Πραγματοποιήθηκε, την 18η Μαρτίου 2026, στην κατάμεστη Αίθουσα Τελετών του Μεγάρου της Ακαδημίας, η Δημόσια Πανηγυρική Συνεδρία της Ακαδημίας Αθηνών για τον εορτασμό της επετείου συμπλήρωσης 100 ετών από την ίδρυσή της.
Στη συνεδρία παρευρέθηκε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, ο οποίος υπογράμμισε τον ρόλο της Ακαδημίας Αθηνών «ως ενός ισχυρού κόμβου μεταξύ του παρελθόντος και μέλλοντός μας».
Η βράβευση του Σταύρου Ξαρχάκου
Μετά την ολοκλήρωση των ομιλιών απονεμήθηκε, σε κλίμα συγκίνησης, το Αριστείο των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών έτους 2026 στον συνθέτη, Σταύρο Ξαρχάκο, ως ένδειξη αναγνώρισης του μακροχρόνιου πολύτιμου έργου του.
Το έργο του Σταύρου Ξαρχάκου εκτείνεται από τη δισκογραφία και το θέατρο έως τον κινηματογράφο και παραμένει έως και σήμερα ζωντανό και ενεργό.
Η εκδήλωση για την επέτειο των 100 χρόνων της Ακαδημίας
Πραγματοποιώντας μία αναδρομή στο παρελθόν κατά τον χαιρετισμό του, ο κ. Τασούλας αναφέρθηκε στην εμπνευσμένη πανηγυρική ομιλία του Δημήτριου Αιγινήτη, το 1926, κατά την οποία «καθόρισε σαφώς και την αποστολή της Ακαδημίας ως «κεφαλής της πνευματικής οργανώσεως της χώρας». Επισήμανε δε ότι «η Ακαδημία Αθηνών αυτά τα 100 χρόνια και οπωσδήποτε στις μέρες μας, μέσα από τις μελέτες και τις πρωτοβουλίες κορυφαίων ακαδημαϊκών έχει καθοριστική συμβολή για να συνειδητοποιήσει ακόμα περισσότερο η ελληνική κοινωνία την εμβέλεια και τη διαχρονικότητα του ελληνικού πνεύματος - του συστήματος σκέψης που έδωσε υπόσταση στη δυτική επιστήμη, θετική και θεωρητική». Αναφέρθηκε επίσης στη σημερινή της παρουσία και στις ιδιαιτέρως σημαντικές -όπως τις χαρακτήρισε-πρωτοβουλίες της Ακαδημίας Αθηνών, που αφορούν «τη διοργάνωση συνεδρίων γύρω από κρίσιμα θέματα που απασχολούν την ελληνική κοινωνία, όπως είναι η παιδεία, το δημογραφικό, η κλιματική αλλαγή, ο προσανατολισμός της εθνικής οικονομίας και τέλος η τεχνητή νοημοσύνη, σημείο όπου τέμνονται όλοι οι παραπάνω τομείς».
Αναφέρθηκε επίσης και στο Μνημόνιο Συνεργασίας της Ακαδημίας Αθηνών με τη Βουλή των Ελλήνων, καθώς και στο πρόσφατο πρώτο συμπόσιο του Διεθνούς Κοινού των Ακαδημιών, που διοργάνωσε η Ακαδημία και «το οποίο επιτυγχάνει να συμβάλει σ' έναν ουσιαστικό διεπιστημονικό διάλογο σε μια περίοδο που οι παγκόσμιες προκλήσεις διαπερνούν σύνορα και επιστημονικά πεδία».
