Για κάποιους Χριστιανούς, η πίστη ταυτίζεται με την προσωπική σχέση με τον Ιησού. Μια τεχνολογική εταιρεία στην Καλιφόρνια αποφάσισε να πάρει αυτή τη φράση κυριολεκτικά και να τη μετατρέψει σε προϊόν: βιντεοκλήσεις με έναν «AI Ιησού», με χρέωση 1,99 δολάρια το λεπτό.
Η εταιρεία Just Like Me προσφέρει στους χρήστες τη δυνατότητα να συνομιλήσουν με ένα avatar του Ιησού που έχει δημιουργηθεί μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Το avatar μπορεί να προσφέρει λόγια προσευχής και ενθάρρυνσης σε διάφορες γλώσσες, ενώ διαθέτει μνήμη προηγούμενων συνομιλιών έστω και αν τα χείλη του δεν συγχρονίζονται πάντα τέλεια με τη φωνή.
«Νιώθεις κάπως υπόλογος απέναντι στην AI», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Κρις Μπριντ. «Είναι φίλος σου. Έχεις δημιουργήσει έναν δεσμό».
Η περίπτωση του «AI Jesus» αποτελεί μόνο ένα τμήμα μιας νέας, ταχύτατα αναπτυσσόμενης αγοράς: των θρησκευτικών εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Καθώς τα chatbots χρησιμοποιούνται ήδη για ψυχοθεραπεία, ιατρικές συμβουλές, συντροφικότητα ή ακόμα και ερωτικές σχέσεις, η θρησκεία αναδεικνύεται στο επόμενο πεδίο όπου η AI δοκιμάζει τα όριά της.
Στην αγορά κυκλοφορούν πλέον εφαρμογές που παρουσιάζονται ως Ινδουιστές γκουρού, Βουδιστές δάσκαλοι, AI εκδοχές του Χριστού, αλλά και chatbots σχεδιασμένα ειδικά για Καθολικούς ή άλλες χριστιανικές ομολογίες. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο τεχνολογικό· είναι βαθιά θεολογικό και υπαρξιακό: τι σημαίνει να ζητά κανείς πνευματική καθοδήγηση από μια μηχανή;
Ο χριστιανός μηχανικός λογισμικού Κάμερον Πακ έχει θεσπίσει κριτήρια για την αξιολόγηση εφαρμογών που απευθύνονται σε πιστούς. Μεταξύ άλλων, θεωρεί απαραίτητο ένα τέτοιο εργαλείο να δηλώνει ρητά ότι είναι προϊόν AI και να μην παραποιεί χωρία της Βίβλου. Υπάρχει όμως, όπως λέει, ένα όριο που δεν πρέπει να θολώνει: «Η AI δεν μπορεί να προσευχηθεί για σένα, γιατί η AI δεν είναι ζωντανή».
Η Just Like Me υποστηρίζει ότι το μοντέλο της έχει εκπαιδευτεί στη Βίβλο του Βασιλιά Ιακώβου και σε κηρύγματα, χωρίς ωστόσο να κατονομάζει τους ιεροκήρυκες. Ο «AI Ιησούς» της εταιρείας εμφανίζεται σε κάθετη οθόνη, λουσμένος σε ένα ζεστό χρυσό φως, με μακριά μαλλιά. Σύμφωνα με το AP, η αισθητική του είναι εμπνευσμένη από τον ηθοποιό Τζόναθαν Ρούμι της δημοφιλούς σειράς The Chosen. Ένα πακέτο των 49,99 δολαρίων προσφέρει στους χρήστες 45 λεπτά συνομιλίας τον μήνα.
Οι δημιουργοί αυτών των εφαρμογών προτάσσουν την παρηγοριά, την ευκολία πρόσβασης και τη διάδοση της πίστης. Οι επικριτές, ωστόσο, διακρίνουν ένα νέο πεδίο ευκαιριακής εκμετάλλευσης. Ο Μάθιου Σάντερς, ιδρυτής της Longbeard, μιας εταιρείας με έδρα τη Ρώμη που ειδικεύεται στην ψηφιοποίηση καθολικών διδασκαλιών, προειδοποιεί για τα λεγόμενα «AI wrappers»: εφαρμογές που τοποθετούν ένα θρησκευτικό περιτύλιγμα πάνω σε ένα ήδη υπάρχον μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς ουσιαστική θεολογική επιμέλεια.
Η δική του εταιρεία έχει αναπτύξει το Magisterium AI, ένα chatbot εκπαιδευμένο σε καθολική γνώση 2.000 ετών, ως απάντηση στο γεγονός ότι πολλοί πιστοί χρησιμοποιούν ήδη γενικά εργαλεία όπως το ChatGPT για θρησκευτική καθοδήγηση.
