ΤΟ 2025, ο ισραηλινός στρατός σκότωσε πάνω από 20.000 Παλαιστίνιους, τραυμάτισε 70.000, εκτόπισε 1 εκατομμύριο, επέβαλε ένα καθεστώς λιμού στη Γάζα και, με την ιδεολογική και στρατιωτική συμβολή των δυτικών του συμμάχων, κατάφερε να μετατρέψει γενοκτονικές πράξεις, που φαίνονταν «εξαιρετικές» το φθινόπωρο του ’23, σε καθημερινές πρακτικές. Ακόμα, τον Ιούνιο, είδαμε τη «μόνη δημοκρατία της Μέσης Ανατολής», που κάνει «τη βρόμικη δουλειά της Δύσης», να επιτίθεται στο Ιράν, ανταλλάσσοντας βαλλιστικούς πυραύλους σε ένα κλίμα πυρηνικής έντασης και οδηγώντας στην παρέμβαση των ΗΠΑ.
«Ο τρίτος παγκόσμιος αν ανατέλλει, σκέφτομαι ο τέταρτος θα ’ναι με βέλη». Στην Ευρώπη, το ’25 υπήρξε σταθμός για την ανάπτυξη ενός γενικευμένου πολεμικού κλίματος, με το σχέδιο ReArm Europe να προβλέπει την κινητοποίηση 800 δισ. για την άμυνα και ηγέτες χωρών της Ε.Ε. να χρησιμοποιούν την απειλή της Ρωσίας ώστε να προετοιμάσουν τους λαούς τους για μια εποχή διαρκούς πολέμου. Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση αυστηροποίησε τους όρους της στρατιωτικής θητείας και, διά στόματος Δένδια, έθεσε τα πρώτα βήματα για μια «αλλαγή κουλτούρας, [την] επιστροφή σε ένα πνεύμα αυτοθυσίας, σε μια κουλτούρα όπου ο Ευρωπαίος θα [αντέχει] να δει φέρετρα με σημαία πάνω».
Η ψηφιοποίηση της ζωής, η διαρκής συνδεσιμότητα κι ο εθισμός όλο και περισσότερων ανθρώπων στο short-form content έχουν δημιουργήσει έναν πληθυσμό που είναι όχι απλώς λιγότερο σκεπτόμενος, αυτόνομος και γαλήνιος, αλλά και περισσότερο ορατός στην εξουσία, εκτεθειμένος σε κάθε είδους έλεγχο, απίστευτα προσκολλημένος στον κόσμο-όπως-έχει.
«Δεν το περίμενα ποτέ να γίνουμε τόσο δούλοι». Παράλληλη με τη στρατιωτικοποίηση των δυτικών κοινωνιών (και, όπως θα δούμε, συνδεδεμένη με αυτή) είναι η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και η αύξηση του ρόλου της στην καθημερινότητα. Η ψηφιοποίηση της ζωής, η διαρκής συνδεσιμότητα κι ο εθισμός όλο και περισσότερων ανθρώπων στο short-form content έχουν δημιουργήσει έναν πληθυσμό που είναι όχι απλώς λιγότερο σκεπτόμενος, αυτόνομος και γαλήνιος, αλλά και περισσότερο ορατός στην εξουσία, εκτεθειμένος σε κάθε είδους έλεγχο, απίστευτα προσκολλημένος στον κόσμο-όπως-έχει. Η ευρεία χρήση του Generative-AI εντείνει αυτήν την τάση. Χάριν ευκολίας, πολλοί επιστρατεύουν την τεχνολογία για να γράψουν εργασίες και αναφορές, για να πάρουν τη γενική ιδέα ενός κειμένου ή γρήγορες απαντήσεις σε απορίες που έχουν. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ωστόσο, ο άνθρωπος κάνει «outsource» δυνάμεις που μέχρι σήμερα κατείχε, χάνει ουσιαστικές δεξιότητες (γραφής, ανάγνωσης, κριτικής σκέψης) και εξαρτάται, ακόμα περισσότερο, απ’ τις υποδομές του κεφαλαίου.
