Αν εμείς έχουμε τον καραγκιόζη, η Σικελία έχει και αυτή μια μακραίωνη και ξεχωριστή παράδοση, το περιώνυμο Teatro dei pupi, το λαϊκό θέατρο του δρόμου με τις μαριονέτες, που θα ζωντανέψει ο Σύλλογος Figli d'Arte Cuticchio από το Παλέρμο, την Κυριακή 22 Ιανουαρίου, στις 5 μ.μ. στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός, σε συνεργασία με το Ιταλικό Ινστιτούτο της Αθήνας.
Στο έργο που θα παρουσιαστεί με τίτλο «Η Ιλιάδα ή τα λύτρα του Πριάμου», νέες μαριονέτες δημιουργήθηκαν πάνω στις φιγούρες των Ελλήνων και των Τρώων και το έπος που υπενθυμίζει την παντοτινά άσβεστη ελληνική παράδοση της Σικελίας συνδυάζεται με την δεδομένη παραστατική δομή των pupi, που αναδεικνύει τη ζωντάνια και την παντοτινή του επικαιρότητα.
Το Teatro dei pupi είναι συνυφασμένο άρρηκτα με την παράδοση της ιταλικής μεγαλονήσου και για πολλούς αιώνες αποτελούσε ακόμη και μέρος της καθημερινότητας στις πόλεις και τα χωριά της Σικελίας. Οι περιπέτειες του Ορλάντο και του Ρινάλντο απέναντι σε μάγισσες και πνεύματα μοχθηρά, πλανεύτρες βασίλισσες από τη λαγγεμένη Ανατολή, βλοσυρούς και πολεμοχαρείς ιππότες, κατακτητές Μαυριτανούς, έπλαθαν τη φαντασία και την ευρηματικότητα του σικελικού λαού.
Συμβολικές εικόνες της πολυτάραχης Ιστορίας που διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της νήσου, από τους Έλληνες και τους Ρωμαίους, στους Άραβες και τους Καταλανούς και τους Ανζού, το Βασίλειο των Δύο Σικελιών, τις αγροτικές εξεγέρσεις στους φεουδάρχες και στον αγώνα για ανεξαρτησία της Ιταλίας και κατόπιν (ακόμη και μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο) της ίδιας της Σικελίας, οι μαριονέτες είναι η ζωντανή έκφραση της ψυχής του λαού της.
Παρά τη λαϊκότητά τους οι ίδιες οι μαριονέτες έχουν αναχθεί σε μία ξεχωριστή μορφή «υψηλής» τέχνης όσον αφορά την κατασκευή και την εμφάνισή τους. Υπάρχει το μουσείο των Pupi στη Σικελία και το Teatro dei Pupi έχει επηρεάσει το έργο μεγάλων Σικελών δημιουργών, από τον Λεονάρντο Σάσα στη λογοτεχνία ως τους Ρενάτο Γκουτούζο και Φορτουνάτο Ντεπέρο στη ζωγραφική.
Τέλεια κίνηση, ζωντάνια χαρακτήρων, αρτιότητα και λεπτεπίλεπτες κινήσεις: κανένας δεν μένει αδιάφορος από τις ιστορίες που πλάθονται με αυτή την ιδιαίτερη παραστατική τεχνοτροπία τους και απόδοση της ζωής ή, καλύτερα, τη μυθιστορηματική της υπέρβαση.
Βλέποντας κάποιος μία παράσταση σικελικών Pupi αντιλαμβάνεται στην εντέλεια την «ιλιγγιώδη» τούτη παραδοξότητα του θεάτρου μαριονέτας που κατέθετε στο αξεπέραστο δοκίμιό του ο Χάινριχ Φον Κλάιστ.
Αφενός το θέατρο μαριονέτας αποτελεί μία αποκατάσταση της θεατρικής (και γενικότερα της παραστατικής) τέχνης μέσα από ένα κατώτερο genre, αφετέρου ξεπερνούν το ζωντανό σώμα και διαθέτουν μεγαλύτερη ζωντάνια, ευκινησία, ελαφράδα, συμμετρία και προπαντός «φυσικότερη κατανομή του κέντρου βάρους», που ούτε καν μπορεί να πλησιάσει το ανθρώπινο σώμα. Για τον Κλάιστ μάλιστα, ο ηθοποιός ή ο χορευτής θα πρέπει να γίνει υπερ-μαριονέτα.
Ο άνθρωπος πίσω από αυτή τη μοναδική παράσταση, ο Μίμο Κουτίκιο, γιος πλανόδιου μαριονετίστα, γεννήθηκε το 1948 στη Γέλα της Σικελίας. Το 1973 άνοιξε το πρώτο του κουκλοθέατρο και το 1977 ίδρυσε την Associazione Figli d'Arte Cuticchio. Το 1997 ίδρυσε την πρώτη σχολή για κουκλοπαίκτες στο Παλέρμο, όπου διοργανώνει εργαστήρια για την αφήγηση ιστοριών και το κουκλοθέατρο.
Ο Κουτίκιο διεύρυνε το ρεπερτόριό του, συνδυάζοντάς το με το κλασικό, διατηρώντας όμως τους κανόνες της παράδοσης, αυτοσχεδιασμό και σύνθεση και δημιουργώντας νέες αντιστοιχίες, συμμετρίες, ασυμμετρίες, αντιθέσεις και συμφωνίες, επικαλύπτοντας καταστάσεις και χαρακτήρες, κάνοντας τους παλιούς μύθους να λάμπουν με εντελώς νέες αναλαμπές.
Ο Κουτίκιο έφερε επανάσταση στην παραστατική τέχνη της μαριονέτας, διαρρηγνύοντας τη γραμμή ανάμεσα στη μαριονέτα και τον μαριονετίστα, φέρνοντάς την στο μεταίχμιο της ταύτισης ανάμεσα στο άψυχο pupo και τον ζωντανό θεατή.
Μέσα από τον διαρκή πειραματισμό και τον συνδυασμό μαριονέτας, ηθοποιού και μουσικής, ο Κουτίκιο αναμετράται ταυτόχρονα με την παράδοση, την νεώτερη αφηγηματικότητα και τον αυτοσχεδιασμό. Στον Κουτίκιο έχουν απονεμηθεί πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων το βραβείο «Stegagatto» του Ente Teatrale Italiano (1991), το βραβείο Θεσσαλονίκης Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης (Ελλάδα) 1997, το βραβείο «UBU» (1998), το βραβείο «Hystrio» (2007), το βραβείο «Chù'ng Nhan» (Ανόι - Βιετνάμ), 2000, το βραβείο κριτικών (2008), το βραβείο «De Sica» (2013), το βραβείο «UBU» για το επίτευγμα ζωής (2019).
Η Ιλιάδα ή τα λύτρα του Πρίαμου
Κυριακή 22/1/ - 5 μ.μ.
Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός - Πλατεία Αγίου Καρύτση 8, Αθήνα