Η συζήτηση δεν περιορίζεται στον Χριστιανισμό. Στην Ιαπωνία, η εταιρεία beingAI έχει αναπτύξει την Emi Jido, μια μη ανθρώπινη Βουδίστρια ιέρεια, η οποία εκπαιδεύεται επί χρόνια αλλά δεν έχει διατεθεί ακόμη στο κοινό. Η δημιουργός της, Ζαν Λιμ, υποστηρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη χρειάζεται εκπαίδευση και αξίες, όπως ένα παιδί που δεν το αφήνεις απλώς στον κόσμο ελπίζοντας ότι θα γίνει καλός άνθρωπος.
Η Emi Jido «χειροτονήθηκε» σε ειδική τελετή το 2024 από τον Zen Βουδιστή ιερέα Ρόσι Τζούντο Κοέν, ο οποίος συνεχίζει να την εκπαιδεύει από το σπίτι του στην Ιαπωνία. Ο ίδιος την οραματίζεται μελλοντικά ως ολόγραμμα, επιμένοντας όμως ότι δεν προορίζεται να υποκαταστήσει την ανθρώπινη επαφή. «Είναι απλώς ένας Zen δάσκαλος στην τσέπη σου», δήλωσε στο AP.
Στο Πανεπιστήμιο του Κιότο, ο καθηγητής και βουδιστής θεολόγος Σέιτζι Κουμαγκάι συμμετείχε στην ανάπτυξη του BuddhaBot, ενός εργαλείου εκπαιδευμένου αρχικά αποκλειστικά σε πρώιμες βουδιστικές γραφές. Η νεότερη εκδοχή του, το BuddhaBot Plus, ενσωματώνει το ChatGPT της OpenAI, ενώ η ομάδα του παρουσίασε και το Buddharoid, ένα ανθρωποειδές ρομπότ-μοναχό που σχεδιάζεται να επικουρεί μελλοντικά τους κληρικούς.
Ωστόσο, η σχέση AI και πνευματικότητας παραμένει ηλεκτρισμένη. Ο Πίτερ Χέρσοκ, από την πρωτοβουλία Humane AI Initiative του East-West Center στη Χονολουλού και ασκούμενος Βουδιστής, αναγνωρίζει δυνατότητες αλλά και σοβαρούς κινδύνους. Όπως τονίζει, στη βουδιστική πνευματικότητα η προσωπική προσπάθεια έχει καθοριστική σημασία, ενώ μια AI δίνει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να την υποκαταστήσει.
Υπάρχουν επίσης και πρακτικές ανησυχίες. Ορισμένα θρησκευτικά εργαλεία AI έχουν ήδη αναστείλει τη λειτουργία τους ή έχουν επανασχεδιαστεί λόγω παραπληροφόρησης ή παραβίασης της ιδιωτικότητας. Η ανθρωπολόγος Μπεθ Σίνγκλερ, που μελετά τη σχέση θρησκείας και AI στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, σημειώνει ότι κάθε δόγμα θέτει διαφορετικά όρια. Στο Ισλάμ, για παράδειγμα, οι απαγορεύσεις γύρω από τις ανθρωπόμορφες αναπαραστάσεις πυροδοτούν έντονες συζητήσεις για την αποδοχή τέτοιων εργαλείων.
Το πιο ανησυχητικό σημείο, ωστόσο, αφορά τη συναισθηματική εξάρτηση. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι προβληματισμοί για τους δεσμούς που αναπτύσσουν οι χρήστες με τα chatbots, ειδικά όταν αυτά λειτουργούν ως σύντροφοι ή πνευματικοί συνομιλητές. Πρόσφατες αγωγές στις ΗΠΑ έχουν συνδέσει τη χρήση AI chatbots με περιστατικά αυτοκτονιών, εντείνοντας την ανάγκη για ρυθμιστικά πλαίσια.
Ο Γκράχαμ Μάρτιν, παρουσιαστής podcast και άθεος, δοκίμασε εφαρμογές όπως το Text With Jesus και παραδέχθηκε ότι οι απαντήσεις ήταν πειστικές και αυτό ακριβώς τον ανησύχησε. Όταν ο «AI Ιησούς» άρχισε να τον παροτρύνει να αναβαθμίσει σε premium έκδοση, ανακάλεσε στη μνήμη του την παράδοση του αμερικανικού τηλε-ευαγγελισμού. «Έχουμε δει ανθρώπους να αναπτύσσουν συναισθηματικές σχέσεις με την AI. Τώρα φανταστείτε αυτό το εργαλείο να παρουσιάζεται ως ο Κύριος και Σωτήρας σας, ο Ιησούς Χριστός», δήλωσε.
Η νέα αγορά των θρησκευτικών εφαρμογών AI υπόσχεται πρόσβαση και παρηγοριά. Όμως το ερώτημα που παραμένει είναι πολύ πιο σκοτεινό: τι συμβαίνει όταν η μηχανή δεν απαντά πλέον ως βοηθός ή φίλος, αλλά ως Θεός, δάσκαλος ή προφήτης;
με στοιχεία από Independent, AP
