Ένας σκηνοθέτης βαθιά δεμένος με την ιστορία του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, ο Θεόδωρος Τερζόπουλος, επέστρεψε με την αισχύλεια «Ορέστεια» στον ομφαλό της γης.
Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής των εμβληματικών Διεθνών Συναντήσεων Αρχαίου Δράματος, που διοργάνωσε το Κέντρο από το 1985 έως το 2000, εισάγοντας και παρουσιάζοντας καινοτόμες προσεγγίσεις με τη μέθοδο του Θεάτρου Άττις, αλλά και φέρνοντας διεθνείς προσωπικότητες και κοινό σε διάλογο με την αρχαία ελληνική τραγωδία.
Στο ασφυκτικά γεμάτο και πυρωμένο από τις ακραία υψηλές για την περιοχή θερμοκρασίες, Θέατρο «Φρύνιχος», την Παρασκευή 25 και το Σάββατο 26 Ιουλίου, το κοινό παρακολούθησε με ευλαβική προσοχή την πρώτη συνεργασία του Τερζόπουλου με το Εθνικό Θέατρο, που ανέβηκε πέρσι το καλοκαίρι στην Επίδαυρο, χαρακτηρίστηκε ως μία από τις σημαντικότερες στιγμές στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου και αναμένεται εκ νέου στο αργολικό θέατρο στις 22 και 23 Αυγούστου.
Συνεχίζοντας τη θριαμβευτική της πορεία, η βαθιά πολιτική «Ορέστεια» του Τερζόπουλου αμφισβήτησε το «καλό» τέλος της μοναδικής σωζόμενης τριλογίας αρχαίου δράματος, ξεσκέπασε την υποκρισία της «νέας τάξης πραγμάτων» και για άλλη μια φορά με το συγκλονιστικό της φινάλε οδήγησε τους θεατές, εν μέσω χειροκροτημάτων εντός και εκτός σκηνής, σε μια συλλογική κραυγή για «Λευτεριά στην Παλαιστίνη».
Παράλληλα με τις παραστάσεις, στις 26 και 27 Ιουλίου, το Ε.Π.Κε.Δ. διοργάνωσε διεθνές συμπόσιο με τίτλο «Μύθος και Μνήμη: Η Ορέστεια στον σύγχρονο κόσμο», με τη συμμετοχή διακεκριμένων θεωρητικών, σκηνοθετών και καλλιτεχνών.
Την πρώτη ημέρα, σε μια σειρά από ενδιαφέρουσες εισηγήσεις αναπτύχθηκαν οι «μάχες» που διατρέχουν την τριλογία: η μάχη ανάμεσα στον Απόλλωνα -ο οποίος με την παράσταση στους Δελφούς βρίσκεται στη φυσική του έδρα- και τον απόντα Διόνυσο, που εκπροσωπείται από τις Ερινύες, αλλά και τη μάχη ανάμεσα στη Μητριαρχία και την Πατριαρχία, με την πρώτη να γνωρίζει την οριστική της ήττα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η εισήγηση της Ελένης Βαροπούλου, θεωρητικού του θεάτρου, μεταφράστριας και δοκιμιογράφου, με τίτλο «Μεταφράζοντας την Ορέστεια ως διακύβευμα του Πολιτικού».
Η διαχρονική συνεργάτις του Θεόδωρου Τερζόπουλου, που υπογράφει την εξαιρετική μετάφραση της Ορέστειας, αποκάλυψε πως επιθυμία του σκηνοθέτη ήταν να ξεκινήσει από τις «Ευμενίδες», τη «δύσκολη» ως προς τα νοήματα αλλά και τη μορφή της τραγωδία με την οποία ολοκληρώνεται η τριλογία –«ποτέ δεν καταλάβαινα τι γίνεται στο τέλος», ομολόγησε ο ίδιος την επομένη.
Στις «Ευμενίδες» ρυθμίζονται οι διαμάχες μεταξύ παλαιών και νέων θεοτήτων, δηλαδή των Ερινυών με τον Απόλλωνα και την Αθηνά, η οποία έρχεται να δώσει την τελική λύση, ιδρύοντας τον Άρειο Πάγο και θεμελιώνοντας τη Δημοκρατία.
Οι Ερινύες -οι χθόνιες θεότητες, που εκπροσωπώντας τα ένστικτα και τις παρορμήσεις διαφυλάσσουν τη μνήμη- ηττώνται, μετατρέπονται με τη θέλησή τους σε Ευμενίδες και οδηγούνται στην αφάνεια, στη λήθη.