Ακολούθως, μίλησε η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, κ. Σοφία Ζαχαράκη, η οποία τόνισε ότι «[η] Ακαδημία Αθηνών ιδρύθηκε για να φέρνει κοντά τις επιστήμες, τα γράμματα και τις τέχνες. Και ακριβώς σε αυτή τη συνάντηση παράγεται έργο που αφήνει αποτύπωμα». Επισήμανε δε ότι στη σύγχρονη εποχή μεγάλων προκλήσεων (τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική κρίση, γεωπολιτικές συνθήκες, ανάγκη προστασίας της πολιτιστικής κληρονομίας) «η συμβολή των ανθρώπων της επιστήμης, των γραμμάτων και της τέχνης είναι πιο αναγκαία από ποτέ». Ως εκ τούτου, η Πολιτεία οφείλει να στηρίζει την αποστολή του Ιδρύματος και τον διάλογο που αυτό αναπτύσσει με την κοινωνία. Κατέληξε δε, λέγοντας ότι «σε αυτόν τον διάλογο, η Ακαδημία Αθηνών καλείται να συνεχίσει να συμβάλλει, στον επόμενο αιώνα της πορείας της, ως ζωντανός πυρήνας επιστημονικής σκέψης, έρευνας και πνευματικής δημιουργίας».
Η ομιλία του προέδρου της Ακαδημίας
Ακολούθησε η ομιλία του προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών, κ. Νικηφόρου Διαμαντούρου, με θέμα: «Εκατό χρόνια Ακαδημίας: Από την ιστορία στο μέλλον. Ιστορική συνέχεια και κέντρο αξιών, σε διάλογο με την κοινωνία».
Ο πρόεδρος της Ακαδημίας, σε μία ιστορική αναδρομή, επισήμανε τη μακρά διαδρομή που οδήγησε στην ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ τόνισε ότι «[σ]το φως αυτής της ιστορικής παρακαταθήκης, η Ακαδημία Αθηνών στέκει ως θεματοφύλακας της εθνικής μνήμης και φάρος πνευματικής δημιουργίας, υπηρετώντας διαχρονικά με αφοσίωση τη γνώση, την επιστήμη και τον πολιτισμό».
Χαρακτήρισε δε την επέτειο συμπλήρωσης των 100 ετών από την ίδρυσή της ως «σημείο μετάβασης από έναν αιώνα εμπειρίας σε έναν αιώνα ευθύνης», υπογραμμίζοντας στη συνέχεια τον ρόλο της Ακαδημίας που έτσι «καθίσταται απολύτως επίκαιρος και περισσότερο αναγκαίος από ποτέ», σε μία εποχή όπου κρίνεται απαραίτητη η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας απέναντι στους θεσμούς.
Ο κ. Διαμαντούρος αναφέρθηκε επίσης στη θεσμική συνεργασία με τη Βουλή των Ελλήνων, η οποία εγκαινιάστηκε με την υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας από τον πρόεδρο της Βουλής, κ. Νικήτα Κακλαμάνη, και τον πρόεδρο της Ακαδημίας κ. Μιχάλη Τιβέριο τον Νοέμβριο του 2025. Στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής, η Ακαδημία συμβάλλει, διατυπώνοντας τεκμηριωμένες γνώμες για ζητήματα ευρύτερου ενδιαφέροντος που αφορούν την Πολιτεία και την κοινωνία, παρεμβαίνοντας με τον τρόπο αυτό στο δημόσιο διάλογο.
Εστιάζοντας στον προσανατολισμό εξωστρέφειας της Ακαδημίας παρουσίασε επίσης μία σειρά δράσεων και συνεργασιών, εκφράζοντας τις ευχαριστίες του προς την ΕΡΤ για την προβολή και επικοινωνία των εκδηλώσεων και δράσεων των 100 ετών, τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛΤΑ) για την έκδοση αναμνηστικής σειράς τεσσάρων γραμματοσήμων, καθώς και την Τράπεζα της Ελλάδος τόσο για το Νομισματικό της Πρόγραμμα όσο και για την έκδοση συλλεκτικού νομίσματος των δύο (2) ευρώ, αφιερωμένου στην επέτειο της Ακαδημίας Αθηνών.
