Μια εντυπωσιακή μαρμάρινη σαρκοφάγος, διακοσμημένη με ανάγλυφη σκηνή μέθης ανάμεσα στον Διόνυσο και τον Ηρακλή, αποκαλύφθηκε σε αρχαιολογικές ανασκαφές στην αρχαία Καισάρεια, ανακοίνωσε η Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων (IAA).
Η σαρκοφάγος, με σκηνές από την ελληνική μυθολογία και εξαιρετική καλλιτεχνική λεπτομέρεια, εντοπίστηκε τον Ιούνιο κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής έξω από τα γνωστά τείχη της αρχαίας λιμενικής πόλης στο βόρειο Ισραήλ. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους της IAA, πρόκειται για ένα μοναδικό αντικείμενο στην περιοχή, τόσο ως προς την τεχνική όσο και την εικονογραφία του.
Η ανακάλυψη θα παρουσιαστεί αναλυτικά σε διάλεξη που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη, στο πλαίσιο του συνεδρίου "Banquet" στο Μουσείο Ερέτζ Ισραέλ στο Τελ Αβίβ, σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Τελ Αβίβ και Μπαρ-Ιλάν. «Η σαρκοφάγος χρονολογείται στη ρωμαϊκή περίοδο, μεταξύ 2ου και 3ου αιώνα μ.Χ., αλλά παρέμεινε σε χρήση και στους επόμενους αιώνες, κατά τη βυζαντινή περίοδο», δήλωσε η αρχαιολόγος Νόχαρ Σαχάρ στην εφημερίδα The Times of Israel.
Το εύρημα θεωρείται ότι παραγγέλθηκε από μία από τις πλουσιότερες οικογένειες της Καισάρειας. «Δεν υπήρχε τοπική παραγωγή μαρμάρου στην αρχαία Παλαιστίνη», εξηγεί η Σαχάρ. «Η σαρκοφάγος εισήχθη, πιθανότατα από τη βορειοδυτική Τουρκία, όπου λειτουργούσαν μεγάλα εργαστήρια μαρμάρου. Η βασική χάραξη έγινε εκεί, ενώ οι τελευταίες λεπτομέρειες προστέθηκαν επιτόπου». Η απεικόνιση του διαγωνισμού μέθης ανάμεσα στον Ηρακλή και τον Διόνυσο θεωρείται ιδιαίτερα ασυνήθιστη επιλογή για σαρκοφάγο. «Το θέμα εμφανίζεται συχνά σε μωσαϊκά της εποχής, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που το βρίσκουμε σε σαρκοφάγο στην περιοχή», σχολιάζει η ίδια.
Στη σκηνή, ο ήρωας Ηρακλής —γνωστός και ως Hercules στη ρωμαϊκή εκδοχή— αναπαύεται πάνω σε δέρμα λιονταριού, κρατώντας ακόμη ένα ποτήρι κρασί, ηττημένος από τον Διόνυσο. Άλλες πλευρές της σαρκοφάγου απεικονίζουν ζώα, φυτά και ανθρώπινες μορφές. «Η επιλογή αυτής της εικονογράφησης λέει πολλά για την οικογένεια που την παρήγγειλε. Προφανώς ήθελαν να εκφράσουν έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής ή να τιμήσουν την προσωπικότητα του νεκρού», παρατηρεί η Σαχάρ. Αργότερα, κατά τη βυζαντινή περίοδο, κατασκευάστηκε μαυσωλείο γύρω από τον τάφο, διακοσμημένο με μωσαϊκά και άλλα καλλιτεχνικά στοιχεία. «Ο χώρος λειτουργούσε ως σημείο λατρείας. Ο ταφείς προφανώς είχε σημαντική κοινωνική θέση και οι απόγονοί του συνέχισαν να φροντίζουν τον τάφο για γενιές», προσθέτει.
Η αρχαιολόγος σημειώνει ότι η ομορφιά του αντικειμένου πιθανόν προσέλκυε και απλούς επισκέπτες. «Δεν υπήρχαν τηλεοράσεις και τάμπλετ τότε. Αυτό ήταν ένα ισχυρό οπτικό μέσο επικοινωνίας», σχολιάζει. Μετά την ανακάλυψή της, η σαρκοφάγος συντηρήθηκε από την ειδική ομάδα αποκατάστασης της IAA. Κατά τον 3ο αιώνα μ.Χ., η Καισάρεια ήταν ακμάζουσα πόλη και επεκτεινόταν πέρα από τα τείχη της. «Η περιοχή αυτή ήταν τότε προάστιο, γεμάτο αγροικίες και επαύλεις», λέει η Σαχάρ.
Λόγω της παγανιστικής θεματολογίας της σαρκοφάγου, οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι η οικογένεια ήταν πιθανότατα ειδωλολατρική. Η Καισάρεια εκείνη την εποχή ήταν ένα πραγματικό σταυροδρόμι πολιτισμών - Εβραίων, Χριστιανών και Εθνικών. «Βρήκαμε και ευρήματα με σταυρούς», αναφέρει η ίδια. Μέχρι τον 6ο αιώνα μ.Χ., η περιοχή είχε μετατραπεί σε σκουπιδότοπο. «Η σαρκοφάγος είχε καλυφθεί από 1–2 μέτρα σπασμένων αγγείων και απορριμμάτων. Κάτω από αυτά, ωστόσο, εντοπίστηκαν και άλλα ευρήματα», προσθέτει. Πολλά από αυτά, συμπεριλαμβανομένων ελληνικών επιγραφών, βρίσκονται ακόμα υπό μελέτη. Η Σαχάρ εκτιμά ότι η συνεχιζόμενη έρευνα θα αποκαλύψει περισσότερα για την ταυτότητα του νεκρού και το ιστορικό πλαίσιο της σαρκοφάγου.
