Η Google DeepMind παρουσίασε ένα νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που βοηθά τους ιστορικούς να ερμηνεύσουν, να αποδώσουν και να αποκαταστήσουν αρχαίες ρωμαϊκές επιγραφές.
Το σύστημα, που ονομάζεται Aeneas από τον μυθικό Τρωικός ήρωα, προβλέπει πού και πότε δημιουργήθηκαν τα κείμενα και προτείνει λέξεις για σημεία που έχουν υποστεί φθορά ή είναι ελλιπή, προσφέροντας ένα πολύτιμο ψηφιακό εργαλείο στην έρευνα.
Οι ιστορικοί που το δοκίμασαν αναφέρουν ότι αλλάζει ριζικά τον τρόπο μελέτης τους, καθώς βοηθά στον εντοπισμό παρόμοιων επιγραφών, ένα κρίσιμο βήμα για την κατανόηση του ιστορικού τους πλαισίου. Παράλληλα, προσφέρει εύστοχες προτάσεις για τη συμπλήρωση των αναπόφευκτων κενών σε φθαρμένα ή αποσπασματικά κείμενα.
Google: Πως λειτουργεί το Aeneas
«Το Aeneas βοηθά στην ερμηνεία, απόδοση και αποκατάσταση λατινικών επιγραφών που σώζονται αποσπασματικά», δήλωσε η Δρ Θέα Sommerschield από το Πανεπιστήμιο του Nottingham, η οποία ανέπτυξε το εργαλείο σε συνεργασία με την τεχνολογική ομάδα της Google. «Αυτός ήταν ο μεγάλος στόχος που θέσαμε εξαρχής.»
Οι επιγραφές αποτελούν από τις σημαντικότερες πηγές για τη ζωή στον αρχαίο κόσμο. Μερικές καλύπτουν τοίχους μνημείων, ενώ άλλες περιλαμβάνουν αυτοκρατορικά διατάγματα, πολιτικά συνθήματα, ερωτικά ποιήματα, εμπορικά αρχεία, επιτύμβιες επιγραφές και προσωπικές σημειώσεις της καθημερινότητας. Υπολογίζεται ότι ανακαλύπτονται περίπου 1.500 νέες επιγραφές κάθε χρόνο.
Our new state-of-the-art AI model Aeneas transforms how historians connect the past. 📜
— Google DeepMind (@GoogleDeepMind) July 23, 2025
Ancient inscriptions often lack context – it's like solving a puzzle with 90% of the pieces lost to time. It helps researchers interpret and situate inscriptions in their past context. 🧵 pic.twitter.com/pnlZiVNPa3
«Το μοναδικό με τις επιγραφές είναι ότι έχουν γραφεί από τους ίδιους τους ανθρώπους της εποχής, από όλα τα κοινωνικά στρώματα», σημειώνει η Sommerschield. «Δεν πρόκειται για ιστορία γραμμένη μόνο από τους νικητές.»
Ωστόσο, πολλές επιγραφές είναι σπασμένες ή τόσο φθαρμένες από τον χρόνο που δεν διαβάζονται. Πολλά αντικείμενα με επιγραφές έχουν επίσης αποσπαστεί από το αρχικό τους περιβάλλον, καθιστώντας ασαφή την προέλευσή τους.
Η ομάδα της Google, με επικεφαλής τον Έλληνα ερευνητή τεχνητής νοημοσύνης Γιάννη Ασσαέλ, συνεργάστηκε με ιστορικούς για τη δημιουργία ενός εργαλείου τεχνητής νοημοσύνης που θα υποστηρίζει την έρευνα. Το Aeneas εκπαιδεύτηκε σε μια τεράστια βάση δεδομένων με σχεδόν 200.000 γνωστές επιγραφές, που περιλαμβάνουν συνολικά 16 εκατομμύρια χαρακτήρες.
Το Aeneas αναλύει το κείμενο και σε ορισμένες περιπτώσεις την εικόνα της υπό μελέτη επιγραφής και, αντλώντας από τη βάση δεδομένων του, δημιουργεί λίστα σχετικών επιγραφών από την περίοδο 7 π.Χ. έως 8 μ.Χ. Αντί να εντοπίζει απλώς λέξεις-κλειδιά, αναγνωρίζει βαθύτερες ιστορικές συνδέσεις ανάμεσα στα κείμενα.