Επιπλέον, αναφέρθηκε στους πέντε διακριτούς και αλληλένδετους πυλώνες δράσης της Ακαδημίας Αθηνών (νέο υπόδειγμα διακυβέρνησης, παιδεία, δημογραφικό ζήτημα, κλιματική κρίση και τεχνητή νοημοσύνη), ενώ έκλεισε την ομιλία του επικαλούμενος την ιστορική και αποφασιστική προτροπή του Ελευθέριου Βενιζέλου για την ίδρυση της Ακαδημίας με το χαρακτηριστικό τηλεγράφημα «Organisez rapidement Académie» και υπογραμμίζοντας ότι το μήνυμα αυτό παραμένει διαχρονικά επίκαιρο.
Ο θεσμός της Ακαδημίας
O γενικός γραμματέας της Ακαδημίας, κ. Αντώνιος Ρεγκάκος, εισήγαγε κατά την τελευταία ομιλία της Πανηγυρικής Συνεδρίας, που είχε θέμα «Το τελευταίο καταφύγιο της επιστήμης και ο πλέον ανεξάρτητος θεσμός του κράτους: Μια επίκαιρη ιδέα της Ακαδημίας» την ανάγκη «να αναδειχθεί ή να υπενθυμιστεί ο λόγος για τον οποίον ο θεσμός της Ακαδημίας ανήκει στα στοιχεία που συγκροτούν την πολιτιστική ταυτότητα της Ευρώπης». Σε αυτό το πλαίσιο, πραγματοποίησε μία αδρή παρουσίαση της ιστορικής πορείας της έννοιας της ακαδημίας αναφερόμενος πρωτίστως στην Πλατωνική Ακαδημία καθώς και στην πρόσληψη της διδασκαλίας και του έργου της από τον λατινόφωνο κόσμο, και ειδικότερα από τον Κικέρωνα και τον Αυγουστίνο. Εν συνεχεία, αναφέρθηκε στην εποχή της ακμής των ακαδημιών στη Δύση κατά την εποχή της Αναγέννησης και του Ουμανισμού στην Ιταλία καθώς και στις «Εταιρείες» ουμανιστών λογίων που σταδιακά εξαπλώθηκαν στην Ευρώπη. Ο κ. Ρεγκάκος εστίασε ειδικά στην αντίληψη του Γερμανού γλωσσολόγου και φιλοσόφου, Wilhelm von Humboldt, που επιχείρησε μια συστηματική προσέγγιση του θεσμού της ακαδημίας, η οποία στηρίζεται στις έννοιες της ακαδημαϊκής ελευθερίας, της παιδείας και της επιστήμης, καθώς και στην αναγκαία προστασία των θεσμών γνώσης.
Επισήμανε δε ότι τη σημερινή εποχή, κατά την οποία απειλείται η ακαδημαϊκή ελευθερία, είναι απαραίτητο να προστατευθεί το ατελές δημοκρατικό υπόβαθρο στην Ευρώπη, καταλήγοντας ότι «[ί]σως δεν είναι τυχαίο ότι στις μέρες μας για τον χαρακτηρισμό της εποχής μας χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο η φρικώδης φράση 'σκοτεινός διαφωτισμός'».
Τέλος, απονεμήθηκε το Βραβείο Εθνικής Παλιγγενεσίας έτους 2026, του Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη, εξ ημισείας στον Ομότιμο και Επίτιμο Καθηγητή του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, κ. Βάλτερ Πούχνερ, για το βιβλίο του με τίτλο «Το 1821 και το Θέατρο», Εκδόσεις ΟΤΑΝ, και στον ιστορικό κ. Δημήτρη Μπαχάρα, για το βιβλίο του με τίτλο «Πώς και γιατί φτάσαμε στην Ελληνική Επανάσταση», Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, αναγνωρίζοντας τη σημαντική συμβολή τους στην πληρέστερη γνώση του πλέγματος των ιστορικών και διανοητικών φαινομένων, τα οποία συνθέτουν τον κόσμο της Ελληνικής Επανάστασης.