Η «συμφιλίωση» γιορτάζεται με μια τελετουργία της κοινότητας και η έκβαση της τραγωδίας θεωρούνταν αίσια, καθώς το προοδευτικό πέρασμα σε νεότερο δίκαιο αντανακλούσε τον εκσυγχρονισμό της Δημοκρατίας.
Ο Τερζόπουλος ασκεί ιδεολογική κριτική στην αυταρχικότητα της εξουσίας και θεωρεί ότι ο λόγος της Αθηνάς εισάγει τη δόλια πειθώ, το ψέμα και την παραπλάνηση στην πολιτική σφαίρα –παρόμοια στάση είχε κρατήσει και ο Παζολίνι, που «συμπονούσε» τις Ευμενίδες.
«Ανοίγοντας» το κείμενο των Ευμενίδων στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα, ο σκηνοθέτης αποκαλύπτει τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς με τους οποίους επιβάλλεται η «νέα τάξη πραγμάτων». Η ένωση του μύθου με την πραγματικότητα μετατρέπει την «Ορέστεια» σε έργο διαμαρτυρίας, προκαλώντας στο κοινό έντονα συναισθήματα, που οδηγούν στο τελικό ξέσπασμα.
Τη δεύτερη ημέρα του συμποσίου ο Θεόδωρος Τερζόπουλος συζήτησε με τους συντελεστές της παράστασης, οι οποίοι μοιράστηκαν τη μεγάλη επίδραση που έχει ο σκηνοθέτης όχι μόνο στον τρόπο που ερμηνεύουν αλλά και στον τρόπο που σκέπτονται: «έχω πάντα ένα τετράδιο μαζί μου, γιατί ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να πει και να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεσαι», ανέφερε χαρακτηριστικά η Αγλαΐα Παππά.
«Είναι τα παιδιά της Κρίσης και του Covid, έπρεπε κατεπειγόντως να τα συναντήσω», τόνισε ο Τερζόπουλος μιλώντας για τους νέους ηθοποιούς που απαρτίζουν τον Χορό. «Σιώπησα, προσπαθούσα να γίνω μαθητής, το “μαζί” με ενδιέφερε, ήθελα να δώσω όλη μου την ενέργεια στα παιδιά», συμπλήρωσε συγκινημένος.
Αναφέροντας την επιθυμία του να συνεχίσει τη συνεργασία του με τους νέους, αναζητώντας «το “γιατί” αυτής της αδικημένης γενιάς», την οποία οι μεγαλύτεροι αδικούν με την αυτοαναφορικότητά τους, ο σκηνοθέτης στη συνέχεια υποστήριξε ότι χωρίς Χορό η τραγωδία είναι «δράμα» και τόνισε πως «στην Επίδαυρο πρέπει να πάμε “γυμνοί”, χωρίς μικρόφωνα».
Ακολούθησε η συζήτηση του Θεόδωρου Τερζόπουλου με πέντε νέες σκηνοθέτριες του αρχαίου δράματος, με θέμα το «Δικαίωμα στη Μυθολογία», συζήτηση την οποία συντόνισε ο σκηνοθέτης και Καθηγητής Υποκριτικής, Γιώργος Ζαμπουλάκης.
Οι Κατερίνα Γιαννοπούλου, Βαλέρια Δημητριάδου, Νατάσα Παπανδρέου, Αρετή Σεϊνταρίδου και Αρίστη Τσέλου μοιράστηκαν σκέψεις και ανησυχίες γύρω από τον Μύθο και την ερμηνεία του, υπό το τρυφερό βλέμμα του Τερζόπουλου, που φαινόταν να απολαμβάνει τη συζήτηση.
Στο κλείσιμο της συνομιλίας ο σκηνοθέτης εκμαίευσε από τον διευθυντή του Ε.Π.Κε.Δ., Ανδρέα Γκόφα, την υπόσχεση ότι το 2027, που συμπληρώνονται εκατό χρόνια από τις πρώτες Δελφικές Εορτές και πενήντα από την ίδρυση του Ε.Π.Κε.Δ., θα δημιουργηθεί σχετικό εργαστήριο από τις πέντε σκηνοθέτριες, καθώς είναι απαραίτητη -και περιθωριοποιημένη- η γυναικεία οπτική στον Μύθο.
«Είναι ακραία πολιτική πράξη το σε ποιον δίνεται το δικαίωμα να ανακατασκευάσει το μύθο», σημείωσε με έμφαση ο Ανδρέας Γκόφας, κλείνοντας τις εργασίες του συμποσίου και ανανεώνοντας το ραντεβού για το 2027.
