Το Πεκίνο, λίγες ώρες πριν από την άφιξη του Ντόναλντ Τραμπ στο Νταβός, την Τετάρτη (21/1), έσπευσε να καλύψει το κενό που αφήνει η νέα ένταση στις σχέσεις των ΗΠΑ με τους Ευρωπαίους συμμάχους τους.
Η κινεζική πλευρά εμφανίστηκε ως η «σταθερή» επιλογή, την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος κλιμάκωνε την αντιπαράθεση συνεχίζοντας να δηλώνει ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποκτήσουν τη Γροιλανδία και απειλώντας με δασμούς τις Ευρωπαϊκές χώρες που αντιτίθενται στο σχέδιό του.
Στο βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ ανέβηκε ο αντιπρόεδρος της κινεζικής κυβέρνησης, Χε Λιφένγκ. Επανέλαβε ότι η Κίνα στηρίζει την πολυμέρεια και το ελεύθερο εμπόριο και ότι προτιμά «τη συνεργασία από τη διαίρεση και την αντιπαράθεση». Το μήνυμα ήταν μετρημένο, αλλά σαφές. Η Κίνα θέλει να προβάλει την εικόνα μιας προβλέψιμης δύναμης απέναντι στην επιθετική, απρόβλεπτη γραμμή της Ουάσιγκτον.
Η γραμμή αυτή δεν είναι καινούργια. Ο Σι Τζινπίνγκ εδώ και χρόνια μιλά για αναδιαμόρφωση της διεθνούς τάξης, την οποία θεωρεί ότι διαμορφώθηκε υπέρ των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Παράλληλα, ευρωπαϊκές και ασιατικές πρωτεύουσες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν με καχυποψία το Πεκίνο, τη στάση του απέναντι σε γειτονικές χώρες, ειδικότερα σε ζητήματα κυριαρχίας.
Ο Καναδάς κοιτάζει προς την Κίνα, μετά τις απειλές Τραμπ
Στο κινεζικό επιτελείο, πάντως, κερδίζει έδαφος η εκτίμηση ότι δεν χρειάζονται θεαματικές κινήσεις. Αρκεί να συνεχιστεί η ίδια πορεία, όσο η αμερικανική πολιτική δημιουργεί τριβές με συμμάχους και αποδυναμώνει τις παραδοσιακές δομές συμμαχιών. Η σύγκρουση γύρω από τη Γροιλανδία, που αγγίζει ευθέως τη Δανία και επηρεάζει τη συνοχή του ΝΑΤΟ, θεωρείται στο Πεκίνο μια εξέλιξη που εξυπηρετεί αυτή τη λογική.
Στο Νταβός, η πιο χαρακτηριστική ένδειξη αυτής της μετατόπισης ήρθε από τον Καναδά. Ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ αμφισβήτησε ευθέως το αφήγημα περί «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες» και μίλησε για μια κατασκευή που εξυπηρετούσε πρωτίστως τον ισχυρό.
Είπε, ουσιαστικά, ότι οι κανόνες δεν εφαρμόζονταν ποτέ συμμετρικά και ότι οι ισχυρότεροι έβρισκαν τρόπους να εξαιρούν τον εαυτό τους όταν τους συνέφερε. Η αναφορά του έδειχνε προς τις ΗΠΑ, ακόμη κι αν δεν τις κατονόμασε.
Το μήνυμα του Κάρνεϊ δεν παρουσιάστηκε ως στροφή υπέρ της Κίνας. Ξεκίνησε, άλλωστε, μιλώντας για τη Σοβιετική Ένωση και τον αυταρχισμό της. Ωστόσο, η γλώσσα που επέλεξε ακούστηκε πολύ κοντά σε επιχειρήματα που το Πεκίνο αξιοποιεί εδώ και χρόνια απέναντι στη Δύση.
