Χαράγματα σε αντικείμενα από ελεφαντόδοντο μαμούθ, ηλικίας έως και 45.000 ετών, οδηγούν ερευνητές στο ενδεχόμενο ότι μια μορφή «γραφής» ή οργανωμένης καταγραφής συμβόλων εμφανίστηκε πολύ νωρίτερα απ’ όσο τοποθετούσε μέχρι σήμερα η ιστορία.
Η ομάδα εντόπισε επαναλαμβανόμενα μοτίβα σε γραμμές, εγκοπές, τελείες και σταυρούς πάνω σε 260 αντικείμενα που βρέθηκαν σε σπήλαια της νότιας Γερμανίας. Ανέλυσε περισσότερα από 3.000 επιμέρους «σημάδια» και υποστηρίζει ότι αυτά δεν είναι τυχαία διακοσμητικά, αλλά έχουν δομή και κανόνες που θυμίζουν στοιχειώδες σύστημα καταγραφής.
Μέχρι σήμερα, οι ιστορικοί τοποθετούν τα πρώτα γνωστά «γραπτά» συστήματα γύρω στα 5.000 χρόνια πριν, με τις πρωτοσφηνοειδείς πινακίδες της Μεσοποταμίας. Η νέα μελέτη, όμως, υποστηρίζει ότι οι ακολουθίες συμβόλων που χάραζαν κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες στην παλαιολιθική Ευρώπη αποτελούν μια πρώιμη, εναλλακτική μορφή γραφής, παρότι το ακριβές νόημά τους παραμένει άγνωστο.
Τα ευρήματα προέρχονται από την περίοδο λίγο πριν ο Homo sapiens εγκατασταθεί στην Ευρώπη, σε εποχή που ήρθε σε επαφή με τους Νεάντερταλ. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυτό κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρον το ερώτημα για το ποιος ανέπτυξε πρώτος τέτοιες συμβολικές πρακτικές και πώς μεταδόθηκαν.
Ο καθηγητής Κρίστιαν Μπεντς από το Πανεπιστήμιο Ζάαρλαντ, ένας από τους συγγραφείς της έρευνας, λέει ότι το «κλειδί» βρίσκεται στην πυκνότητα και στη δομή των συμβόλων. Όπως υποστηρίζει, οι ακολουθίες εμφανίζουν έντονη επανάληψη και προβλεψιμότητα, χαρακτηριστικά που είναι συγκρίσιμα με πολύ μεταγενέστερες μορφές πρωτοσφηνοειδούς. Με άλλα λόγια, τα σημάδια δεν είναι απλώς πολλά, αλλά μοιάζουν να ακολουθούν κανόνες.
Η Εύα Ντούτκιεβιτς, από το Μουσείο Προϊστορίας και Πρώιμης Ιστορίας του Βερολίνου, σημειώνει ότι η μελέτη ενισχύει την εικόνα πως οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής Εποχής είχαν γνωστικές δυνατότητες ανάλογες με τις δικές μας. Εκτιμά επίσης ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη στην αρχή, καθώς υπάρχουν πολλά αντικείμενα με αντίστοιχα σύμβολα που δεν έχουν μελετηθεί συστηματικά.
Μέρος των ευρημάτων προέρχεται από το σπηλαιώδες σύστημα Lonetal, μήκους περίπου 37 χιλιομέτρων, στη Βάδη Βυρτεμβέργη. Σε ένα μικρό γλυπτό μαμούθ από χαυλιόδοντα, οι επιστήμονες κατέγραψαν σειρές από σταυρούς και τελείες. Σε άλλο εύρημα, γνωστό ως «adorant», από το σπήλαιο Geißenklösterle στην κοιλάδα Achtal, εντόπισαν σειρές από τελείες και εγκοπές σε πλακέτα ελεφαντόδοντου που απεικονίζει μια υβριδική μορφή ανθρώπου και λιονταριού. Ιδίως οι τελείες στην πίσω πλευρά θεωρούν ότι δείχνουν σκόπιμη διάταξη, άρα και πρόθεση επικοινωνίας.
Η ομάδα διαπίστωσε ότι οι πιο «πυκνές» ακολουθίες συμβόλων εμφανίζονται συχνότερα σε ειδώλια και όχι σε εργαλεία, στοιχείο που ενισχύει την ιδέα ότι αυτά τα αντικείμενα είχαν ρόλο πέρα από τη χρηστική τους αξία. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι άνθρωποι τα έφτιαχναν για να μεταφέρουν πληροφορία, να αποτυπώνουν νόημα και να διακινούν σκέψεις.
Η μελέτη δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό PNAS.
Με πληροφορίες από BBC
