Νεκρική πυρά, περίπου 9.500 ετών, ανακαλύφθηκε στην Αφρική, προσφέροντας μια νέα ματιά στην πολυπλοκότητα των αρχαίων κοινοτήτων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η πυρά, η οποία εντοπίστηκε σε ένα βραχώδες καταφύγιο στους πρόποδες του όρους Χόρα στη βόρεια περιοχή του Μαλάουι, θεωρείται η αρχαιότερη στον κόσμο που περιέχει λείψανα ενήλικα, η παλαιότερη επιβεβαιωμένη σκόπιμη καύση νεκρού στην Αφρική και η πρώτη νεκρική πυρά που συνδέεται με αφρικανικές ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.
Συνολικά, κατά τις ανασκαφές του 2017 και του 2018 εντοπίστηκαν 170 μεμονωμένα ανθρώπινα οστικά θραύσματα — τα οποία φαίνεται να ανήκουν σε μια ενήλικη γυναίκα ύψους λίγο κάτω από 1,5 μέτρο — σε δύο συστάδες, μέσα σε στρώματα στάχτης, κάρβουνου και ιζημάτων. Ωστόσο, το κρανίο της γυναίκας απουσίαζε, ενώ ίχνη κοπής υποδηλώνουν ότι ορισμένα οστά αποσπάστηκαν στις αρθρώσεις και ότι αφαιρέθηκε η σάρκα πριν καεί το σώμα.
«Δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι επρόκειτο για πράξη βίας ή κανιβαλισμού επί των λειψάνων», δήλωσε η δρ Τζέσικα Σερέζο-Ρομάν από το Πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα, η οποία ηγήθηκε της μελέτης. Αντίθετα, όπως είπε, τμήματα του σώματος ενδέχεται να αφαιρέθηκαν στο πλαίσιο ταφικού τελετουργικού, πιθανώς για να μεταφερθούν ως ενθύμια.
Η δρ Τζέσικα Τόμσον, ανώτερη συγγραφέας της μελέτης από το Πανεπιστήμιο Γέιλ, σημείωσε ότι, παρότι τέτοιες πρακτικές μπορεί να μη φαίνονται οικείες σήμερα, οι άνθρωποι εξακολουθούν να κρατούν τούφες μαλλιών ή στάχτες συγγενών για να τις σκορπίσουν σε τόπους με ιδιαίτερη σημασία.
Οι ερευνητές ανέφεραν ότι το καταφύγιο φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν ως ένα είδος φυσικού μνημείου, με ταφές να πραγματοποιούνται εκεί από περίπου 16.000 έως 8.000 χρόνια πριν. Εκτός από ολόκληρους σκελετούς, έχουν βρεθεί και πολύ μικρές συλλογές οστών από διαφορετικά άτομα.
«[Αυτό] υποστηρίζει την υπόθεσή μας ότι ορισμένα από τα οστά που λείπουν από τη νεκρική καύση της γυναίκας ενδέχεται να αφαιρέθηκαν σκόπιμα και να μεταφέρθηκαν ως ενθύμια για φύλαξη ή επαναταφή αλλού», δήλωσε η δρ Έμπεθ Σότσουκ, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Κλίβελαντ.
Η ομάδα βρήκε επίσης θραύσματα από την επεξεργασία λίθων μέσα στην πυρά, τα οποία ενδέχεται να είχαν προστεθεί ως μέρος ενός τελετουργικού κηδείας.
Η ομάδα διαπίστωσε επίσης ότι η πυρά είχε περίπου το μέγεθος ενός διπλού στρώματος και ότι η κατασκευή και η διατήρησή της θα απαιτούσαν σημαντική γνώση, δεξιότητα και συντονισμό. Παράλληλα, οι δύο συστάδες οστών υποδηλώνουν ότι το σώμα μετακινήθηκε κατά τη διάρκεια της καύσης.
Παρότι δεν είναι σαφές γιατί η γυναίκα έτυχε τέτοιας ιδιαίτερης μεταχείρισης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αργότερα άναψε τουλάχιστον μία φωτιά ακριβώς πάνω από το σημείο της πυράς — πιθανώς ως πράξη μνήμης.
Ωστόσο, στον χώρο υπάρχουν και ενδείξεις πολλαπλών εστιών φωτιάς, με την Τόμσον να σημειώνει ότι το καταφύγιο πιθανότατα χρησιμοποιούνταν και για την καθημερινή ζωή.
Γράφοντας στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, η ομάδα επισημαίνει ότι η αρχαιότερη έως τώρα γνωστή νεκρική πυρά με ανθρώπινα λείψανα είχε βρεθεί στην Αλάσκα και χρονολογείται περίπου πριν από 11.500 χρόνια — ωστόσο αφορούσε ένα μικρό παιδί.
Πράγματι, τα περισσότερα καμένα ανθρώπινα λείψανα ηλικίας 8.000 ετών ή παλαιότερα δεν έχουν βρεθεί σε νεκρικές πυρές, ενώ πριν από το συγκεκριμένο εύρημα, οι παλαιότερες επιβεβαιωμένες σκόπιμες καύσεις νεκρών στην Αφρική χρονολογούνταν μόλις πριν από περίπου 3.500 χρόνια, μεταξύ νεολιθικών ποιμενικών πληθυσμών.
Η Τόμσον δήλωσε ότι η ανακάλυψη πως διαφορετικοί άνθρωποι τύγχαναν διαφορετικής μεταχείρισης μετά τον θάνατο «υποδηλώνει ότι και εν ζωή θα είχαν πολύ μεγαλύτερη πολυπλοκότητα στους κοινωνικούς τους ρόλους απ’ ό,τι είχαμε ποτέ φανταστεί — ή απ’ ό,τι συνήθως περιγράφεται στερεοτυπικά για τροπικούς κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, ιδίως τόσο παλαιών εποχών».
Με πληροφορίες από Guardian
