Μουσική για πρώτη φορά ακούστηκε στο σπήλαιο Πετραλώνων, στη Χαλκιδική, προσφέροντας μία μοναδική εμπειρία στους περιορισμένους επισκέπτες που παρακολούθησαν τη συναυλία της ΚΟΘ.
Καθώς διασχίζουν την οριζόντια τεχνητή σήραγγα, οι προσκεκλημένοι φτάνουν στο εσωτερικό ενός σπηλαίου ηλικίας άνω του ενός εκατομμυρίου ετών. Είναι 8:30 το βράδυ, ώρα κατά την οποία το σπήλαιο δεν δέχεται επισκέπτες. Ωστόσο, για λίγους τυχερούς, ξεκινά μια ανεπανάληπτη εμπειρία: Μουσική πλημμυρίζει τον αρχαίο χώρο για πρώτη φορά στην ιστορία του.
Στην κεντρική αίθουσα, η διεθνούς φήμης σοπράνο Αφροδίτη Πατουλίδου και η καταξιωμένη μουσικός κρουστών Πανάγιω Καραμούζη συνθέτουν έναν μοναδικό ηχητικό κόσμο με συνδυασμό βιμπράφωνου, φωνής, νικελάρπας και άλλων οργάνων. Πρόκειται για μια ξεχωριστή συναυλία που πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Δευτέρας στο σπήλαιο των Πετραλώνων, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου που συνδιοργανώνουν η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης (ΚΟΘ) και το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (ΑΜΘ), με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και τη συνεργασία της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας.
Το σπήλαιο, γνωστό και ως «Κόκκινων Πετρών», βρίσκεται στους δυτικούς πρόποδες του όρους Κατσίκα στη Χαλκιδική, έχει έκταση 10.000 τ.μ. και ανακαλύφθηκε το 1959 από κατοίκους του ομώνυμου χωριού. Το 1960 εντοπίστηκε εκεί το αρχαιότερο ανθρώπινο λείψανο που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα στην Ελλάδα. Στην ιστορική αυτή τοποθεσία, για πρώτη φορά εδώ και 1.000.700 χρόνια, αντήχησε ανθρώπινη μουσική.
Σπήλαιο Πετραλώνων: Η φωνή επιστρέφει στον πρωταρχικό της χώρο
«Δεν πρόκειται για μια συμβατική μουσική παράσταση. Είναι μια τελετουργία, μια πρόσκληση σε εσωτερικό βίωμα», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αφροδίτη Πατουλίδου λίγο πριν τη συναυλία. «Η υγρή σιωπή του σπηλαίου, ο τρόπος που αντανακλά τον ήχο, η αίσθηση ότι βρίσκεσαι μέσα στη γη, όλα αυτά δημιουργούν ένα σκηνικό που δεν μπορείς να αγνοήσεις ούτε να διαχειριστείς με τους συμβατικούς όρους της σκηνικής παρουσίας», πρόσθεσε. «Η ηχώ της φωνής μου μέσα σε έναν χώρο ηλικίας εκατομμυρίων ετών είναι κάτι που με υπερβαίνει· με κάνει να αισθάνομαι μέρος μιας αλυσίδας ανθρώπινης έκφρασης που ξεκινά από πολύ μακριά και συνεχίζει προς το μέλλον».
Οι περιορισμένοι θεατές διέσχισαν, μέσα από μια καθορισμένη διαδρομή, τους θαλάμους του σπηλαίου με τους εντυπωσιακούς σταλαγμιτικούς σχηματισμούς, φτάνοντας στην κεντρική αίθουσα όπου τοποθετήθηκαν στον διάδρομο των επισκεπτών γύρω από τις δύο μουσικούς. Εκείνες, όρθιες ανάμεσά τους, παρουσίασαν έργα εμπνευσμένα από την παραδοσιακή μουσική και τη σύγχρονη δημιουργία.
Η συναυλία άνοιξε με τον «Επιτάφιο του Σεικίλου», την αρχαιότερη σωζόμενη μουσική σύνθεση στον κόσμο, η οποία περιέχει το διαχρονικό μήνυμα: «Όσο ζεις λάμπε, καθόλου μη λυπάσαι. Για λίγο διαρκεί η ζωή, ο χρόνος απαιτεί την πληρωμή του». Παρουσιάστηκαν επίσης δύο έργα της συνθέτριας Λίνας Τόνια, σε παγκόσμια πρεμιέρα, γραμμένα ειδικά για αυτή την περίσταση.