Λίγες ημέρες πριν από το Νταβός, ο Καναδός πρωθυπουργός είχε πάει στο Πεκίνο σε μια επίσκεψη «επαναπροσέγγισης» και ανακοίνωσε ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας που ονόμασε «στρατηγική εταιρική σχέση». Ταυτόχρονα, χαλάρωσε τους δασμούς που είχε επιβάλει ο Καναδάς στα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Μέχρι πρόσφατα, η Οτάβα κινούνταν στο θέμα αυτό σε πλήρη συντονισμό με την Ουάσιγκτον.
Στην ίδια περιοδεία, ο Κάρνεϊ έκανε λόγο και για «νέα παγκόσμια τάξη» που διαμορφώνεται. Η φράση αυτή, σε μια περίοδο που ο Τραμπ επαναφέρει δημόσια ακόμη και ιδέες περί «51ης πολιτείας», καταγράφεται στο Πεκίνο ως ακόμη ένα σημάδι ότι οι παλιές σταθερές κλονίζονται.
Το Λονδίνο χτίζει διαύλους επικοινωνίας με το Πεκίνο
Ανάλογες κινήσεις καταγράφονται και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η Βρετανία έχει επανεκκινήσει διαύλους επικοινωνίας με το Πεκίνο, με τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ να μιλά ανοιχτά για την ανάγκη μεγαλύτερης εμπλοκής με την Κίνα. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνησή του έδωσε το πράσινο φως για την κατασκευή νέας μεγάλης κινεζικής πρεσβείας κοντά στο χρηματοπιστωτικό κέντρο του Λονδίνου, μια απόφαση που προκάλεσε αντιδράσεις αλλά ερμηνεύεται ως ένδειξη πολιτικής επανατοποθέτησης.
Πίσω από αυτές τις κινήσεις δεν κρύβεται απαραίτητα κάποια στροφή εμπιστοσύνης προς το Πεκίνο. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για έναν υπολογισμό κόστους και οφέλους, σε ένα περιβάλλον όπου οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ προς το ΝΑΤΟ και η προοπτική νέων εμπορικών φραγμών από τις ΗΠΑ αναγκάζουν κυβερνήσεις να αναζητήσουν εναλλακτικές. Ακόμη κι έτσι, η προσέγγιση γίνεται με φόντο τις επίμονες δυτικές ανησυχίες για τις φιλοδοξίες της Κίνας, από την οικονομική της πολιτική έως το ζήτημα της Ταϊβάν.
Στο Πεκίνο, η εικόνα είναι διαφορετική. Η κινεζική ηγεσία βλέπει να ανοίγει χώρος για ελιγμούς, τόσο στις σχέσεις με την Ευρώπη όσο και στη συνολική ισορροπία ισχύος. Η Κίνα καταγράφει εμπορικό πλεόνασμα-ρεκόρ, που ξεπερνά το 1,2 τρισ. δολάρια σε ετήσια βάση, ένα μέγεθος που προκαλεί έντονο προβληματισμό σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για τις επιπτώσεις στις εγχώριες βιομηχανίες.
Το ζήτημα αυτό αναφέρθηκε, έστω και ακροθιγώς, από τον Εμανουέλ Μακρόν στην ομιλία του στο Νταβός. Ωστόσο, η συζήτηση για το εμπόριο και τις κινεζικές εξαγωγές πέρασε σε δεύτερο πλάνο, καθώς η αβεβαιότητα που προκαλεί η στάση των ΗΠΑ απέναντι στο ΝΑΤΟ κυριάρχησε στις παρασκηνιακές επαφές.
Σε αυτό το κλίμα, ο αντιπρόεδρος της κινεζικής κυβέρνησης επανέλαβε ότι η Κίνα «δεν επιδιώκει εμπορικά πλεονάσματα» και παρουσίασε το Πεκίνο ως αξιόπιστο οικονομικό εταίρο. Το αφήγημα αυτό, ότι η Κίνα προσφέρει σταθερότητα και συνεργασία σε έναν κόσμο που γίνεται πιο απρόβλεπτος, είναι κεντρικό στη στρατηγική του Σι Τζινπίνγκ και στο Νταβός βρήκε ακροατήριο πρόθυμο, έστω και επιφυλακτικά, να το ακούσει.
Με πληροφορίες από CNN
