Την ένθερμη θέση πως μετά τις πρόσφατες αποκαλύψεις για την κλοπή αντικειμένων στο Βρετανικό Μουσείο το ελληνικό αίτημα για επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα ισχυροποιείται απολύτως εξέφρασε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Σε άρθρο της Λίνας Μενδώνη στην εφημερίδα «τα Νέα» για τα Γλυπτά του Παρθενώνα γίνεται εκτενής αναφορά στην υπόθεση της κλοπής εκατοντάδων πολύτιμων αντικειμένων του Βρετανικού Μουσείου, «με δράστες τους εντεταλμένους για την προστασία των συλλογών του».
Η Λίνα Μενδώνη υποστηρίζει πως πέραν από τις ποινικές και ηθικές ευθύνες, εγείρεται το μείζον ζήτημα της αξιοπιστίας του ίδιου του μουσειακού οργανισμού. Επικαλείται την σφοδρή επίθεση των «Times του Λονδίνου» – οι οποίοι σημειωτέον επί πενήντα χρόνια υπήρξαν πολέμιοι της επιστροφής, αλλά πλέον είναι ένθερμοι υποστηρικτές της. Τώρα ασκούν δριμεία κριτική στο Βρετανικό Μουσείο, επισημαίνοντας ότι η διεθνής φήμη του Μουσείου βρίσκεται σε κίνδυνο.
Αναφέρεται στην εποχή «της κλοπής και του βανδαλισμού τους από τον Έλγιν», επικαλούμενη τον Ο Έντουαρντ Ντόντουελ, Ιρλανδό ζωγράφο, ταξιδιώτη και συγγραφέα με αντικείμενο την αρχαιολογία. Σύμφωνα με την Λίνα Μενδώνη ο Ντόντουελ «έζησε τη βαρβαρότητα του Έλγιν».
Τη μαρτυρία του Ντόντουελ συμπληρώνει ο σερ Ρόμπερτ Σμάιρκ, που ήταν Άγγλος αρχιτέκτονας, ένας από τους ηγέτες της ελληνικής αρχιτεκτονικής της Αναγέννησης. «Ταράχτηκα πολύ, όταν είδα την καταστροφή που γινόταν με το γκρέμισμα των ανάγλυφων της ζωφόρου. Κάθε πέτρα έσειε το έδαφος με το ασήκωτο βάρος της. Και ο βαθύς υπόκωφος ήχος του έμοιαζε σαν βογγητό αγωνιώδες του τραυματισμένου πνεύματος του ναού. Αυτά για τη βαρβαρότητα», είχε πει ο Σμάιρκ.
Λίνα Μενδώνη, Μελίνα Μερκούρη και τα Γλυπτά του Παρθενώνα
Στη συνέχεια η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στην Μελίνα Μερκούρη και στην ιστορική ομιλία της, το 1986, στη συζήτηση της Oxford Union για τα Γλυπτά. «Οι 56 λίθοι της ζωφόρου πριονίστηκαν ή απολαξεύθηκαν, ώστε το πάχος τους να μην ξεπερνά τα 18 εκ. για να καταστεί δυνατή η μεταφορά τους, με τα πλοία της εποχής» ανέφερε.
Όπως προσθέτει η Λίνα Μενδώνη: «Ο «Μέντωρ», που μετέφερε 17 κιβώτια με Γλυπτά, βυθίστηκε έξω από τα Κύθηρα, τον Σεπτέμβριο 1802. Η ανέλκυσή τους ολοκληρώθηκε δύο χρόνια αργότερα. Αλλά σε κάποια, ήδη, η ζημία από τη διάβρωση ήταν μη αναστρέψιμη. Όταν τα Γλυπτά έφθασαν στην Αγγλία, ο Έλγιν τα αποθήκευσε σε υγρούς και ακατάλληλους χώρους. Τελικά, ο λόρδος – λειτουργώντας ως αρχαιοκάπηλος – πώλησε τα Γλυπτά, διά της βρετανικής κυβέρνησης, στο Βρετανικό Μουσείο, το οποίο, εν γνώσει του, αποδέχθηκε τα προϊόντα της κλοπής».
Σημειώνει ακόμη πως από το 1816, και για έναν περίπου αιώνα, τα παρθενώνια γλυπτά παρέμειναν στο Βρετανικό Μουσείο εκτεθειμένα, όχι μόνο στην ακραία ατμοσφαιρική ρύπανση του Λονδίνου, αλλά σε μια αίθουσα, στην οποία έκαιγαν κάρβουνο σε θερμάστρες, χωρίς καμινάδα. Το αποτέλεσμα ήταν να μαυρίσει η επιφάνειά τους και να υποστούν σοβαρή διάβρωση. Δύο φορές τα Γλυπτά «πλύθηκαν», με απολύτως ανορθόδοξο τρόπο, μετά την εκμάγευσή τους, το 1817 και το 1837. Πολλές φορές ακόμη, μέχρι το 1930.
