Το σωφρονιστικό σύστημα της Τουρκίας και οι φυλακές του έχουν μεταμορφωθεί δραματικά τα τελευταία 20 χρόνια.
Πέρα από την εντυπωσιακή αύξηση στον αριθμό των κρατουμένων, η φιλοσοφία πίσω από τη λειτουργία των φυλακών έχει αλλάξει ριζικά.
Υπό τη διακυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), οι φυλακές δεν αποτελούν πλέον απλώς έναν χώρο τιμωρίας, αλλά έχουν μετατραπεί σε εργαλείο κοινωνικού ελέγχου και ιδεολογικής επιβολής.
Το 2002, όταν ανέλαβε την εξουσία το AKP, οι φυλακές της Τουρκίας φιλοξενούσαν περίπου 59.500 κρατούμενους. Μέχρι τον Απρίλιο του 2025, ο αριθμός αυτός έχει εκτιναχθεί στους 403.060, ενώ η συνολική χωρητικότητα των φυλακών φτάνει τους 299.940 κρατούμενους. Αυτό σημαίνει ότι πάνω από 100.000 άνθρωποι κοιμούνται στο πάτωμα.
Αν προστεθούν και οι 448.790 άνθρωποι που βρίσκονται υπό επιτήρηση (καθεστώς επιτήρησης μετά από ποινή, «Supervised Release»), τότε ο συνολικός αριθμός των ατόμων που είναι υπό τον έλεγχο του σωφρονιστικού συστήματος ξεπερνά τις 850.000.
Από το 2002, η αύξηση των κρατουμένων φτάνει το 577%, ενώ αν συνυπολογιστούν και οι υπό επιτήρηση, το ποσοστό εκτοξεύεται στο 1331%. Μια εικόνα που αποκαλύπτει το μέγεθος της καταστολής και της ποινικοποίησης της κοινωνικής και πολιτικής ζωής.
Μπορούν να σημειωθούν τρία κύρια χαρακτηριστικά των φυλακών, οι αριθμοί των οποίων αποτυπώνονται στον παραπάνω πίνακα:
- Οι νέες φυλακές έχουν μεγαλύτερη χωρητικότητα από τις παλιές φυλακές
- Η πλειονότητά τους έχει κατασκευαστεί με βάση το σύστημα των κελιών
- Ένας σημαντικός αριθμός αυτών των φυλακών έχει τεθεί σε λειτουργία ως συγκροτήματα (το Υπουργείο Δικαιοσύνης τα αποκαλεί «στρατόπεδα») που περιλαμβάνουν αρκετές φυλακές στα περίχωρα των πόλεων μαζί με άλλες φυλακές
Εκμετάλλευση κρατουμένων: Εργασία με αμοιβή πείνας
Το 2024, 58.193 κρατούμενοι εργάστηκαν μέσα στις φυλακές, αποφέροντας έσοδα 25,9 δισεκατομμυρίων λιρών στην κρατική υπηρεσία εργαστηρίων. Από αυτά, μόλις το 3,18% επέστρεψε στους ίδιους τους κρατούμενους υπό μορφή ημερομισθίων και ασφαλιστικών εισφορών.
Οι φυλακές έχουν μετατραπεί σε κέντρα παραγωγής και αόρατης εργασιακής εκμετάλλευσης, ενώ οι κρατούμενοι συχνά αναγκάζονται να εργάζονται κάτω από δύσκολες συνθήκες, χωρίς ουσιαστικά δικαιώματα.
Η νέα αρχιτεκτονική του εγκλεισμού: Απομόνωση και «σωφρονιστικά campus»
Το κράτος έχει επενδύσει μαζικά στη δημιουργία μεγάλων συγκροτημάτων φυλακών – ή όπως τα ονομάζει το υπουργείο Δικαιοσύνης, «σωφρονιστικά campus» – που περιλαμβάνουν πολλαπλές φυλακές στην ίδια τοποθεσία, συνήθως στην περιφέρεια των πόλεων.
Οι νεόδμητες φυλακές είναι κυρίως τύπου κελιού και αφορούν:
- Πολιτικούς κρατούμενους ή άτομα που σχετίζονται με οργανωμένα εγκλήματα
- Καταδικασθέντες σε ισόβια κάθειρξη
- Κρατούμενους που χαρακτηρίζονται «επικίνδυνοι»
Η πλειοψηφία των νέων φυλακών ανήκει σε κατηγορίες υψηλής ασφάλειας, όπως οι τύπου F, D, S και Y, οι οποίες εστιάζουν στην απομόνωση και τον ψυχολογικό περιορισμό. Συνολικά, 57 φυλακές αυτού του είδους λειτουργούν ήδη, με συνολική χωρητικότητα 36.721 ατόμων.
Η τάση προς τον μαζικό εγκλεισμό και την απομόνωση δεν είναι απλώς αποτέλεσμα ανάγκης. Αντιθέτως, αποτελεί συνειδητή πολιτική επιλογή, στο πλαίσιο μιας όλο και πιο αυταρχικής διακυβέρνησης. Οι φυλακές δεν είναι μόνο τόποι περιορισμού, αλλά μηχανισμοί διατήρησης της τάξης, καταστολής της διαφωνίας και πειθάρχησης της κοινωνίας.
Το παράδειγμα της Τουρκίας δείχνει με τον πιο έντονο τρόπο ότι η κατάσταση των φυλακών αντανακλά την κατάσταση των ελευθεριών σε μια χώρα. Όσο τα σωφρονιστικά ιδρύματα επεκτείνονται και απομονώνονται, τόσο περιορίζεται και ο χώρος της ελευθερίας για τους πολίτες.