Το σπήλαιο Πετραλώνων ως φυσική σκηνή: Μια νέα αντίληψη πολιτισμού
«Τα όργανα λειτουργούν είτε ως αντίστιξη είτε ως προέκταση της φωνής. Σε ορισμένες στιγμές, η φωνή ψιθυρίζει μέσα από τις σπηλιές, ενώ σε άλλες κραυγάζει, σαν κάλεσμα», περιέγραψε η κα Πατουλίδου. Η συνεργασία της με την ΚΟΘ και την Πανάγιω Καραμούζη, μέλος της ορχήστρας, αποτέλεσε για την ίδια «πηγή έμπνευσης».
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΘ, Σίμος Παπάνας, τόνισε: «Η μουσική μετουσιώνεται ανάλογα με το χώρο όπου παρουσιάζεται... Και βεβαίως, όταν έχουμε έναν τέτοιο ξεχωριστό χώρο, όλη η μουσική αποκτά διαφορετική υπόσταση».
Στο ίδιο πνεύμα, ο Φώτης Γεωργιάδης, αναπληρωτής προϊστάμενος της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας – Σπηλαιολογίας, χαρακτήρισε την εμπειρία «απολύτως σαγηνευτική»: «Ήδη από την πρώτη πρόβα που έγινε για να εξεταστεί η ακουστική του χώρου, η εμπειρία ήταν μαγευτική».
Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, τα σπήλαια είναι ευαίσθητα οικοσυστήματα και για αυτόν τον λόγο τα εισιτήρια ήταν περιορισμένα. «Θα αξιολογήσουμε αν υπήρξαν επιβαρύνσεις στο μνημείο ώστε να εξετάσουμε το ενδεχόμενο συνέχισης τέτοιων δράσεων».
Σπήλαιο Πετραλώνων: Μνημείο ιστορικής και πολιτιστικής αξίας
Το σπήλαιο, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Ελλάδας και μια από τις αρχαιότερες αρχαιολογικές θέσεις της Ευρώπης, επαναλειτούργησε τον Μάρτιο του 2024 πλήρως ανακαινισμένο. Πραγματοποιήθηκαν έργα συντήρησης, αποκατάστασης του λιθωματικού διακόσμου, εξυγίανσης και αναβάθμισης των υποδομών, καθιστώντας τον χώρο λειτουργικά ασφαλή και σύγχρονο.
«Οι υποδομές του ήταν παλαιωμένες και δημιουργούσαν προβλήματα. Τώρα όμως έχει γίνει ριζική ανακαίνιση», δήλωσε ο κ. Γεωργιάδης. «Η ανταπόκριση των επισκεπτών είναι ενθουσιώδης και η επισκεψιμότητα έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο».
Η ξεχωριστή συναυλία αποτέλεσε το αποκορύφωμα του Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου της ΚΟΘ και του ΑΜΘ, ενώ παράλληλα λειτούργησε ως προαναγγελία της περιοδικής έκθεσης «Στη Σπηλιά: Ιστορίες από το Σκοτάδι στο Φως», που θα εγκαινιαστεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης στις 15 Μαΐου.
Η Αναστασία Γκαδόλου, γενική διευθύντρια του ΑΜΘ, υπογράμμισε τη σημασία της σύμπραξης φορέων: «Οι αρχαιολογικοί και πολιτιστικοί χώροι σε όλη την Ελλάδα μπορούν να φιλοξενήσουν σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία. Όταν συνεργάζονται οι φορείς, μπορούν να γίνουν μοναδικά πράγματα».
Μετά τη συναυλία διάρκειας 50 λεπτών, πραγματοποιήθηκε και δεύτερη, ώστε να εξυπηρετηθεί περισσότερος κόσμος. Τα εισιτήρια είχαν εξαντληθεί από την πρώτη ημέρα διάθεσής τους, αποδεικνύοντας το μεγάλο ενδιαφέρον του κοινού για μια εμπειρία που συνδύασε τη μουσική με την προαιώνια σιωπή της γης.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ
