Η Γη περιστρέφεται φέτος το καλοκαίρι με ελαφρώς μεγαλύτερη ταχύτητα απ’ ό,τι συνήθως, γεγονός που έχει προκαλέσει την ανησυχία των επιστημόνων και των διαχειριστών του παγκόσμιου χρόνου. Την 10η Ιουλίου, η ημέρα ήταν η συντομότερη του 2025 μέχρι στιγμής – κατά 1,36 χιλιοστά του δευτερολέπτου μικρότερη από το κανονικό 24ωρο. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι στις 22 Ιουλίου και στις 5 Αυγούστου θα καταγραφούν ακόμα μικρότερες ημέρες.
Το φαινόμενο δεν είναι εντελώς καινούργιο: οι ημέρες της Γης δεν διαρκούν πάντα ακριβώς 86.400 δευτερόλεπτα. Η ακριβής διάρκεια επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες – την έλξη της Σελήνης, τις εποχικές μεταβολές στην ατμόσφαιρα, ακόμη και τις μετακινήσεις στον υγρό πυρήνα της Γης.
Αν και πρόκειται για διαφορές χιλιοστών του δευτερολέπτου, οι αποκλίσεις αυτές είναι κρίσιμες για τα συστήματα υπολογιστών, τις τηλεπικοινωνίες, τους δορυφόρους και άλλες τεχνολογικές εφαρμογές που βασίζονται στην απόλυτη ακρίβεια των ατομικών ρολογιών.
Από το 1972, η υπηρεσία International Earth Rotation and Reference Systems Service έχει προσθέσει 27 «δίσεκτα δευτερόλεπτα» (leap seconds) στο παγκόσμιο ρολόι UTC, ώστε να ευθυγραμμίζεται με την περιστροφή της Γης. Μέχρι σήμερα, όλα τα leap seconds ήταν θετικά – δηλαδή προστίθενταν. Όμως, καθώς η Γη επιταχύνει, ειδικοί όπως ο γεωφυσικός Ντάνκαν Άγκνιου (Duncan Agnew) θεωρούν πιθανό να απαιτηθεί ένα αρνητικό leap second, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ. Οι πιθανότητες να χρειαστεί μέχρι το 2035 υπολογίζονται στο 40%.
Η προοπτική ενός αρνητικού δευτερολέπτου ανησυχεί τους επιστήμονες, καθώς τα συστήματα που ρυθμίζουν τον χρόνο –όπως τα GPS, τα ηλεκτρικά δίκτυα, τα τραπεζικά συστήματα και τα τηλεπικοινωνιακά πρωτόκολλα– δεν έχουν σχεδιαστεί για κάτι τέτοιο. «Ακόμα και με τα θετικά leap seconds, έχουμε δει σοβαρά προβλήματα. Δεν θέλουμε να φανταστούμε τι μπορεί να συμβεί με ένα αρνητικό», σχολιάζει ο φυσικός Τζούντα Λεβίν από το National Institute of Standards and Technology.
Τι κάνει τη Γη να επιταχύνει;
Οι βραχυπρόθεσμες αλλαγές στην περιστροφή σχετίζονται με τη θέση της Σελήνης και την επίδραση των παλιρροιών. Όταν η Σελήνη βρίσκεται πάνω από τον ισημερινό, επιβραδύνει την περιστροφή· όταν είναι πιο βόρεια ή νότια, την επιταχύνει. Το καλοκαίρι, η ατμόσφαιρα χάνει στροφορμή λόγω εποχικών αλλαγών όπως η μετατόπιση των ρευμάτων jet stream, και αυτή η απώλεια μεταφέρεται στον φλοιό της Γης, κάνοντάς την να περιστρέφεται ταχύτερα.
Επίσης, όπως επισημαίνει ο Άγκνιου, η επιβράδυνση του υγρού πυρήνα εδώ και δεκαετίες ενισχύει την επιτάχυνση του φλοιού. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν δορυφορικές μετρήσεις και παρατηρήσεις σε σχέση με μακρινούς αστέρες για να παρακολουθούν αυτές τις ελάχιστες αποκλίσεις.
Το λιώσιμο των πάγων ως «φρένο»
Παράδοξα, η κλιματική αλλαγή –μέσω του λιωσίματος των πάγων της Ανταρκτικής και της Γροιλανδίας– επιβραδύνει την περιστροφή της Γης. Καθώς το λιωμένο νερό κατανέμεται στους ωκεανούς, η μάζα αλλάζει, επιβραδύνοντας την περιστροφή, όπως ένας πατινέρ που απλώνει τα χέρια του για να μειώσει ταχύτητα.
«Αν δεν είχαμε την υπερθέρμανση του πλανήτη, θα είχαμε ήδη αρνητικό leap second», λέει ο Άγκνιου. Η μετατόπιση της μάζας δεν επηρεάζει μόνο την ταχύτητα, αλλά και τον άξονα περιστροφής της Γης, σύμφωνα με μελέτες του καθηγητή Μπένεντικτ Σόγια από το Πολυτεχνείο της Ζυρίχης. Στο δυσμενές σενάριο, η επίδραση της κλιματικής αλλαγής μπορεί να ξεπεράσει εκείνη της Σελήνης μέχρι το τέλος του αιώνα.
Χρόνος για σκέψη (και προετοιμασία)
Αν και οι αλλαγές παραμένουν μέσα στα φυσικά όρια μεταβλητότητας, οι επιστήμονες παραμένουν σε εγρήγορση. «Είναι πιθανό να δούμε στο μέλλον επιβράδυνση, αλλά προς το παρόν πρέπει να είμαστε έτοιμοι για κάθε ενδεχόμενο», καταλήγει ο Σόγια.
Η προοπτική ενός αρνητικού δευτερολέπτου φαντάζει σήμερα απίθανη, αλλά όχι αδύνατη. Και αν το παρελθόν μας δίδαξε κάτι –όπως με το Y2K– είναι πως ακόμα και η πιο μικρή μονάδα χρόνου μπορεί να φέρει μεγάλες επιπτώσεις.
Με πληροφορίες από CNN
