Το διαστημικό τηλεσκόπιο SPHEREx της NASA — που εκτοξεύθηκε το 2025 — ολοκλήρωσε τον πρώτο του πλήρη χάρτη του ουρανού μέσω υπέρυθρων ακτινών, αποτυπώνοντας τον κόσμο με χρώματα αόρατα στο ανθρώπινο μάτι.
Εκτοξεύθηκε τον Μάρτιο του 2025 από την Καλιφόρνια μέσω του πυραύλου Falcon 9 της Space X και άρχισε τις επιστημονικές παρατηρήσεις τον Μάιο.
Η εικόνα αυτή —ο πιο πολύχρωμος πανοραμικός χάρτης του ουρανού που έχει δημιουργηθεί ποτέ στο υπέρυθρο φως— αποτελεί το πρώτο μεγάλο ορόσημο της αποστολής και θα μπορούσε να βοηθήσει τους αστροφυσικούς να διερευνήσουν πώς εξελίχθηκε ο Γαλαξίας και τι συνέβη στο πρώτο δευτερόλεπτο μετά τo big bang.
Τι είναι το SPHEREx;
Το SPHEREx είναι το ακρωνύμιο του Spectro-Photometer for the History of the Universe, Epoch of Reionization, and Ices Explorer.
Το διαστημικό αεροσκάφος περιφέρεται γύρω από τη Γη 14,5 φορές την ημέρα, απεικονίζοντας 3.600 «λωρίδες» του ουρανού καθημερινά, σύμφωνα με τη NASA.
Σε διάστημα έξι μηνών, αυτό το μεθοδικά μεταβαλλόμενο οπτικό πεδίο του επέτρεψε να καλύψει ολόκληρο τον ουρανό σε 360 μοίρες. Κάθε εικόνα καταγράφει δεδομένα σε 102 μήκη κύματος υπέρυθρου φωτός — ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με πολύ μεγάλα μήκη κύματος που δεν είναι ανιχνεύσιμα από το ανθρώπινο μάτι. Αυτό ακριβώς προσφέρει και το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb, για κοντινές λήψεις μακρινών αντικειμένων.
Ο νέος χάρτης του ουρανού από το SPHEREx δείχνει πώς διάφορα κοσμικά αντικείμενα εκπέμπουν φως σε διαφορετικά μήκη κύματος. Το θερμό υδρογόνο εμφανίζεται με μπλε αποχρώσεις, η κοσμική σκόνη με κόκκινες και τα άστρα σε συνδυασμούς μπλε, πράσινου και λευκού — αποκαλύπτοντας χαρακτηριστικά και δομές αόρατες στα συμβατικά οπτικά τηλεσκόπια, τα οποία «βλέπουν» μόνο το ορατό φως.
Πώς διαφέρει το SPHEREx από το τηλεσκόπιο James Webb
Αν και η υπέρυθρη αστρονομία δεν είναι κάτι νέο, το εύρος και το βάθος των δεδομένων του SPHEREx το κάνουν να ξεχωρίζει. Σε αντίθεση με το Webb, που ειδικεύεται στη φασματοσκοπία υψηλής ανάλυσης σε μικρές περιοχές του ουρανού, το SPHEREx διαθέτει ευρύ οπτικό πεδίο και μπορεί να σαρώσει γρήγορα ολόκληρο τον ουρανό.
«Ουσιαστικά έχουμε 102 νέους χάρτες ολόκληρου του ουρανού, καθένας σε διαφορετικό μήκος κύματος και με μοναδικές πληροφορίες για τα αντικείμενα που παρατηρεί», δήλωσε ο Σον Ντομάγκαλ-Γκόλντμαν, διευθυντής του Τμήματος Αστροφυσικής στα κεντρικά της NASA στην Ουάσινγκτον.
Επαναλαμβάνοντας την παγκόσμια χαρτογράφηση άλλες τρεις φορές κατά τη διάρκεια της διετούς αποστολής του, το SPHEREx θα αυξήσει την ευαισθησία του χάρτη — και, ελπίζουμε, θα βοηθήσει τους επιστήμονες να κάνουν περισσότερες ανακαλύψεις για το πρώιμο Σύμπαν.