«Όλη η ζωή μας sign-up και sign-in είτε log-in, μα, Ρόζα, είμαι απ’ αυτούς, δεν ξέρω απ’ αριθμούς και PIN». Το πιο θλιβερό με την ανάπτυξη νέων, συναρπαστικών τεχνολογιών και την τεράστια κινητοποίηση πόρων που απαιτεί είναι ότι δεν συμβαδίζει με την άνοδο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων, απεναντίας, εντείνει τη φτωχοποίηση και εξαθλίωσή τους. Όσο οι βαρόνοι της Silicon Valley και οι υπουργοί Προστασίας του Πολίτη παίζουν με τα τελευταία τους παιχνίδια, οι σύγχρονοι εργαζόμενοι μαστίζονται απ’ την ακρίβεια και, παγιδευμένοι σε δουλειές που σε ακολουθούν ψηφιακά όπου κι αν πας, αναλαμβάνουν μια ζωή που «δεν προορίζεται να βιωθεί, αλλά να διοχετευθεί, να κατευθυνθεί, να διοικηθεί». Πρόκειται για τον αρχετυπικό ορισμό του cyberpunk, μια δυστοπική σύλληψη που θυμίζει, όλο και περισσότερο, τον κόσμο μας: «υψηλή τεχνολογία, ποταπή ζωή».¹
«Πάντα καλωδιωμένοι, είμαστε οι σημαδεμένοι, η φλόγα σβήνει, η στάχτη μένει». Ακόμα πιο ουσιαστικά, η ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών δεν είναι «ουδέτερη» ούτε εξωτερική των σκληρότερων διαστάσεων της σύγχρονης καταστολής (άνοδος της ακροδεξιάς, κρατική βία, πόλεμος). Απεναντίας, όπως έχω αναλύσει αλλού, η πρόοδος εμπορικών μορφών τεχνολογίας αξιοποιείται άμεσα σε πεδία όπως η αστυνόμευση και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις. Από τη χρήση προγραμμάτων «predictive policing» σε Αμερική και Ευρώπη και καινοτόμων εφαρμογών αναγνώρισης προσώπου από κράτη και ιδιώτες μέχρι τη χρήση ΑΙ απ’ τον ισραηλινό στρατό για την παρακολούθηση εκατομμυρίων Παλαιστίνιων και την επιλογή στόχων προς βομβαρδισμό, βλέπουμε τη σύγχρονη σύμπραξη τεχνικής και αυταρχισμού, τον τρόπο με τον οποίο το τεχνολογικό κεφάλαιο, οι δομές καταστολής και ο νεοφασισμός αλληλοτροφοδοτούνται, δομώντας έναν κόσμο εξαναγκαστικής διαφάνειας και ελέγχου. Έτσι, ενάντια σε κάθε προοπτική ευτυχίας σήμερα, «ορθώνεται ένα τέρας με δυο κεφάλια. Στη δημόσια σκηνή το ένα προσποιείται ότι είναι ορκισμένος εχθρός του άλλου. Από τη μια μεριά είναι το πρόγραμμα της φασιστικής επιστροφής στην ενότητα και από την άλλη οι παγκόσμιες δυνάμεις της εμπορίας υποδομών – η Google, η Vinci, η Amazon, η Veolia κ.λπ. Όσοι νομίζουν ότι θα συμβεί το ένα ή το άλλο, θα πάρουν και τα δύο».²
«Δεν είναι πόλη αυτή, αυτό είναι έκτρωμα». Το 2025 υπήρξε, τέλος, ακόμα μια χρονιά που αποδεικνύει τη μη βιωσιμότητα των σύγχρονων μητροπόλεων, και ειδικά της Αθήνας. Η προαναφερθείσα ακρίβεια, τα νοίκια και η εξάντληση του δημόσιου χώρου δίνουν την αίσθηση ότι η πόλη στέκεται ενάντια στους κατοίκους της. Ο καύσωνας, σε συνδυασμό με τη δυσκολία όλο και μεγαλύτερων μερίδων του πληθυσμού να πάνε διακοπές, εντείνει αυτήν την ασφυκτική κατάσταση. Ταυτόχρονα, η ανάπλαση της πόλης σε κάτι πιο κλασάτο και ακριβό δεν περιορίζει, παρά προϋποθέτει την αύξηση της καταστολής, την αστυνομική βία και τη συνεχή επιτήρηση.
