς πάει καλά, αν όχι, χάνεσαι, γίνεσαι ένα κοινωνικό ον που απέχει από τις απαρχές του».
Μπροστά στα χειροποίητα χαλιά που δημιουργήθηκαν σε συνεργασία με το Art Rug Projects by Soutzoglou στεκόμαστε με τον Κυριάκο Σουτζόγλου και την κόρη του Ηλέκτρα που τον έπεισε γι' αυτήν τη διαδραστική συνεργασία με εικαστικούς και designers σύγχρονης τέχνης από την Ελλάδα και το εξωτερικό, στο πλαίσιο της οποίας τους δίνεται η ευκαιρία να φιλοτεχνήσουν νέα έργα, χρησιμοποιώντας το χειροποίητο χαλί ως μέσο δημιουργίας και έκφρασης.
Ταπητουργοί προερχόμενοι από τη μεγάλη παράδοση της Μικράς Ασίας, η οικογένεια Σουτζόγλου φέρνει στο προσκήνιο τον γάμο τέχνης και τεχνικής, δεξιοτεχνίας και μιας παράδοσης αιώνων με ακριβά και πολύτιμα υλικά με σύγχρονα έργα τέχνης. Η υφαντουργία συνοδοιπορεί με την υλικότητα που υπάρχει σε κάθε πνευματικό έργο και συνδέεται με αυτό, αποδίδοντας την πολυπλοκότητά του.
«Ήταν μια πρόκληση στην οποία δεν μπορούσαμε να αντισταθούμε», μου λένε. «Είναι μια διαδικασία που κράτησε σχεδόν δύο χρόνια. Όταν ο Γιάννης μας έφερε τα πρώτα σχέδια, υπήρξε μια πολύ δημιουργική συνομιλία για την επιλογή των υλικών, των ανάγλυφων, των χρωμάτων. Αυτό που μας ενδιέφερε ήταν να κατανοήσει ο καλλιτέχνης αυτήν τη διαδικασία. Ο Γιάννης την κατάλαβε γιατί υπάρχει το στοιχείο αυτό στη δουλειά του, μελέτησε για μήνες κάθε υλικό, κάθε χρωματικό τόνο. Η στενή συνεργασία είναι πολύ σημαντική για το αποτέλεσμα που βλέπετε», μου λένε.
Ο κόσμος των ιδιόμορφων μυστικών τοπίων και των αιωρούμενων χαρακτήρων ανοίγει στις 26 Μαΐου και θα διαρκέσει μέχρι τις 9 Ιουλίου. Καταλαμβάνει τους δυο ορόφους της γκαλερί The Breeeder και θα δημιουργήσει το σκηνικό για ένα ακόμα πεδίο διερεύνησης της ανθρώπινης εσωτερικής τοπογραφίας αλλά και της διάστασης της ενόρασης.
Ο Γιάννης Βαρελάς (γεν. 1977, Αθήνα) ζει μεταξύ Αθήνας, Βιέννης και Λος Άντζελες και είναι απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας και του Royal College of Arts του Λονδίνου. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις σε όλο τον κόσμο: Double-Blind, The Breeder, Αθήνα (2021)· Anima I, Μουσείο Μπενάκη, Aθήνα (2019)· Monster, Onassis Cultural Center, Αθήνα (2017)· New Flags for A New Country / Destroying Elvis, Onassis Cultural Center, Αθήνα (2016)· New Flags for a New Country, The Breeder Gallery, Aθήνα (2015)· Sleep My Little Sheep Sleep, Contemporary Arts Center of Cincinnati, ΗΠΑ (2012).
Επιλεγμένες ομαδικές εκθέσεις περιλαμβάνουν τα έργα: Distorted Portrait, Space K Seoul, Νότια Κορέα (2020)· Supergood-dialogues with Ernesto de Sousa, MAAT Museum, Λισαβόνα (2018)· Instructions for Happiness, Belvedere 21, Βιέννη (2017)· Ametria, βασισμένη σε μια ιδέα του Roberto Cuoghi, Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ και Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα (2015)· Paper-works from the Saatchi Collection, Saatchi Gallery, Λονδίνο (2013)· Hell As Pavilion, Palais de Tokyo, Παρίσι (2013); Βραβείο ΔΕΣΤΕ 2011, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Aθήνα (2011)· Skin Fruit: Selections from The Dakis Joannou Collection, σε επιμέλεια Jeff Koons, New Museum, Νέα Υόρκη (2010)· Lebt und arbeitet in Wien III: Stars in a Plastic Bag, Kunsthalle Wien (2010)· 12th Cairo Biennial (2010)· New Orleans Biennial Prospect 1, Νέα Ορλεάνη (2008)· Destroy Athens, 1st Athens Biennial, Αθήνα (2007).
Τα έργα του αποτελούν μέρος πολλών συλλογών ανά τον κόσμο. Σε αυτές συγκαταλέγονται οι Onassis Foundation Collection στην Αθήνα, Moscow Museum of Modern Art στη Μόσχα, Kiasma Museum of Contemporary Art στο Ελσίνκι, Μουσείο Μπενάκη, στην Αθήνα, Zabludowicz Collection στο Λονδίνο, The Saatchi Collection στο Λονδίνο, AMMA Foundation στο Μεξικό και Hort Family Collection στη Nέα Υόρκη, μεταξύ άλλων.
Γιάννης Βαρελάς - Marlows' Dreams
The Breeder
Ιάσονος 45, 210 3317527
Έως 9/6
Tρ.-Παρ. 11:00-19:00, Σάβ. 11:00-17:00