Το σύστημα μπορεί να αποδώσει μια επιγραφή σε μία από τις 62 ρωμαϊκές επαρχίες και να εκτιμήσει τη χρονολόγησή της με ακρίβεια 13 ετών. Επίσης, προτείνει πιθανές λέξεις για τα σημεία που λείπουν, μί; λειτουργία που δοκιμάστηκε σε γνωστά κείμενα από τα οποία είχε αποκρυφθεί τεχνητά μέρος του κειμένου.
Σε μια από τις δοκιμές, το Aeneas αναλύει τη Res Gestae Divi Augusti, την επιγραφή-μανιφέστο των κατορθωμάτων του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα, Αύγουστου, που διασώζεται σε πολλά μνημεία της αυτοκρατορίας. Το σύστημα πρότεινε δύο πιθανές χρονολογίες σύνταξης: είτε τη δεκαετία 10 π.Χ., είτε μεταξύ 10 και 20 μ.Χ., προσεγγίζοντας με ακρίβεια το χρονικό εύρος που ήδη συζητείται από τους μελετητές.
We tested Aeneas on the Res Gestae Divi Augusti – one of the most debated inscriptions.
— Google DeepMind (@GoogleDeepMind) July 23, 2025
Without prior knowledge, it successfully mapped out the leading scholarly theories on its dating, showing how AI can help model history in a quantitative way. 📊 pic.twitter.com/sdlX27hfh1
Σε άλλη περίπτωση, η τεχνητή νοημοσύνη ανέλυσε επιγραφή σε βωμό από τη Μογοντιάκο (σημερινή Μάιντς, Γερμανία) και αποκάλυψε γλωσσικά στοιχεία που δείχνουν επιρροή από παλαιότερο βωμό στην ίδια περιοχή. «Ήταν από τις στιγμές που μας άφησαν άφωνους», ανέφερε η Sommerschield.
Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικό Nature και το εργαλείο είναι ήδη διαθέσιμο στους ερευνητές μέσω διαδικτύου.
«Η δυναμική του είναι πραγματικά ανατρεπτική»
Σε μια εκτενή δοκιμή, 23 ιστορικοί χρησιμοποίησαν το Aeneas για να αναλύσουν λατινικές επιγραφές. Το εργαλείο παρείχε χρήσιμο πλαίσιο στο 90% των περιπτώσεων. «Η δυναμική του είναι πραγματικά ανατρεπτική», σχολίασε η καθηγήτρια κλασικών σπουδών Mary Beard από το Πανεπιστήμιο του Cambridge.
Aeneas is now accessible through:
— Google DeepMind (@GoogleDeepMind) July 23, 2025
👉A website for researchers
🧑💻Open-source code and dataset
📚Syllabus for classrooms
🏛️Upgraded Ithaca ancient Greek model
We’re excited to see how more people use this work to uncover the past. Find out more → https://t.co/NH4DGK46rp pic.twitter.com/5W8zSfxJn6
Ο Jonathan Prag, συν-συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής αρχαίας ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, υπογράμμισε ότι το Aeneas θα μπορούσε να εφαρμοστεί στο σύνολο των γνωστών επιγραφών για να ελεγχθούν εκ νέου οι υπάρχουσες ερμηνείες. Όπως είπε, το εργαλείο καθιστά προσβάσιμη την έρευνα και σε όσους δεν διαθέτουν εξειδικευμένες γνώσεις ή τεράστιες προσωπικές βιβλιοθήκες.
«Χωρίς ένα τέτοιο εργαλείο, για να μελετήσεις αποτελεσματικά επιγραφές, χρειάζεσαι είτε τεράστια προσωπική εμπειρία είτε πρόσβαση σε τεράστιους πόρους», ανέφερε. «Αλλά είναι εξίσου σημαντικό να μπορείς να το χρησιμοποιήσεις με κριτική σκέψη.»
Με πληροφορίες από Guardian
