ΞΕΚΙΝΗΣΑ ΝΑ ΤΟ ΚΑΝΩ την περίοδο των περιορισμών λόγω πανδημίας. Πήγαινα σε διάφορα μέρη κοντά στη γειτονιά μου κι έτσι άρχισα να πηγαίνω και στο Πρώτο Νεκροταφείο. Ομολογουμένως, είναι αρκετά πιο ωραίο από τα περισσότερα νεκροταφεία. Μπορείς να χαζέψεις τα κυπαρίσσια. Τα εξαιρετικής ποιότητας μάρμαρα. Τα γλυπτά εδώ κι εκεί. Πάντα πηγαίνω στα νεκροταφεία στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Συνήθως είναι καλοδιατηρημένα πάρκα. Ακούς τα πουλάκια που κελαηδούν και χαζεύεις τα κλαδιά των δέντρων όπως σε κάθε άλλο πάρκο. Οι σκέψεις αλλάζουν. Μερικές φορές τα νεκροταφεία ανοίγουν την όρεξη για μια επανάληψη στην ιστορία της τέχνης του συγκεκριμένου μέρους. Μπορείς να δεις τις προτομές ή τα αγάλματα και να θυμηθείς τους σημαντικούς μουσικούς, συγγραφείς, αγωνιστές που έζησαν κάποτε στο μέρος που επισκέπτεσαι ή να αναζητήσεις ποιος ήταν τι γυρίζοντας στο σπίτι. Αλλά κυρίως μπορείς να ηρεμήσεις και να σκεφτείς. Να περπατήσεις.
Αυτού του είδους η περιπλάνηση δεν διαφέρει πολύ από τις άλλες. Απλώς, συνήθως οι άνθρωποι είναι πιο ευγενικοί σε τέτοιους χώρους. Κάπως σαν να ’χει σταματήσει αυτό το ηλίθιο παιχνίδι που παίζουν τους κακούς ή σαν να ’χουν γλιτώσει απ’ την ανάγκη να παριστάνουν τους πολυάσχολους. Η εγγύτητα με τον θάνατο κάνει μερικούς ανθρώπους ανάλαφρους, τους αφαιρεί τα περιττά, π.χ. τη σοβαροφάνεια. Σου λένε κάτι αστείο ή σου απευθύνονται χωρίς πολλές διατυπώσεις.
Η εγγύτητα με τον θάνατο κάνει μερικούς ανθρώπους ανάλαφρους, τους αφαιρεί τα περιττά, π.χ. τη σοβαροφάνεια. Σου λένε κάτι αστείο ή σου απευθύνονται χωρίς πολλές διατυπώσεις.
Δεν είναι μόνο η σημαντική τέχνη που είναι δωρεάν και εκτίθεται υπαίθρια στα μεγάλα νεκροταφεία των σημαντικών πόλεων αλλά και η αίσθηση της ελευθερίας, ακόμα και της ζωντάνιας μερικές φορές. Το να περπατάς σ’ ένα τέτοιο μέρος σε συνδέει μ’ έναν πολύ περίεργο τρόπο με το σώμα σου. Ξέρω, υπάρχουν και πιο φυσιολογικές επιλογές, όπως το σεξ ή το γυμναστήριο, αλλά το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Δεν είναι περίεργο να θέλει κανείς να πάρει αποφάσεις μέσα σ’ έναν τέτοιο χώρο. Πού καλύτερα; Ένα post it στο μπάνιο δεν είναι το ίδιο αποτελεσματική υπόμνηση της ελαφρότητας της κατάστασής σου ή της ελευθερίας σου να διαλέγεις τη ζωή σου κάθε μέρα. Ταυτόχρονα, έχεις το προνόμιο του περιηγητή που διαλέγει διαρκώς τη διαδρομή του (εσωτερική και εξωτερική). Και εδώ, όπως και στις άλλες περιπλανήσεις, και συμμετέχεις στα πράγματα και απέχεις απ’ αυτά. Αν νιώσεις άσχημα, προχωράς και φεύγεις. Αν όμως η περιήγηση πετύχει, ωφελείσαι.
Μετά από δύο χρόνια πανδημίας και μερικές μέρες πολέμου σκεφτόμουν ότι έχουμε μάθει ν’ αδιαφορούμε λιγάκι γι’ αυτά τα νούμερα: τα κρούσματα, τους θανάτους και, τώρα, τις απώλειες πολέμου. Κι αυτό είναι οk. Σίγουρα. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος, μετά από τόσο καιρό δυσκολιών, να βρίσκεται σε μια κατάσταση διαρκούς αφύπνισης μπροστά στα προβλήματα της ανθρωπότητας. Όμως μια ήρεμη βόλτα (από επιλογή) σε κάποιο νεκροταφείο βοηθάει να συλλάβει κανείς πράγματα που δεν μπορεί να τα διανοηθεί στις αληθινές τους διαστάσεις, βλέποντας ειδήσεις.
Για παράδειγμα, όλος ο κόσμος διαβάζει τώρα αυτές τις ιστορίες που ρομαντικοποιούν τους μαχητές. Πώς κάποιος που δεν είχε ξαναπιάσει όπλο, τώρα πιάνει. Τα μεγάλα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης προβάλλουν διάφορες τέτοιες αφηγήσεις που μετά τα σόσιαλ τις μεταβολίζουν και τις διακινούν – με τους περισσότερους χρήστες να αναπαύονται στους καναπέδες τους καθώς το κάνουν. Όμως εμείς δεν βλέπουμε (ούτε μυρίζουμε, ούτε αγγίζουμε) όσα βλέπουν στην περιπολία τους τα είδωλα του πεδίου της μάχης.
Το ίδιο συνέβη και με τη ρομαντικοποίηση της εργασίας νοσοκόμων και γιατρών. Όταν κάποιος γίνεται σύμβολο για κάτι, γίνεται ταυτόχρονα και λιγότερο ανθρώπινος. Όταν ποστάρουμε τη φωτογραφία π.χ. κάποιας που περιπολεί πάνοπλη, «ενώ μέχρι χθες δεν είχε πιάσει όπλο», ξοδεύουμε άραγε κανένα δευτερόλεπτο για να σκεφτούμε τι σημαίνει αυτή η αλλαγή για το συγκεκριμένο πρόσωπο, αν φυσικά επιβιώσει απ’ τις βόμβες; Λείπουν διάφορα ουσιώδη στοιχεία της αφήγησης (στοιχεία δυσβάσταχτα) πίσω απ’ όλες τις ιστορίες με την τάδε viral ηρωίδα νοσοκόμα της πτέρυγας του Covid-19 ή τον δείνα γενναίο στρατιώτη που μέχρι προχθές ήταν δάσκαλος, υπάλληλος ή μουσικός.
Ίσως γι’ αυτό εθίστηκα τα τελευταία χρόνια στις βόλτες στο Πρώτο Νεκροταφείο. Έχω την αίσθηση ότι εκεί διάφορα πράγματα μπαίνουν στις αληθινές τους διαστάσεις.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
