Η μεγαλύτερη ανταλλαγή κρατουμένων στην Ευρώπη από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ξεκίνησε όταν ένας Ουκρανός στρατιώτης έψαξε στην τσέπη ενός νεκρού Ρώσου αξιωματικού και βρήκε το τηλέφωνο του.
Η συσκευή έφτασε στα χέρια του Ταξίαρχου Ντμίτρο Ουσόφ, αναπληρωτή επικεφαλής της υπηρεσίας στρατιωτικών πληροφοριών HUR της Ουκρανίας, η οποία μόλις είχε χάσει δύο άνδρες της σε μάχες βόρεια του Κιέβου. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ήταν μόλις τρεις εβδομάδες παλιά, και το τηλέφωνο προσέφερε μια ευκαιρία να ανακτηθούν τα σώματα των νεκρών.
Ο Ουσόφ, στρατιωτικός αξιωματούχος με κατσαρό γκριζωπό γένι, περιηγήθηκε στη βιβλιοθήκη επαφών του νεκρού αξιωματικού και πάτησε "καλέστε" σε μια επαφή που υποδήλωνε ότι μπορεί να ήταν Ρώσος διοικητής με αξίωμα στην πρώτη γραμμή.
"Ο αξιωματικός σας είναι νεκρός", είπε στον σοκαρισμένο Ρώσο μετά την εισαγωγή του. Έστειλε μια φωτογραφία του σώματος και πρότεινε μια συμφωνία: τα σώματα των δικών σας για τα δικά μας.
Αυτό που ακολούθησε εξελίχθηκε σε μια από τις πιο παράξενες ιστορίες του μεγαλύτερου πολέμου στην Ευρώπη από τη δεκαετία του 1940: μια σειρά από ανταλλαγές που ξεκίνησαν με λίγα σώματα και αργά εξελίχθηκαν στην κανονική ανταλλαγή εκατοντάδων αιχμαλώτων πολέμου, πολλοί από τους οποίους ήταν σκελετωμένοι και μόλις και μετά βίας συνείδητοι.
Η Ρωσία και η Ουκρανία, αν και εμπλέκονται σε ένα αδιέξοδο πόλεμο, έχουν καταφέρει να ανταλλάξουν πάνω από 10.000 πολεμιστές στις γραμμές του μετώπου και στις ασφαλείς διαδρομές της Λευκορωσίας. Οι πρόσφατες ανταλλαγές περιλαμβάνουν 1.200 στρατιώτες και άλλους 100 νέους, τραυματίες και ασθενείς πολεμιστές, σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους.
Αυτές οι ανταλλαγές, οι οποίες έχουν γίνει με σχετική μυστικότητα, αποτελούν μια εντυπωσιακή αντίφαση: δύο ορκισμένοι εχθροί, που συμφωνούν σχεδόν σε τίποτα άλλο, συνεργάζονται συνεχώς για να εξασφαλίσουν την επιστροφή των αιχμαλώτων τους.
Οι στρατιωτικοί ιστορικοί είναι απορημένοι από την σχεδόν ομαλή διαδικασία αυτών των ανταλλαγών, που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, κάτι που είναι εξαιρετικά σπάνιο στον σύγχρονο πόλεμο. Για παράδειγμα, η Σοβιετική Ένωση κράτησε Γερμανούς αιχμαλώτους για χρόνια μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ οι ΗΠΑ και το Βόρεια Βιετνάμ ξεκίνησαν τις τακτικές απελευθερώσεις κρατουμένων μόνο το 1973.
Η πίσω ιστορία για το πώς η Μόσχα και το Κίεβο άρχισαν να ανταλλάσσουν κρατουμένους ανάγεται σε πάνω από δέκα χρόνια πριν, όταν η Ουκρανία ξεκινούσε την αιματηρή αποσύνδεσή της από τη Ρωσία. Αυτή η διαδικασία αφορά μια μικρή ομάδα στρατιωτικών και πληροφοριοδοτών που σήμερα αποτελούν σχεδόν το μόνο συνδετικό κρίκο μεταξύ των δύο γειτόνων.
Ο Ουσόφ και άλλοι Ουκρανοί αξιωματούχοι που διαχειρίζονται τις ανταλλαγές, μιλούν για τις διαπραγματεύσεις ως έναν τρόπο να μειώσουν τις εσωτερικές πιέσεις, να επιδείξουν πρόοδο στους ξένους συμμάχους και να απαλλαγούν από το βάρος της διατροφής και της στέγασης χιλιάδων αιχμαλώτων.
Εν τω μεταξύ, οι αξιωματούχοι των δύο χωρών, παρά την εχθρότητα, έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν έναν διαρκή μηχανισμό ανταλλαγής, και αυτό είναι κάτι που μέχρι πρόσφατα δεν είχε συμβεί σε κανέναν άλλον πόλεμο. Οι στρατιωτικοί, που τώρα συνεργάζονται για την ανταλλαγή των αιχμαλώτων, συνεχίζουν τη διαδικασία με σοβαρότητα και επαγγελματισμό, διασφαλίζοντας ότι οι συνθήκες αυτών των ανταλλαγών είναι οι καλύτερες δυνατές για τα εμπλεκόμενα μέρη.
Η ιστορία αυτών των ανταλλαγών κρατουμένων δείχνει πως, παρά τη φρικτή πραγματικότητα του πολέμου, η ανθρωπιά μπορεί να βρει διόδους και να λειτουργήσει ως παράγοντας συμφιλίωσης, έστω και σε αυτό το επίπεδο, σε μια από τις πιο σφοδρές σύγκρουσης της Ευρώπης.
Με πληροφορίες από New York Times