«Νιώθω σα να ’χω κλειστεί ξανά μέσα στο κουκούλι – και πώς να βγω και τι να δω και τι να πω, ρε αδελφούλη;». Όσο για μένα, το ’25 ήταν μια δεύτερη χρονιά εσωστρέφειας και έντονης δουλειάς με αέναα αβέβαια αποτελέσματα. Μέσα σε αυτήν την ενίοτε βαλτώδη κατάσταση, μια πολύτιμη συντροφιά υπήρξε ο Tόμας Πίντσον, που ανακάλυψα την άνοιξη. Στο έργο του βρήκα όχι απλώς μια απαράμιλλη μορφολογική πρωτοτυπία –μια γλώσσα που, στο πρωτότυπο, δεν μοιάζει με τίποτα που να ’χω ξαναδεί κι αναγκάζει όλα τα υπόλοιπα ν’ αναμετρηθούν μαζί της–, αλλά και μια μοναδική θεώρηση της ιστορίας, της τεχνολογίας, της ψυχοπολιτικής, των συνωμοσιών της εξουσίας και των συνωμοσιών των υποτελών. Νομίζω πως θα κάνουμε πολύ καλά να διαβάσουμε τον Πίντσον, ο οποίος φαίνεται να είναι πιο επίκαιρος από ποτέ.
Μια δεύτερη συντροφιά μου φέτος ήταν η παρακολούθηση της εγχώριας ραπ παραγωγής. Τον Μάιο, οι Kareem Kalokoh και Moose κυκλοφόρησαν την deluxe εκδοχή του «Bootcamp», προτείνοντας μια αισθητικά πλούσια και όχι ιδιαίτερα κάφρικη τραπ, ενώ ο Bloody Hawk ολοκλήρωσε τη δεύτερη τριλογία του με το «Φθηνά Tricks 3», του οποίο το closing track είναι η καλύτερη μουσική διαπραγμάτευση της δημιουργικής διαδικασίας που έχω συναντήσει. Το ’25, είχαμε επίσης την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα «Χαϊμαλίνα» της AEON, που δεν διστάζει να πάει πέρα απ’ το πολιτικό, το εκρηκτικό «Kontraband» σε παραγωγή RadioTrash, με δυναμικές συμμετοχές σε ελληνικά και γερμανικά, και τη διασκεδαστικά ειλικρινή «Μαύρη Ελλάδα» του Νέγρου του Μοριά.
Ωστόσο, το σπουδαιότερο, κατ’ εμέ, εδώ και χρόνια, ελληνικό άλμπουμ, είναι η self-titled δουλειά του «Ένα τσιγάρο στα μπαμ», που κυκλοφόρησε τον Ιούνιο, με feats από Taburo Bota, Σημάδι και Α. Επίθετη, μεταξύ άλλων. Τεχνικά άπταιστος, στιχουργικά πρωτότυπος, αστείος, πολιτικός κι ολότελα συγκινητικός μέσα στο εύρος ήχων, στυλ και θεμάτων που πιάνει, είναι ο δίσκος που άκουσα περισσότερο φέτος. Οι φράσεις στις αρχές των παραγράφων αυτού του άρθρου προέρχονται απ’ τα κομμάτια του, όπως και το ακόλουθο θραύσμα που, ελλείψει άλλων ιδεών, κλείνει το κείμενο και τη χρονιά: «Αν μείνουμε εδώ, πού ’ναι το πρόβλημα; Θα ψάξω κι ίσως βρω κι άλλο εισόδημα. Θα μουρμουράω ρεφρέν ημιλιπόθυμα. Δε θα ξεμείνουμε. Έχω απόθεμα».
[1] Acid Horizon. 2025. ΑΝΤΙ-ΟΦΘΑΛΜΟΣ: Μια φιλοσοφία της απόδρασης, (μτφρ. Ορέστης Στυλιανίδης). affect.
[2] Αόρατη Επιτροπή. 2018. Τώρα, (μτφρ. Μυρτώ Ράις, Ρούλα Δημοπούλου). OPPORTUNA.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.