Λίνα Μενδώνη: «Συρμάτινες βούρτσες και χημικά στα Γλυπτά…»
Η υπουργός Πολιτισμού προσθέτει πως :
-στη δεκαετία του 1930, ο λόρδος Duveen χρησιμοποίησε συρμάτινες βούρτσες και χημικά για να απομακρύνει την αρχαία πατίνα, όπως τεκμηρίωσε ο William St Clair, σε δύο έργα του.
-στο τέλος της δεκαετίας του 1960, το Τμήμα Συντήρησης του Βρετανικού Μουσείου επιχείρησε εκτεταμένους καθαρισμούς για να αφαιρέσει ρύπους και επικαθίσεις. Τότε, η επιφάνεια των Γλυπτών καλύφθηκε με αραιωμένο κερί γλυκόλης πολυαιθυλενίου, προκειμένου να διευκολυνθούν μελλοντικοί καθαρισμοί. Εξαιτίας αυτού, δεν είναι πλέον διακριτά πολλά από τα ευαίσθητα χαρακτηριστικά τους.
-το 1961, ένας μαθητής, χειροδικώντας σε συμμαθητή του, στην αίθουσα των Γλυπτών, έπεσε πάνω στα αγάλματα και αποκόλλησε το πόδι ενός κενταύρου. Οι συντηρητές του Μουσείου ποτέ δεν μπόρεσαν να αποκαταστήσουν εντελώς τη ζημία.
-Το 1966 και το 1970 βάνδαλοι χάραξαν γραμμές και γράμματα, σε μορφές του αετώματος.
-Το 1974, κλέφτες προκάλεσαν ζημίες στην οπλή ενός κενταύρου, καθώς προσπάθησαν να αφαιρέσουν το μόλυβδο, που είχε χρησιμοποιηθεί για τη σύνδεση των λίθων, στην αρχαιότητα.
-Τον Ιούνιο του 1981, εργάτης της Υπηρεσίας Συντήρησης Δημόσιας Περιουσίας, ενώ βρισκόταν επί της οροφής της Duveen Gallery, έχασε την ισορροπία του και παρέσυρε τμήμα της γυάλινης οροφής, που έπεσε πάνω σε μορφή του δυτικού αετώματος. Το ατύχημα προκάλεσε «ελαφρά ραγίσματα και εκδορές» στο γλυπτό.
Σε όλα αυτά, πρέπει να προστεθεί η άκρως προβληματική κατάσταση με τα νερά της βροχής να πέφτουν από την οροφή, στις αίθουσες έκθεσης των Γλυπτών, το 2019 και το 2021, η οποία τεκμηριώνει απόλυτα και την εγκατάλειψη του κτιρίου του Βρετανικού Μουσείου.
Βρετανικό Μουσείο: Οι κλοπές του σήμερα
Για το τραγικό περιστατικό της κλοπής από τους εντεταλμένους του Βρετανικού Μουσείου κάνει λόγο για «αδιαφορία για τη σημασία των αντικειμένων των Συλλογών και για υπέρμετρη αλαζονεία, εκ μέρους των ιθυνόντων του «Οικουμενικού Μουσείου»...».
«Πολύχρονη και διαρκής είναι η κακομεταχείριση και οι ζημίες των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο. Οι κλοπές, από τους αρμόδιους επιμελητές, αλλά και η αιδήμων σιωπή των επικεφαλής του, οι οποίοι ούτε μεριμνούν για την προστασία των συλλογών, ούτε λαμβάνουν τα προσήκοντα μέτρα ασφάλειας και φύλαξης, αποδεικνύει ότι η «φιλοξενία» που παρέχεται στα αριστουργήματα του Φειδία, στο Βρετανικό Μουσείο, ήταν πάντα πλημμελής, ελλιπής, προβληματική. Η «φύλαξη» των Γλυπτών στο Βρετανικό Μουσείο αποδεικνύεται καταστροφική και επικίνδυνη. Η επιτακτική ανάγκη της επανένωσής τους, στην Αθήνα, αποτελεί τώρα πράξη Δικαιοσύνης», καταλήγει το άρθρο της Λίνας Μενδώνη στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ».
