Τα μικροπλαστικά έχουν πλέον διεισδύσει παντού: στο αίμα, στους πνεύμονες, στον πλακούντα, ακόμη και στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, ο εγκέφαλός μας μπορεί να περιέχει έως και 5 γραμμάρια μικροπλαστικού, περίπου όσο ένα κουταλάκι του γλυκού. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε το πλαστικό δεν περιβάλλει απλώς την τροφή και τα ρούχα μας, έχει γίνει κυριολεκτικά κομμάτι μας.
Τώρα, επιστήμονες υποψιάζονται ότι αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια επηρεάζουν και τα βακτήρια του εντέρου μας. Ο δρ Κρίστιαν Πάχερ-Ντόιτς, από το Πανεπιστήμιο του Γκρατς στην Αυστρία, εξέθεσε δείγματα εντερικών βακτηρίων πέντε υγιών εθελοντών σε πέντε είδη κοινών μικροπλαστικών. Το αποτέλεσμα ήταν δραματική μεταβολή στη μικροβιακή ισορροπία – με πρότυπα που θυμίζουν καταστάσεις όπως κατάθλιψη και καρκίνο του παχέος εντέρου.
«Αν και είναι νωρίς για οριστικά συμπεράσματα, γνωρίζουμε ότι το μικροβίωμα παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία, από την πέψη μέχρι τη διάθεση», εξηγεί ο ερευνητής. «Η μείωση της έκθεσης στα μικροπλαστικά όπου είναι δυνατόν είναι μια σοφή και απαραίτητη προφύλαξη».
Μικροπλαστικά: Από το ποτήρι μας, στο αίμα μας και… στον εγκέφαλο
Τα μικροπλαστικά προέρχονται από συσκευασίες, ρούχα, καλλυντικά, χρώματα, ελαστικά και αμέτρητα καθημερινά αντικείμενα. Κάποια είναι τόσο μικρά που διαπερνούν τα τοιχώματα των πνευμόνων ή του εντέρου, φτάνοντας στο αίμα, στα όργανα και ακόμη και στα κύτταρα.
Η δρ Τζέιμι Ρος, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Ρόουντ Άιλαντ, μελετά τη δράση των μικροπλαστικών στον εγκέφαλο των θηλαστικών. Σε πείραμα του 2023, ποντίκια που έπιναν νερό με μικροπλαστικά εμφάνισαν αλλαγές στη συμπεριφορά τους, παρόμοιες με εκείνες που σχετίζονται με τη γήρανση και τη νευροεκφυλιστική νόσο. Όταν εξετάστηκαν τα όργανα, πλαστικό βρέθηκε σε κάθε ιστό, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, όπου μια βασική πρωτεΐνη για την υγεία των νευρικών κυττάρων (GFAP) είχε μειωθεί σημαντικά – πρότυπο που παρατηρείται σε ασθενείς με κατάθλιψη και άνοια.
Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα ευρήματα από ανθρώπους: μικροπλαστικά έχουν εντοπιστεί στον εγκέφαλο ασθενών με άνοια και μέσα σε αρτηριακές πλάκες ανθρώπων με καρδιοπάθεια. Όσοι είχαν υψηλότερα επίπεδα πλαστικών στα αγγεία, ήταν πέντε φορές πιο πιθανό να υποστούν εγκεφαλικό ή έμφραγμα μέσα σε τρία χρόνια. Οι πρώτες εμπορικές εξετάσεις αίματος για μικροπλαστικά έχουν ήδη κυκλοφορήσει. Ο δημοσιογράφος της Guardian που δοκίμασε μία από αυτές βρήκε περίπου 200.000 πλαστικά σωματίδια στο αίμα του, αν και αυτό θεωρείται «χαμηλό» σε σχέση με τον μέσο όρο που ξεπερνά το ένα εκατομμύριο.
Η καθηγήτρια Στέφανι Ράιτ, ειδική στα μικροπλαστικά στο Imperial College London, προειδοποιεί: «Ακόμη δεν γνωρίζουμε ποιο επίπεδο έκθεσης είναι ασφαλές. Οι περισσότερες καταναλωτικές εξετάσεις είναι πρόωρες και μη αξιόπιστες». Το πλαστικό δεν είναι ομοιογενές υλικό – υπάρχουν εκατοντάδες τύποι, σχήματα και μεγέθη. Όσο μικρότερο το σωματίδιο, τόσο ευκολότερα διαπερνά τα βιολογικά φράγματα και εγκαθίσταται στα όργανα ή στα κύτταρα. Οι επιπτώσεις μπορεί να διαφέρουν ριζικά ανάλογα με το είδος του πλαστικού.
Μικροπλαστικά: Επιστήμονες αλλάζουν συνήθειες – Τι μπορούμε να κάνουμε κι εμείς
Παρά τα κενά γνώσης, πολλοί ερευνητές έχουν ήδη αρχίσει να αλλάζουν προσωπικές συνήθειες. Η δρ Ρος, για παράδειγμα, έχει σταματήσει να ζεσταίνει φαγητό σε πλαστικά δοχεία και προτιμά γυαλί ή ανοξείδωτο ατσάλι. Η δρ Σαλάμ από το Πανεπιστήμιο Queen Mary επισημαίνει ότι «η θερμότητα και το φως μετατρέπουν τα πλαστικά σε μικροπλαστικά – αποφύγετε τον φούρνο μικροκυμάτων ή την αποθήκευση ζεστών τροφών σε πλαστικά».
Οι ειδικοί προτείνουν:
- Όχι πλαστικά σκεύη μαγειρικής ή θερμά ροφήματα σε πλαστικά ποτήρια.
- Χρήση ξύλινων ή γυάλινων επιφανειών κοπής αντί για πλαστικές.
- Αποφυγή εμφιαλωμένου νερού: το νερό της βρύσης περιέχει συνήθως λιγότερα μικροπλαστικά.
- Φυσικές ίνες σε ρούχα, σεντόνια και μαξιλάρια, ώστε να περιοριστεί η εισπνοή σωματιδίων.
- Έλεγχος καλλυντικών και προϊόντων περιποίησης για συστατικά όπως “polyethylene”, “polypropylene” ή “acrylates”.
Ταυτόχρονα, ο περιορισμός των απορριμμάτων και η επαναχρησιμοποίηση πλαστικών αντικειμένων μειώνουν τη μακροπρόθεσμη ρύπανση.
Παρότι η συγκέντρωση μικροπλαστικών στα ανθρώπινα σώματα φαίνεται να έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, οι ηλικιωμένοι δεν έχουν περισσότερα από τους νεότερους. Αυτό, όπως λένε οι επιστήμονες, δείχνει ότι το σώμα ίσως έχει τη δυνατότητα να αποβάλλει μέρος των σωματιδίων. Αν επιβεβαιωθεί, η έρευνα θα στραφεί στο πώς μπορούμε να ενισχύσουμε αυτή τη φυσική διαδικασία αποτοξίνωσης.
«Η ελαχιστοποίηση της έκθεσης θα αποδειχθεί σίγουρα ωφέλιμη», λέει η Ρος. «Δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς πλαστικό, αλλά μπορούμε να μάθουμε να το χρησιμοποιούμε με περισσότερη σύνεση».
Με πληροφορίες από Guardian
