Μια έκρηξη, που καταγράφηκε ως νέος τύπος σουπερνόβα, σηματοδοτεί το τέλος της ζωής ενός άστρου με έναν τρόπο που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά, προκαλώντας το επιστημονικό ενδιαφέρον.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι έλυσαν το μυστήριο μιας από τις πιο ασυνήθιστες εκρήξεις που έχουν καταγραφεί ποτέ: ένα τεράστιο αστέρι εξερράγη την ώρα που διαλυόταν από μια μαύρη τρύπα.
Η κοσμική αυτή έκρηξη, η οποία σημειώθηκε περίπου 730 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη, εντοπίστηκε τον Ιούλιο του 2023 μέσω ενός νέου αλγορίθμου τεχνητής νοημοσύνης, σχεδιασμένου να ανιχνεύει σε πραγματικό χρόνο ασυνήθιστες εκρήξεις. Η ανάλυση έδειξε ότι το άστρο βρισκόταν σε επικίνδυνη τροχιά γύρω από μια μικρή μαύρη τρύπα, η οποία απορροφούσε αέρια και σκόνη. Πριν η μαύρη τρύπα το καταπιεί ολοκληρωτικά, οι τεράστιες βαρυτικές της δυνάμεις προκάλεσαν την έκρηξη.
«Η μαύρη τρύπα καθόρισε όλη τη ζωή αυτού του άστρου - από την εξέλιξή του μέχρι και τον τρόπο που πέθανε», δήλωσε η Ashley Villar, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και συν-συγγραφέας της μελέτης, που δημοσιεύτηκε στο The Astrophysical Journal.
Ένα διαφορετικό σενάριο θανάτου άστρου
Συνήθως, οι σουπερνόβα προκαλούνται όταν ο πυρήνας ενός άστρου καταρρέει, δημιουργώντας ένα ισχυρό κρουστικό κύμα που εκτοξεύει τα εξωτερικά του στρώματα και παράγει μια εκτυφλωτική λάμψη για εβδομάδες ή μήνες. Στην περίπτωση αυτή όμως, ο σουπερνόβα SN 2023zkd παρουσίασε τρεις ιδιαιτερότητες:
- Το φως του εξασθενούσε πολύ πιο αργά από το συνηθισμένο.
- Παρέμεινε λαμπρός για περίπου τέσσερα χρόνια πριν αρχίσει να φθίνει.
- Μετά την αρχική μείωση, η φωτεινότητά του αυξήθηκε ξανά απρόσμενα.
Οι παρατηρήσεις υπεριώδους και υπέρυθρης ακτινοβολίας από επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια, σε συνδυασμό με υπολογιστικές προσομοιώσεις, έδειξαν ότι η πρώτη λάμψη πιθανόν προκλήθηκε όταν η έκρηξη του άστρου συγκρούστηκε με αέρια και σκόνη που είχε ήδη αποσπάσει η μαύρη τρύπα από την επιφάνειά του. Η δεύτερη λάμψη φαίνεται να δημιουργήθηκε από τη σύγκρουση της έκρηξης με ένα πυκνό, δισκοειδές νέφος υλικού γύρω από το άστρο.
«Η πηγή του φωτός πιθανότατα προέρχεται από υλικό που συγκρούεται στην προσπάθειά του να διαφύγει», εξηγεί η Villar.
Εναλλακτικές ερμηνείες του θανάτου του αστεριού
Η ομάδα εξέτασε και το ενδεχόμενο η μαύρη τρύπα να είχε διαλύσει το άστρο πριν εκείνο εκραγεί αυτόνομα, με τα συντρίμμια του να παράγουν λάμψη τύπου σουπερνόβα καθώς συνθλίβονταν στο περιβάλλον αέριο. Σε κάθε περίπτωση, το άστρο κατέρρευσε με ασυνήθιστο τρόπο.
«Είναι η πρώτη φορά που έχουμε όλα τα δεδομένα μιας τέτοιας έκρηξης από την αρχή μέχρι το τέλος», τόνισε ο επικεφαλής συγγραφέας Alex Gagliano του MIT, αποδίδοντας την επιτυχία στον αλγόριθμο AI που εντόπισε τις πρώτες ανωμαλίες περίπου 100 ημέρες πριν γίνουν εμφανείς.
Άλλοι επιστήμονες, όπως ο Danny Milisavljevic του Πανεπιστημίου Purdue και ο Or Graur του Πανεπιστημίου του Πόρτσμουθ, θεωρούν ότι η ερμηνεία είναι πειστική, αλλά δεν αποκλείουν και άλλα θεωρητικά μοντέλα, καθώς τα ασυνήθιστα χαρακτηριστικά της έκρηξης δεν ταιριάζουν εύκολα στα κλασικά σενάρια σουπερνόβα.
Η μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα στον κόσμο θα καταγράφει χιλιάδες σουπερνόβα καθημερινά
Το επερχόμενο Αστεροσκοπείο Vera C. Rubin, με τη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα στον κόσμο, θα ξεκινήσει 10ετή χαρτογράφηση του νότιου ουρανού, καταγράφοντας χιλιάδες σουπερνόβα καθημερινά. Η ομάδα σκοπεύει να αξιοποιήσει τον νέο αλγόριθμο AI για την ταχεία αναγνώριση παρόμοιων σπάνιων εκρήξεων.
«Το σύμπαν είναι γεμάτο εκπλήξεις και η τεχνητή νοημοσύνη είναι το εργαλείο μας για να τις εντοπίζουμε», λέει ο Milisavljevic.
Ο Gagliano προσθέτει ότι τέτοιες μέθοδοι μπορούν να αποτελέσουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, όχι μόνο για μελέτη, αλλά και για την προετοιμασία των τηλεσκοπίων παγκοσμίως ώστε να παρακολουθήσουν ένα φαινόμενο από τα πρώτα του στάδια.
Και αν κάποια στιγμή συμβεί μια σουπερνόβα στον Γαλαξία μας; «Δεν υπάρχει κίνδυνος για τη Γη», καθησυχάζει η Villar. «Θα ήταν απλώς ένα εντυπωσιακό σόου φωτός».
Με πληροφορίες από The Washington Post
