Όταν ασθενείς τηλεφωνούν στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Butabika, στην Καμπάλα της Ουγκάντας, ζητώντας βοήθεια για προβλήματα ψυχικής υγείας, χωρίς να το γνωρίζουν συμβάλλουν και στη φροντίδα μελλοντικών ασθενών, καθώς οι κλήσεις στη γραμμή βοήθειας του νοσοκομείου χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση ενός αλγορίθμου τεχνητής νοημοσύνης, ο οποίος φιλοδοξεί να αποτελέσει τη βάση ενός chatbot ψυχολογικής υποστήριξης σε τοπικές αφρικανικές γλώσσες.
Σύμφωνα με ειδικούς, ένας στους δέκα ανθρώπους στην Αφρική αντιμετωπίζει ζητήματα ψυχικής υγείας, όμως η ήπειρος υποφέρει από δραματική έλλειψη επαγγελματιών στον τομέα, ενώ το κοινωνικό στίγμα αποτρέπει πολλούς από το να αναζητήσουν βοήθεια. Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αποτελέσει λύση σε περιοχές με περιορισμένους πόρους.
Η ερευνητική ομάδα της καθηγήτριας Τζόις Νακατούμπα-Ναμπέντε, επικεφαλής του AI Lab στο Πανεπιστήμιο Makerere, συνεργάζεται με το νοσοκομείο Butabika και το νοσοκομείο Mirembe στην Τανζανία. Όπως εξηγεί, ορισμένοι καλούντες ζητούν απλές πληροφορίες, όμως άλλοι μιλούν για αυτοκτονικές σκέψεις ή αποκαλύπτουν σοβαρές ενδείξεις ψυχικής δυσφορίας.
Τεχνητή Νοημοσύνη: Το στίγμα της ψυχικής υγείας στην Αφρική
Ορισμένοι καλούντες χρειάζονται απλώς πρακτικές πληροφορίες, όπως ώρες λειτουργίας ή διαθεσιμότητα προσωπικού. Άλλοι όμως μιλούν για αυτοκτονικές σκέψεις ή αποκαλύπτουν άλλα σημάδια, αρκετά ενδεικτικά για την ψυχική τους κατάσταση και τη διαχείρισή της: «Κάποιος πιθανότατα δεν θα χρησιμοποιήσει τη λέξη “αυτοκτονικός” ή “κατάθλιψη”, γιατί σε πολλές από τις τοπικές μας γλώσσες αυτές οι λέξεις απλώς δεν υπάρχουν», λέει η Νακατούμπα-Ναμπέντε.
Αφού αφαιρεθούν από τις ηχογραφήσεις όλα τα στοιχεία που θα μπορούσαν να ταυτοποιήσουν τον ασθενή, η ομάδα της χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να αναλύσει τις συνομιλίες και να κατανοήσει πώς άνθρωποι που μιλούν σουαχίλι, λουγκάντα ή κάποια από τις δεκάδες γλώσσες της Ουγκάντας περιγράφουν ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη ή η ψύχωση. Με τον καιρό, οι ηχογραφημένες κλήσεις θα μπορούν να «περνούν» από το μοντέλο AI, το οποίο θα εκτιμά ότι «με βάση αυτή τη συνομιλία και τις λέξεις-κλειδιά, ίσως υπάρχει τάση για κατάθλιψη ή αυτοκτονικό ιδεασμό, άρα μπορούμε να σταθούμε περισσότερο στην κλήση ή να καλέσουμε ξανά τον ασθενή για παρακολούθηση», εξηγεί η Νακατούμπα-Ναμπέντε.
Τα σημερινά chatbots συνήθως δεν κατανοούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο παρέχεται η φροντίδα στην Ουγκάντα ούτε το τι υπηρεσίες είναι διαθέσιμες, ενώ λειτουργούν μόνο στα αγγλικά. Ο τελικός στόχος είναι «να φτάνει η φροντίδα ψυχικής υγείας απευθείας στον ασθενή» και να εντοπίζονται έγκαιρα όσοι χρειάζονται πιο εξειδικευμένη φροντίδα από ψυχιάτρους. Η υπηρεσία θα μπορούσε να παρέχεται ακόμη και μέσω SMS για όσους δεν διαθέτουν smartphone ή πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Τεχνητή Νοημοσύνη: Τα πλεονεκτήματα
Τα πλεονεκτήματα ενός chatbot είναι πολλά. «Όταν αυτοματοποιείς, είναι πιο γρήγορο. Μπορείς εύκολα να προσφέρεις περισσότερες υπηρεσίες σε περισσότερους ανθρώπους και να έχεις αποτέλεσμα πολύ ταχύτερα από το να εκπαιδεύσεις κάποιον σε ιατρική σχολή, να ειδικευτεί στην ψυχιατρική και να ολοκληρώσει πρακτική και εκπαίδευση», λέει.
Σημαντικά είναι επίσης η κλίμακα και η εμβέλεια: ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης είναι διαθέσιμο οποιαδήποτε στιγμή. Επιπλέον, πολλοί άνθρωποι διστάζουν να εμφανιστούν σε κλινικές ψυχικής υγείας λόγω του στίγματος. Μια ψηφιακή παρέμβαση το παρακάμπτει αυτό. Η Νακατούμπα-Ναμπέντε ελπίζει ότι το έργο θα επιτρέψει στο υπάρχον προσωπικό να «παρέχει φροντίδα σε περισσότερους ανθρώπους» και να «μειώσει το βάρος των ψυχικών ασθενειών στη χώρα».
Η τεχνολογία, πάντως, εγείρει και ρυθμιστικά ερωτήματα. Η Μιράντα Γούλπερτ, διευθύντρια ψυχικής υγείας στο Wellcome Trust, που χρηματοδοτεί διεθνώς σχετικά προγράμματα, λέει ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει προοπτικές στη διάγνωση. «Αυτή τη στιγμή βασιζόμαστε πολύ σε ερωτηματολόγια με χαρτί και μολύβι. Ίσως η AI μάς βοηθήσει να σκεφτούμε πιο αποτελεσματικά πώς να εντοπίζουμε κάποιον που δυσκολεύεται», σημειώνει.
Οι ρυθμιστικές αρχές, ωστόσο, παλεύουν ακόμη με τις συνέπειες της αυξημένης χρήσης AI στην υγεία. Στη Νότια Αφρική, για παράδειγμα, η αρμόδια αρχή φαρμάκων και οργάνωση υγείας αναπτύσσουν πλαίσιο ρύθμισης, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο η MHRA συνεργάζεται με τεχνολογικές εταιρείες για την εποπτεία της AI σε ιατρικές συσκευές. Στο φόντο υπάρχει και ο φόβος περιστατικών αυτοκτονιών που έχουν συνδεθεί με χρήση chatbots ή περιπτώσεων όπου η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να έχει ενισχύσει ψυχωτικά επεισόδια.
Οι ειδικοί τονίζουν την ανάγκη για συστήματα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο, ώστε να εντοπίζονται επικίνδυνες απαντήσεις πριν προκαλέσουν βλάβη.
Με πληροφορίες από Guardian
