«Ήταν τρομακτικό… σαν να βρισκόμουν στη μέση φλεγόμενης πόλης κατά τη διάρκεια νυχτερινής επίθεσης.» Με αυτά τα λόγια περιγράφει ο Dr. Arwyn Edwards μια καυτή, ομιχλώδη μέρα σε παγετώνα του Σβάλμπαρντ. Δεν επρόκειτο για πόλεμο, αλλά για ένα σκηνικό κλιματικής κρίσης, με λιωμένα νερά και κατολισθήσεις πάγου, που μετέτρεψαν το επιστημονικό του εργαστήριο σε ζώνη κινδύνου.
Ο Edwards είναι κορυφαίος ερευνητής στην οικολογία παγετώνων, μελέτη των οργανισμών που ζουν στον, μέσα και γύρω από τον πάγο. Για πάνω από 20 χρόνια, ένιωθε ασφαλής στην πολική έρημο. Όμως, η επιταχυνόμενη κλιματική κατάρρευση αρχίζει να κλονίζει αυτό το αίσθημα.
Η περιοχή του Σβάλμπαρντ θερμαίνεται 7 φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει για την κατανόηση αυτών των εύθραυστων οικοσυστημάτων και των τρισεκατομμυρίων δολαρίων που μπορεί να κοστίσει η κατάρρευσή τους.
Τα μικρόβια του πάγου, προσαρμοσμένα σε ακραίο ψύχος, παίζουν σημαντικό ρόλο στο λιώσιμο. Παράγουν σκούρες χρωστικές, αιχμαλωτίζουν σωματίδια σκόνης και σκοτεινιάζουν την επιφάνεια του πάγου, αυξάνοντας την απορρόφηση θερμότητας. Αυτό ονομάζεται βιολογική σκίαση — και επιταχύνει την τήξη.
Ένα «σκοτεινό βιολογικό πέπλο» μήκους 100.000 τετρ. χλμ. σχηματίζεται κάθε καλοκαίρι στη Γροιλανδία, ευδιάκριτο ακόμα και από το διάστημα. Σύμφωνα με έρευνα του 2020, αυτά τα μικρόβια ευθύνονται για 4,4 έως 6 γιγατόνους λιωμένου πάγου — μέχρι και 13% του συνολικού ετήσιου λιώσιμου νερού από την τεράστια αυτή παγοκάλυψη. Κι όμως, οι περισσότεροι παγετωνολόγοι εξακολουθούν να τα αποκαλούν… «ακαθαρσίες».
Οι λεγόμενοι cryoconite granules — σκούρες κοκκώδεις συσσωματώσεις — περιέχουν μικροσκοπικά οικοσυστήματα, γεμάτα βακτήρια, μύκητες, ιούς και πρωτόζωα. Ακόμα και τα διάσημα ακραία ζώα νεροαρκούδες (tardigrades) ζουν εκεί.
Αυτά τα μικροσκοπικά οικοσυστήματα είναι βιοτεχνολογικοί θησαυροί. Οι γενετικές τους προσαρμογές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανακαλύψεις για τη φαρμακευτική, τη βιομηχανία, και τη διαχείριση αποβλήτων. Αλλά λιώνουν πριν προλάβουμε να τα μελετήσουμε.
Πέρα από την επιτάχυνση της τήξης, τα λιώσιμα παγετώνων και του μόνιμου πάγου (permafrost) απελευθερώνουν μεθάνιο – ένα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου.
Σε μια περιοχή του Σβάλμπαρντ, τα λεγόμενα pingos (υψώματα από παγωμένο υπόγειο νερό) εκπέμπουν μεθάνιο που μοιάζει να «ξεπηδά από το έδαφος». Ο καθηγητής Andy Hodson μελετά αυτά τα φαινόμενα, αλλά παραμένει ήρεμος, χάρη σε ένα μικροβιακό «θαύμα»: μεθανοτροφικά βακτήρια που καταναλώνουν το μεθάνιο πριν αυτό φτάσει στην ατμόσφαιρα.
Σε έναν άλλο παγετώνα, ο Edwards παρατηρεί ότι η επιφάνεια έχει χαμηλώσει κατά 4 μέτρα από πέρυσι. Το μικροβιακό σημείο που μελετούσε έχει εξαφανιστεί. «Αυτός ο παγετώνας είναι τελικά άρρωστος», λέει. «Και κανείς δεν νοιάζεται». Όπως κάθε ζωντανός οργανισμός, κάθε παγετώνας έχει το δικό του μικροβίωμα. Και κάθε απώλεια είναι απώλεια μοναδικής βιοποικιλότητας και ενδεχομένως τεράστιας οικονομικής αξίας.
Ο Edwards ζητά τη δημιουργία διεθνούς αποθετηρίου μικροβίων, παρόμοιου με την Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων του Σβάλμπαρντ. «Όταν πεθάνω, θέλω αυτό το αποθετήριο να υπάρχει για τις μελλοντικές γενιές. Επειδή τότε, δεν θα υπάρχουν πια αυτοί οι παγετώνες…», λέει, δείχνοντας τον ορίζοντα.
Ακόμα και η άγρια ζωή του Σβάλμπαρντ, όπως μια ομάδα από 80 μπελούγκες, εξαρτάται από τα μικρόβια. Τα ψάρια που τρώνε, τρέφονται με πλαγκτόν που ζει χάρη στα θρεπτικά συστατικά από παγετώνες. Και αυτοί, με τη σειρά τους, ελέγχονται από τα μικρόβια του πάγου. Οι μικροοργανισμοί δεν είναι απλώς παράγοντες τήξης ή απορρόφησης μεθανίου. Είναι η βάση της ζωής στην Αρκτική.
Η Αρκτική λιώνει, και μαζί της χάνονται οικοσυστήματα, είδη και πολύτιμες ευκαιρίες για την επιστήμη και την ανθρωπότητα. Οι μικροοργανισμοί του πάγου είναι οι «αόρατοι ήρωες» αλλά και οι εν δυνάμει επιταχυντές της κλιματικής κρίσης. Ίσως είναι καιρός να σταματήσουμε να τους αγνοούμε.
Με πληροφορίες από Guardian
