Μια νέα επιστημονική μελέτη προειδοποιεί ότι το τροπικό δάσος του Αμαζονίου μετατοπίζεται προς μια νέα, κλιματική κατάσταση που οι ερευνητές χαρακτηρίζουν ως «υπερτροπική» (hypertropical), συνθήκες που, όπως σημειώνουν, δεν έχουν υπάρξει στη Γη εδώ και εκατομμύρια χρόνια.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η οποία βασίζεται σε δεδομένα άνω των 30 ετών απ' όλη την περιοχή, οι περίοδοι ξηρασίας στον Αμαζόνιο γίνονται πλέον πιο μεγάλες, πιο συχνές και πιο θερμές. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι αυτές οι συνθήκες «δεν έχουν σύγχρονο ανάλογο», εκθέτοντας τα δέντρα σε πρωτόγνωρα επίπεδα στρες και μειώνοντας ταυτόχρονα την ικανότητα του δάσους να απορροφά διοξείδιο του άνθρακα.
Οι αλλαγές θεωρούνται τόσο δραστικές, ώστε η διεθνής ερευνητική ομάδα εισήγαγε έναν νέο όρο για να τις περιγράψει. Η «υπερτροπική» κατάσταση παραπέμπει σε κλιματικά όρια που ξεπερνούν όσα μέχρι σήμερα όριζαν ένα τροπικό δάσος.
Αμαζόνιος: Τα στοιχεία της νέας μελέτης
Οι ερευνητές εξέτασαν πώς αντιδρούν τα δέντρα και τα εδάφη τους σε περιόδους υψηλής θερμοκρασίας και έντονης ξηρασίας. Όπως εξηγούν, αυτά τα ακραία επεισόδια προσφέρουν ένα «παράθυρο στο μέλλον» για το τι θα μπορούσε να θεωρείται κανονικό μέσα στα επόμενα 100 χρόνια. «Όταν συμβαίνουν αυτές οι θερμές ξηρασίες, μιλάμε για το κλίμα που συνδέουμε με ένα υπερτροπικό δάσος, γιατί ξεπερνά τα όρια του σημερινού τροπικού κλίματος», αναφέρει ο γεωγράφος Τζεφ Τσέιμπερς από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ.
Τα μοντέλα που βασίστηκαν στα δεδομένα δείχνουν ότι τέτοιες ξηρασίες θα είναι ακόμη πιο συχνές έως το 2100 και ενδέχεται να εμφανίζονται όλο τον χρόνο, ακόμη και κατά την υγρή περίοδο. Οι επιστήμονες προβλέπουν αυξημένη θνησιμότητα των δέντρων λόγω μειωμένης υγρασίας στο έδαφος, η οποία μπορεί να προκαλέσει είτε «υδραυλική αστοχία» (μπλοκάρισμα της μεταφοράς νερού στο εσωτερικό του δέντρου) είτε «λιμοκτονία άνθρακα», όταν τα φύλλα κλείνουν τους πόρους τους για να εξοικονομήσουν νερό, περιορίζοντας όμως τη φωτοσύνθεση.
Μετρήσεις στο πεδίο δείχνουν ότι το φαινόμενο αυτό ήδη παρατηρείται στις σημερινές ακραίες κλιματικές συνθήκες του Αμαζονίου. Αν το δάσος περάσει πλήρως σε υπερτροπική κατάσταση, τα ακραία αυτά επεισόδια θα γίνουν πολύ συχνότερα, αυξάνοντας τη θνησιμότητα των δέντρων έως και 55%.
Αμαζόνιος: Ποια δέντρα είναι πιο ευάλωτα στο νέο, κλιματικό μέλλον
Ιδιαίτερα ευάλωτα φαίνεται να είναι τα γρήγορα αναπτυσσόμενα δέντρα με χαμηλή πυκνότητα ξύλου, τα οποία πεθαίνουν σε μεγαλύτερους αριθμούς σε σχέση με είδη με πιο «σκληρό» ξύλο. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, σημαίνει ότι τα δευτερογενή δάση -όπου αυτά τα είδη είναι περισσότερα- κινδυνεύουν περισσότερο από ξηρασίες.
Η μελέτη εστίασε και σε δύο περιοχές του Αμαζονίου που επλήγησαν από τις ξηρασίες του 2015 και του 2023, οι οποίες συνδέθηκαν με ιδιαίτερα θερμά φαινόμενα Ελ Νίνιο. Το κρίσιμο όριο έλλειψης νερού ήταν κοινό και στις δύο περιοχές, ένδειξη ότι η αλλαγή μπορεί να είναι εκτεταμένη.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα περισσότερα υπερτροπικά δάση θα εμφανιστούν στον Αμαζόνιο, αλλά παρόμοια φαινόμενα ενδέχεται να παρατηρηθούν και σε περιοχές της Αφρικής και της Ασίας. Σε αυτή την περίπτωση, τα δάση κινδυνεύουν να μετατραπούν από «αποθήκες» άνθρακα σε πηγές εκπομπών, καθώς η μαζική απώλεια δέντρων θα απελευθερώνει διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, λειτουργεί ως ακόμη μία προειδοποίηση για τον ρόλο των δασών στη σταθερότητα του παγκόσμιου κλίματος. «Όλα εξαρτώνται από το τι θα κάνουμε», σημειώνει ο Τσέιμπερς. «Αν συνεχίσουμε να εκπέμπουμε αέρια του θερμοκηπίου χωρίς περιορισμούς, θα δημιουργήσουμε αυτό το υπερτροπικό κλίμα πολύ πιο γρήγορα».
Με πληροφορίες από Nature και ScienceAlert
