Η κυβέρνηση της Τουρκίας ζητά επιστροφή χρημάτων για ταινία, με το ομοφοβικό επιχείρημα πως «προωθεί ΛΟΑΤΚΙ προπαγάνδα».
Η κίνηση αυτή θεωρείται ευρέως ως ένα νέο επεισόδιο του πολιτισμικού πολέμου που διεξάγει η τουρκική κυβέρνηση εναντίον της καλλιτεχνικής σκηνής της χώρας για το queer περιεχόμενο. Υπενθυμίζεται πως πρόσφατα ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν σε ένα ομοφοβικό παραλήρημα μίλησε για «απειλή» από την «παγκόσμια επιβολή της ΛΟΑΤΚΙ δικτατορίας»
Στην νέα αυτή περίπτωση είναι αξιοπερίεργο το φαινόμενο μια ταινία να προκαλεί μεγάλες αντιδράσεις πριν καν κυκλοφορήσει. Αυτό ακριβώς συνέβη με την τελευταία ταινία του βραβευμένου Τούρκου σκηνοθέτη Emin Alper, «Burning Days».
Τα αναπάντεχα γεγονότα οδήγησαν σε μια συζήτηση στην Τουρκία σχετικά με την καλλιτεχνική ελευθερία, τη λογοκρισία και τις επιθέσεις κατά της LGBTQ κοινότητας, με την κυβέρνηση να απαιτεί να επιστραφούν τα κονδύλια που είχε διαθέσει για την υποστήριξη της ταινίας.
Πριν κυκλοφορήσει στην Τουρκία, η ταινία «Burning Days» έτυχε θετικής υποδοχής στο εξωτερικό. Προβλήθηκε στο 75ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών τον Μάιο του 2022 και τιμήθηκε με πολλά βραβεία φέτος. Στη συνέχεια, έκανε την πρεμιέρα της και σε τουρκικό έδαφος, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου «Χρυσό Πορτοκάλι» της Αττάλειας τον Οκτώβριο, κερδίζοντας εννέα βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του βραβείου καλύτερης σκηνοθεσίας.
Ωστόσο, στις 8 Δεκεμβρίου, μια μέρα πριν η ταινία κυκλοφορήσει τελικά στις τουρκικές αίθουσες μετά από μεγάλη αναμονή, ο Alper και ο παραγωγός Nadir Operli έκαναν μια αναπάντεχη ανακοίνωση: Το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας απαίτησε από τους δημιουργούς να επιστρέψουν τα κεφάλαια που είχε καταβάλει το υπουργείο για την υποστήριξη της ταινίας και με τόκους.
Οι Alper και Operli δήλωσαν ότι η αιτιολόγηση που προέβαλε το υπουργείο για την απαίτηση αυτή ήταν οι υποτιθέμενες αλλαγές που έγιναν στο σενάριο μετά την έγκριση της χρηματοδότησης. Οι κινηματογραφιστές λένε ότι ακολούθησαν προσεκτικά τη διαδικασία χρηματοδότησης από την κυβέρνηση και δεν έκαναν σημαντικές αλλαγές.
«Καμία δημοκρατική χώρα δεν επιβλέπει τις αλλαγές που έγιναν στο σενάριο της ταινίας μετά την υποστήριξή της με δημόσια κονδύλια», ανέφεραν οι κινηματογραφιστές στην ανακοίνωσή τους.
Στήριξη με πολλούς τρόπους
Ο κινηματογραφικός χώρος και το κοινό συσπειρώθηκαν αμέσως στο πλευρό των δημιουργών της ταινίας. Ένα ψήφισμα που υπογράφηκε από ανθρώπους του κλάδου περιέγραψε την απόφαση του υπουργείου ως «μαύρη κηλίδα στην ιστορία του κινηματογράφου». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι αντιφρονούντες ορκίστηκαν να κατακλύσουν τους κινηματογράφους για να υποστηρίξουν την ταινία, ενώ ορισμένοι διάσημοι διοργάνωσαν κληρώσεις για να χαρίσουν εισιτήρια σε φοιτητές.
Η κίνηση της κυβέρνησης προκάλεσε κατακραυγή ιδιαίτερα μεταξύ της ήδη στοχοποιημένης LGBTQ κοινότητας της Τουρκίας. Αν και το υπουργείο δεν έχει ακόμη σχολιάσει τη δήλωση των κινηματογραφιστών, η κάλυψη στον φιλοκυβερνητικό τουρκικό Τύπο προσφέρει μια ένδειξη για την επίσημη αντίρρηση.
Η ακροδεξιά ισλαμιστική εφημερίδα Yeni Akit δημοσίευσε ένα άρθρο που κατακεραύνωνε την προβολή της ταινίας στο Φεστιβάλ «Χρυσού Πορτοκαλιού» και έγραφε: «Μια ταινία προπαγάνδας για ΛΟΑΤ υποστηρίχθηκε από το υπουργείο! Κέρδισε εννέα βραβεία». Υποστήριξε ακόμη ότι η ταινία «προσέβαλε» επίσης τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την κυβέρνησή του.
Οι σκηνοθέτες περιγράφουν αυτές τις κατηγορίες ως μια εκστρατεία «δυσφήμισης» που εξαπολύθηκε αφότου η ταινία «Burning Days» κατέστη υποψήφια για τον Queer Palm των Καννών, ένα βραβείο LGBTQ.
Το βαθύτερο νόημα
Πολλοί σχολιάζουν πως αυτό που «ενόχλησε» τις αρχές, είναι το γεγονός πως το «Burning Days» είναι μία αντιπολιτευτική ταινία. Καταδικάζει διακριτικά την έμφυλη βία και τη σκληρότητα απέναντι σε μειονοτικές ομάδες, ανθρώπους διαφορετικού σεξουαλικού προσανατολισμού, εθνικές μειονότητες, ανυπεράσπιστα κατοικίδια κλπ. Χρησιμοποιεί μια φτωχή πόλη στην ύπαιθρο της Ανατολίας ως αλληγορία για την Τουρκία.
Ο σεναριογράφος του κινηματογράφου Umur Cagin Tas υποστηρίζει ότι τα LGBTQ θέματα που υπονοούνται στην ταινία είναι μόνο ένας από τους λόγους για τους οποίους η ταινία έχει στοχοποιηθεί, υποδεικνύοντας την ευρύτερη πίεση που ασκείται σε κάθε είδους διαφωνία. «Είναι λάθος να περιορίσουμε τις αντιδράσεις [για την ταινία] στους queer χαρακτήρες. Η κυβέρνηση που βρίσκεται στην εξουσία δεν συνηθίζει να δέχεται κριτική και τιμωρεί όσους την ασκούν», δήλωσε ο Tas στο Al-Monitor, υποστηρίζοντας ότι οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι χρησιμοποιούν την ομοφοβία ως «καμουφλάζ» για να επιτεθούν στους δημιουργούς της ταινίας.
